Karaman'ın Zaman Tüneli'ni Duydunuz mu?

Canhasan’ı Dünya Tanıyacak (1)

Başlık çok iddialı bir cümle oldu. Karaman’da yaşayanların bile yüzde birinin bilmediği, görmediği bir yeri dünya neden ve nasıl tanıyacak ki? Canhasan’dan Mars’a insanlı uzay aracı mı fırlatılacak? Canhasan’a bir uçan daire mi inecek?

Bir yerin dünya tarafından tanınması için acayip veya herkesi hayrete düşürecek işler olması gerekir. Hepimiz böyle düşünür ve böyle inanırız.

Canhasan’ı dünya tanıyacak ama aşama aşama. Önce öncü araştırmacılar sonra bilim insanlarının gündemine gelecek. Sonra bir suya atılan taşın oluşturduğu halkalar nasılki, giderek ilerler ve genişlerse Canhasan’ın tanınması da öyle olacak.

Canhasan’ın tanınmasını sağlayacak şey, 50 yıl sonra yeniden başlatılan höyüklerdeki kazı çalışmaları ve bu çalışmalardan elde edilecek buluntular olacak. Canhasan Höyüklerini, “zaman tüneli” ne benzetebiliriz. Sadece geçmişe giden tünel… Günümüzden geriye gidişe imkan veren bir yolculuk için kullanılan bir zaman tüneli…

Arkeoloji bilimi için en esprili tanımlardan biri "yarısı bilim, yarısı film" cümlesidir. Geçmişle, atalarımızla, onların yaşam biçimleriyle ve tarihle aramızda incecik bir sır perdesi vardır. Sır perdeleri kalktıkça, bizim zaman tünelindeki geçmişe yolculuğumuz devam ediyor demektir. Sır perdesi, geçmişin üzerini örterek o dönemi koruma altına alan topraktır. Sır perdesini aralamak için toprakla dostluk kuranlar ise arkeologlardır.

İtalya’daki Pompei antik kentini bilmeyen var mıdır? Vezüv’ün patlaması sonucu öldükleri şekilde taşlaşan insanlarıyla hatırlanan, kutsal kitaplarda bile sözü edilen şehri ortaya çıkaranlar, arkeologlardır.

Bizden ve yakın dönemden örnek vermek gerekirse, Göbeklitepe. Medeniyetle ilgili belge ve bulguları alt üst eden bir arkeolojik çalışma örneği. Dünyanın en çok merak edilen kazı alanı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından 3 yıl önce 8 Mart’ta resmi açılışı yapılan ve UNESCO Dünya Miras Listesi'ne dahil edilen Göbeklitepe, bu süreçte yaklaşık 1,3 milyon ziyaretçi ağırlamış, 2 milyon kişi tarafından sanal ortamda gezilmiş.

Canhasan Höyüklerinin komşusu Çumra’daki Çatalhöyük’ü bilmeyen var mı? Çatalhöyük insanoğlunun en eski toplu yerleşim yeri kabul edilmektedir. Her yıl ziyaretçi sayısı bir önceki yılın sayısını katlayarak artıyor. Çatalhöyük 2012 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası Listesi’ne alındı.

Karaman’daki Canhasan’ın Çatalhöyük’ten daha eski yerleşim yeri olduğuna ilişkin verilerden söz ediliyor. Bir anlamda Canhasan’ın bilimsel açıdan Çatalhöyük’ten daha değerli bir alan olma ihtimali yüksektir.

Arkeolojik kazı denilince aklınıza defineciler veya filmlerden aşina olduğunuz hazine avcıları gelmesin. Arkeolojik kazılardan tonlarca altın çıkacağını da düşünmeyin. Elbette altın da çıkar, hazineler de… Ama onlar geçmişin, bizim okumamız için önümüze açtığı tarih sayfalarıdır. Arkeolojik kazılardan tarih çıkar, geçmişimiz çıkar.

Sahi Canhasan nerede? Karaman’da böyle bir yerleşim var mı? Haklısınız. Canhasan, şimdiki Alaçatı köyünün eski adı. Tapu kayıtlarında ve Tapu Kadastro Bilgi Sistemi’nde (TAKBİS) köyün adı “Canasan” olarak yer almış.

Halk arasında ise “Canhasan” olarak telaffuz edilmiş. 1968 yılında İçişleri Bakanlığı, İller İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından 1968’de yayımlanan “Köylerimiz” isimli kitapta köyün eski ismi; “Canason” şeklinde yazılmış. 26 Ekim 1961 yılında Alaçatı olmuş.

Karaman Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü’nün resmî internet sitesinde höyüklerin adı Canhasan olarak geçmektedir. Canhasan, Karaman merkeze bağlı, 16 kilometre uzaklıkta, Karaman-Ayrancı yoluna yakın, Sazlıyaka, Kızık, Sudurağı, Ağılönü, Salur ve Ekinözü ile komşudur. Canhasan’ın önemi ve gündeme gelmesi buradaki höyüklerdendir. Canhasan’da üç höyük vardır ve bölge sit alanıdır.

Canhasan Höyükleri, 1951-52 ve 1958 yıllarında James Mellaart, A. Hall ve David French tarafından Konya Ovası yüzey araştırmaları sırasında incelenmiş. Kazı çalışmaları ise Ankara İngiliz Arkeoloji Enstitüsü tarafından, David French başkanlığında 1961-67 yılları arasında yapılmış.

Canasan Höyükleri (I, II ve III), Karaman’ın 15 km kuzeydoğusunda bulunmaktadır. Canasan bölgesinde 3 ayrı höyük bulunmuştur. Canasan I Höyüğü (Tescil ve Karar No: 13.02.1986-1879); Geç Neolitik (M.Ö. 6000) ve Kalkolitik Çağ (M.Ö. 5500-3000), Canhasan II Höyüğü (Tescil ve Karar No: 20.03.2006-808); Hellenistik, Roma ve Bizans dönemleri, Canhasan III Höyüğü (Tescil ve Karar No: 20.03.2006-808); ise Neolitik Çağ’da yerleşime sahne olmuştur.

Canasan I Höyüğü’nün çapı yaklaşık 400×400 metredir. Dr. David Henry FRENCH (1933-2017) başkanlığında yapılan kazılarda, 7 yapı katı tespit edilmiştir. Bunlardan 7-4 arası Geç Neolitik, 3-1 arası katlar Kalkolitik Çağa aittir. Canasan I’de binalar bölgenin şartlarından dolayı kerpiç kullanılarak, dikdörtgen veya kare odalar inşa edilmiştir. İnşa tekniğinde ağaç destek ve payanda duvarları kullanılmıştır. Evlerde duvar ve tabanlar çamur sıva ile sıvanmış, üzeri kırmızı aşı boyası ile boyanmıştır. Evler iki katlıdır. Alt kat depolama için üst kat ise yaşamda kullanılmıştır. Bölgeye yakın diğer yerleşim yeri olan Çatalhöyük’te de görüldüğü üzere binalara girişler tavandan yapılmaktadır.

Bir sonraki yazıda sizleri, Canhasan'ı ülkemizin tarihi ve külterel değerlerimizin tanıtılmasında önemli bir merkeze dönüştürerek, Karaman için Karaman'ın uluslararası güçlü bir sesi durumuna getirmeyi hedefleyen bir sevdalı bilim insanıyla tanıştıracağım. Canhasan kazılarının başındaki kişiyle; Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih, Coğrafya Fakültesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyesi Doç.Dr. Adnan Baysal'ı ve onun Canhasan'la ilgili ufuk açıcı önerilerini yazacağım.

(Devam Edecek)

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Ahmet Tek - Mesaj Gönder --- Okunma



Karaman Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi

Anket Fiyatlar neden sürekli yükseliyor?