Taşeli’nin Yayla Kültürü; Yelli Yelemeç

Taşeli yöresinin yüksek yaylalarında “Rüzgâr, yüksek ve alçak basınç bölgesi arasında yer değiştiren hava akımıdır. Rüzgârı doğuran güç, aradaki basınç farkıdır. Basınç farkı büyüdükçe rüzgâr şiddetlenir. Şiddetli esen rüzgâr; çevreyi, dolayısıyla da insanları olumsuz yönde etkiler. Rüzgârın durması için bir beklentiye girilir. Bununla birlikte, özellikle geçimi tarım ve hayvancılığa dayalı olan kırsal bölgelerde, rüzgârın istenilen zamanda ve seviyede esmesi de önemlidir.”[1]

İşte bu durumları çözüm amaçlı olarak insanoğlu bir takım ayinler, törenler ve oyunlara başvurdukları bilinir.

Taşeli yöresi yaylalarında ilkbahardan güze kadar konaklayan yörük aşiretleri arasında çevreye zarar veren rüzgârı durdurmak ya da esmesi gerektiği zamanlarda da esmeyen rüzgârı yeniden esmesi için bilinen en güzel örnek Yelli Yelemeç oyunudur.

“Oyuklu yaylamızda sert esen rüzgârları özellikle poyraz havaları kovmak için 1950’lerde Yelli Yelemeç oyunu oynardık. 1950-1960’larda, yaylalarda çocukların soğuk havaları kovmak için oynadıkları bir grup oyunudur. Poyraz otu, çiçekleri, suları kurutur. Sütü azaltır. Arılara zarar verir. Elimizi yüzümüzü çatlatır, üşütür. Onun için Poyrazı kovmak için bu oyunu oynardık. Oyunun 3 aşaması var.” ”[2]

“Bizlerde oynadık. Çocukluğumuzda bazen oyun gurubunda olduk, biraz büyüyünce çocuklar oynadı. Topladıkları yiyecekleri un, tuz, sebze, meyve, yağ, keş hepsini toparlar yemek pişirir, yağlı şepit yapar üstünde meyveleri hazırlar çocuklara yedirirdik.

Gerçekten bir şey vermeyenin kapısından içeri kül savururduk.”[3]

YELLİ YELEMEÇ OYUNU NASIL OYNANIR?

 “Çocuklar tarafından oynanan yel yelemeç oyunu üç aşamada incelenebilir:

  1. Hazırlık,
  2. Oyunun oynanması,
  3. Toplanan yiyeceklerin pişirilip yenmesi.

1. Hazırlık:

Yazın yaylada rüzgârın şiddetini arttırarak fırtınaya çevirdiği ve uzun süre esmeye başladığı günlerde çocuklar -büyüklerin de isteği üzerine- bir araya gelerek “yelli yelemeç” oynamaya karar verirler.

Oyun kız ve erkek çocuklar tarafından karışık olarak oynanır. Oyuncu başı genelde erkek çocuklar arasından seçilir. Çocuklardan birinin yüzü, kazanın altından alınan isle siyaha, başka bir çocuğun yüzü de bazen yoğurtla karıştırılan unla ya da külle beyaza boyanır. Boyunlarına davar çanı takılır, omuzlarına 10 cm çapında, 3-4 metre uzunluğunda düzgün bir sırık konur. Sırığa çarık, davar çanı, ipe dizilen deve dışkıları (daha sonra ipin iki ucu birleştirilerek sırığa ve sırığı taşıyan çocukların boynuna kolye gibi asılır), kırmızı ve beyaz başta olmak üzere çeşitli renklerde bezler, içi külle dolu kese ya da tülbent bağlanır. Sırığın ucuna da nar ya da elma takılır.

Çocuklar evlerden toplayacakları unu katmak için dağarcık, tuzu koymak için tabak, yağı koymak için stil, hamuru yoğurmak için de leğen alırlar.”[4]

2. Oyunun Oynanması:

Oyun için hazırlıklar tamamlanınca boyunlarında çan ve deve pisliğinden yapılan kolyelerin takılı olduğu çocuklar ile sırığı, ipi, içi külle dolu dağarcığı, bayrağı taşıyan çocuklar en önde, diğerleri arkada, ellerindeki stil, tabak ve leğenleri birbirine vurarak, çanları sallayarak, ev ev dolaşırlar, her evin önünde, hep bir ağızdan yel yelemeç tekerlemesini söylerler:

*

Yelli yelemeç

Bulgur bulamaç

Verenin altın başlı bir oğlu olsun

Vermeyenin yağır başlı bir kızı olsun.

Yelden yelemeç

Külden bulamaç

Verenin oğlu olsun

Vermeyenin burnu yirik bir kızı olsun.

Yelden yelemeç Undan bulamaç Yelini al Karaman a kaç.

(Kaş Yaylası/Anamur)

*

Yel yelemeç

Bal bulamaç

Kızını al Dağa kaç.

Yerden yeremez

Ala telliğimi alamaz

Damda kızım var

İçerden alamaz.

Yel yelemesi

Yeldi geldi.

Alaca telliğimi

Aldı geldi.

Veren versin Vermeyenin evini Gamaz kürüsün.

(Eskiyörük/Aydıncık)

*

Yel yelemeç

Bal bulamaç

Kızını al

Dağa kaç.

(Kaş Yaylası/Anamur)

*

Yerden yeremez

Ala telliğimi alamaz

Damda kızım var

İçerden alamaz.

(Lenger Köyü/ Bozyazı)

*

Yel yelemesi

Yeldi geldi.

Alaca telliğimi

Aldı geldi.

Veren versin

Vermeyenin evini

Gamaz kürüsün.

(Eskiyörük/Aydıncık)

*

Yel yelemez

Yeldiriver

Cavır kızının

Fesini aldırıver.

(İnceoğlu 2002)[5]

*

Yel yelemez,

Yel bura gelemez

Poyrazın ebesi ölmüş.

(Eröz 1991) [6],[7]

*

“Yelli Yelemeç yeldi geldi

Alaca terliğimi aldı geldi

Veren versin

Vermeyenin evini Gamaz kürüsün

Yelli Yelemeç

Undan bulamaç

Verenin sarı saçlı oğlu olsun

Vermeyenin kel başlı kızı olsun.

Yelli yelemeç Undan bulamaç Yelini al Ermeneğe sal.” [8]

*

“Fırtına gitsin gün gelsin.

Herkes bize bir şey versin

Vermeyenin evine kül dolsun.

Yelli yelemeç,

Küllü bulamaç.”[9]

3. Toplanan Yiyeceklerin Pişirilmesi:

“Bütün evler dolaşıldıktan sonra toplanan yiyecekler (yağ, un, bulgur, tuz, buğday, nohut, bal, peynir, küncü, yumurta) sondaki evde, meydanda, subaşında, ağaç dibinde, diğerlerine göre yaşı büyük olan bir çocuk ya da en son gelinen evdeki kadın tarafından yemek yapılarak yenir.”[10]

Derleme & Araştırma

25.02.2022

Durmuş Ali ÖZBEK
[1] Taşeli Yöresinde İcra Edilen Bir Rüzgâr Ritüeli: Yel Yelemeç Oyunu, Nevzat Çağlar, Erciyes, Haziran 2015, yıl 38, sayı 450, s. 10
[2] Rahmi Yıldırım, Gazipaşa Macar köyü 1 Temmuz 1943 doğumlu, emekli öğretmen.
[3] Fatma Çelik, Gazipaşa’da ikamet eder, ev hanımı
[4] Taşeli Yöresinde İcra Edilen Bir Rüzgâr Ritüeli: Yel Yelemeç Oyunu, Nevzat Çağlar, Erciyes, Haziran 2015, yıl 38, sayı 450, s. 11
[5] İnceoğlu, Mustafa (2002); Silifke Çocuk Kültürü ve Çocuk Oyunları, Taşeli Vakfı Yayınları, Silifke.
[6] Eröz, Mehmet (1991); Yörükler, Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul.
[7] Erciyes, Haziran 2015, Yıl: 38, Sayı: 450, s.12
[8] Rahmi Yıldırım, Gazipaşa Macar köyü 1 Temmuz 1943 doğumlu, emekli öğretmen.
[9] Fatma Çelik, Gazipaşa’da ikamet eder, ev hanımı
[10] Erciyes, Haziran 2015, Yıl: 38, Sayı: 450, s.13

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Durmuş Ali Özbek - Mesaj Gönder --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Karamandan.com Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Karamandan.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Karamandan.com editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Karamandan.com değil haberi geçen ajanstır.


Karaman'da suyu, yolu ve yayla havası olan arazi satılık

Karaman'a 25 kilometre uzaklıkta, yolu ve suyu olan 15 bin metrekare arazi sahibinden satılık.  Karaman'a 25 kilometre uzaklıkta, Pınarbaşı köyüne 5...

Karaman Merkezde Satılık Dükkanlar

Karaman Merkezde Satılık Dükkanlar Karaman Aktekke Meydanında satılık iki dükkan. Karaman merkez Aktekke Cami karşısı, 1. İstasyon ve İsmet Paşa cad...

Torna ve kaynak personeli aranıyor

Karaman Organize Sanayi Bölgesi firmalarından Toprakçılar Makina San. ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde çalışmak üzere torna ve kaynakçı personel aranıyor....

0338 224 12 63

Grafik Tasarımcı aranıyor

Meslek lisesi grafik tasarım, grafik tasarım ön lisans veya lisans bölümlerinden mezun, - Tercihen 2 yıl tecrübeli, - Portfolio Sunabilecek, - Adobe...

DİJİBİZ YAZILIM TEKNOLOJİLERİ A.Ş

Satılık Villa Arsası

Karaman Elmaşehir Mahallesi Çarşamba Pazarı ve Lütfi Elvan Kongre Merkezi yakınında bulunan villa arazisi satılıktır. 1250 m2 olan arazinin altyapı s...

0531 849 20 52 İBRAHİM KARAMAN

Flemenkçe öğretmeni aranıyor

Karaman'da faaliyet gösteren bir yabancı dil eğitim kurumunca istihdam edilmek üzere Flemenkçe öğretmeni aranıyor. 

+90 554 753 82 87

Üniversite karşısında satılık arsa ve spor tesisi

Karaman'ın yatırıma en uygun bölgelerinden birisi olan üniversite bölgesindeki arsa, spor tesisi ve halı saha satılıktır. Toplam tapu alanının 48 bin...

0 546 662 03 05

Sahibinden Satılık Bahçe!

Boyalı Köyü Koroşözü mevkisi bulunan 9 dönüm ceviz behçesi ile 6 dönüm tarlamız satılıktır. İçerisinde 370 adet chandler ve fernor ceviz ile 30 adet...

0 505 691 80 19

LÜKS VİLLA-KALİTELİ MİMARİ VE FULL AKILLI EV SİSTEMİ- ÖZEL HAVUZLU- KENDİNİZİ ŞIMARTIN..

0(533) 894 81 64 OTTAVİA KUSADASİ

Vasıflı vasıfsız personel alınacak

Karaman'da faaliyet gösteren Desobsan Elktronik Soba Sanayi'de çalıştırılmak üzere vasıflı vasıfsız personeller ve kaynakçılar alınacaktır. Müracaatl...

0 (543) 382 67 59 DESOBSAN ELKTRONİK SOBA

Karaman Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi

Anket Fiyatlar neden sürekli yükseliyor?