Delibaş Mehmet İsyanı

Konya’da çıkan isyanların genel nedenleri, padişaha bağlılık, milli hareketin vatan savunması yönünden zorunlu kıldığı sıkıntıdan kaçınmak, vatan haini bazı insanların para ile satın alınması, yine bazı kişilerin kinleri ve öc alma hevesleri uğruna ihanete sapmaları, gerici ve yobazların halkı kolayca kandıracakları ümidine kapılmaları ve dini inanışları kişisel yararlarına alet edenlerin bu yoldaki faaliyetleridir[90].

Bu ayaklanma Milli Mücadele hareketini yok etmek için, Türkiye’nin bütünlüğünü ve bağımsızlığını kurtarmaya çalışan ve gittikçe güçlenen Milli Mücadele hareketini yok etmek için, faaliyetleri İngilizlerin çabaları ve para desteği ile Anadolu’nun  bir çok yerinde düzenlendiği ihanetin ve sonucu olan sorunların devamı niteliğindedir.

Konya’da oturan Zeynelabidin’in kardeşleri ve adamları tarafından Konya ve civarında gizli bir surette hazırlanan ayaklanma hareketi, öğrenilmiş olmasına rağmen, Konya ilinin yöneticileri ve komutanları işe önem vermemişler ve zamanında gereken tedbiri almamışlardı. Hatta, olayı yerinde görmek, incelemek ve halka gereken uyarıyı yapmak amacıyla gönderilen kurulun seçilmesinde bile dikkatsizlik ve hata yapılmış, seçilen bu kurul üyelerinin arasına, ayaklanmayı yürüten gizli örgüte mensup kimseler de katılmışlardı. Bunun gibi, 23 Eylül 1920’de Afyonkarahisar’ın batısındaki cepheleri görmeye götürülen ve milli kuvvetlerin Yunanlılarla nasıl çarpışmakta olduğu hakkında bilgi edinmeleri istenilen Konya ileri gelenlerinden oluşturulan otuz kişilik kurula da bu gibi adamlar dahil olmuştur[91].

Delibaş İsyanı’nın ilk tohumları Milli Mücadele’nin başında Konya valisi olan Cemal Bey tarafından atılmıştı. Konya Valisi bulunduğu sırada İstanbul’daki İngiliz ajanlarının aracılığını yapıp, Konya ve civarında Milli Mücadele aleyhinde hareket eden Vali Cemal’in bu faaliyetleri Eylül 1920’de kendini göstermiştir. Aynı zamanda Damat Ferit Paşa da Mustafa Kemal’in giriştiği Milli Mücadele’yi yok edebilmek  için,  İngiliz  ajanların  desteği ile 1920 sonbaharında Balta Limanı’ndaki yalısında  Konyalı  Hoca Zeynelabidin, Sait Molla, Mustafa Sabri, Ali Kemal ve İtilaf Devletleri’nin temsilcisi Agobiyan ile görüştü. Ermeni Agobiyan’ın ayaklanmalar için Konya ve dolaylarını elverişli bulduğunu söylemesi ve Zeynelabidin’in de ikna edilmesiyle ayaklanmanın çalışmalarına başlanmıştır[92]. Zeynelabidin Hoca bu ayaklanma için Konya’daki eski tanıdık elebaşlarını bir kez daha kullanmaya hazırlanırken Delibaş Mehmet’i de ihmal etmemiştir.

1919 yılında başlayan Bozkır Ayaklanması’nın tertipçilerinden olan Delibaş Mehmet Çumra’nın Alibeyhöyüğü köyünden eski ve tanınmış bir aileden gelmekteydi. Savaşlarda delice döğüştüğü ve bu nedenle nam salmış olan Mehmet Ağa’nın soyundan geliyordu. Adını ve soyadını oradan almıştı ve köyün ağası idi[93].

Bozkır ayaklanmasının bastırılmasından sonra Konya Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin üyelerinden olan Delibaş, kendisine itibar gösterilmeye başlaması üzerine çevresinde güçlü ve silahlı insanları da toplamıştır. Hürriyet ve İtilaf Partisi’nin adamlarından Zeynelabidin Hoca’nın, Delibaş’a bir gün “ Sen paşa da olursun bey de, sende bu büyüklük olduktan sonra gel şu Konya’yı bas, Konya’yı alırsan dünyayı alırsın…” demesi Delibaş’ın gururunu okşamış ve harekete geçmesine neden olmuştur[94].

Çumra’daki Delibaş Mehmet, çoğu asker kaçaklarından olmak üzere ova köyleri Türkmenleri’nden beş yüz kadar silahlıyı Çumra’nın Alibeyhöyüğü köyünde toplamıştı. Durum Konya’da öğrenilince, Konya’daki elebaşılar Delibaş’a haber göndererek, derhal harekete geçmesini bildirdiler. Delibaş Mehmet, kendi köyü olan Alibeyhöyüğü’nde topladığı bu adamları, bir din adamına yazdırdığı dua ile davullu, zurnalı bir törenle” Padişahım  çok yaşa” sesleri arasında yola çıkardı. Bu kuvvet, 2 Ekim 1920 akşamı Çumra’yı bastı ve bucak müdürünü tutukladı, Konya ile olan haberleşmeyi kesti[95].

Ayaklanma kısa süre içerisinde Çumra’da başlayarak, Karaman, Koçhisar, Karapınar, Ilgın, Akşehir, Beyşehir, Akseki, Manavgat ve Alanya’ya kadar yayıldı. Çünkü İstanbul’dan gelip bu bölgelerde örgüt kurmuş olan asi elebaşlarına gerekli yönergeyi veren, beraberlerinde getirdikleri paraları bu bölgelere dağıtan, tüccardan Kadınhanlı Hoca Ahmet ve yine tüccardan Gördesli Celal isimli şahıslar, aylarca buralarda devamlı faaliyetler göstererek gizli örgütlerini kurmuş bulunuyorlardı.

Delibaş İsyanı’nın Bastırılması İçin Alınan Tedbirler

Konya Valisi Haydar Bey, Çumra Sulama Müdürü Nadir Bey’in Niğde üzerinden çektiği bir telgrafla durumu öğrendi. Durumu Afyonkarahisar’da bulunan 12. Kolordu Komutanı Albay Fahrettin (Altay)’e 3 Ekim 1920’de şu şekilde bildirdi:

“Ilgın, Akşehir ve Karaman’da asker firarilerini toplayarak bir tür isyan aldıkları gibi, bu gün de Delibaş Mehmet de başına topladığı avanesiyle Çumra nahiyesini basarak bucak müdürünü bağlayıp götürmüştür. Bu gün toplayabildiğim yüz otuz Arnavut ve Boşnak’tan başka bir tek jandarma eri yoktur. Bu kuvvetin de yüz kadarı silahsızdır. Halbuki yalnız Delibaş Mehmet’in kuvveti beş yüzden fazladır. Siz evvelce gönderdiğim 300 kadar milis Arnavut ve Boşnak’ı, ayrıca iki top ve iki mitralyözü, hemen Konya’ya gönderin. Ben bu sabah sağlayabileceğim kuvvetle, Konya’yı basacakları anlaşılmış, Delibaş Mehmet’i Çumra’da karşılayacağım.[96]”

Haydar Bey, ilettiği ikinci bir haberinde:

“ Ayaklanmanın genel bir yayılma  gösterdiğini, Sille bucağındaki jandarmalara taarruz edildiğini, kendisinin emrindeki kuvvetle Alaaddin Tepesi ile hükümet konağı ve her iki nokta arasındaki mevzileri tutacağını, haberleşme  kesildiği  takdirde gönderilecek yardımcı kuvvetlerin kendisini bu mevzilerde aramasını…[97]” bildirdi.

Durumun vahametini gören Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti, Delibaş İsyanı’nın bastırılması için dönemin Dâhiliye Bakanı olan Albay Refet ( Bele) ‘i görevlendirdi. Asilere karşı yapılan bu bastırma harekâtına; 12. Kolordu’dan, Batı Cephesi Ertuğrul Grubu’ndan, Pozantı’daki 41. Tümen’den bazı kuvvetler ile Albay Refet Bey’in Ankara’dan beraberinde getirdiği süvari kuvvetleri katıldılar.

Ayaklanma bölgesine en yakın olan ve karargâhı o esnada Afyonkarahisar’da bulunan 12. Kolordu komutanı, ilk olarak 3 Ekim 1920’de Kolordu Muhafız Bölüğü’nü iki makineli tüfekle destekleyerek trenle Konya’ya gönderdi. Bu bölük, Pınarbaşı istasyonuna kadar geldiğinde 4 Ekim günü kasabanın düştüğünü, çetelerin demiryolunu tahribe başladıklarını ve kendi üzerlerine doğru ilerlediklerini öğrenince, gerekli düzeni alarak bunları durdurdu. Konya’dan asilerden kurtulabilen dört hava subayı ile bir de çavuş da Pınarbaşı’nda müfrezeye katıldı[98].

5 Ekim 1920’de 12. Kolordu Baş veterineri Binbaşı Saadettin komutasında bir müfreze daha trenle Afyonkarahisar’dan yola çıkarıldı. Bu müfreze:

Uşak’tan getirilmiş 300 er, üç makineli tüfek, bir dağ topundan kurulu, Yüzbaşı Nuri komutasında bir tabur, 80 mevcutlu Haydar Bey Milli Süvari Bölüğü, 70 mevcutlu Hadi Bey Süvari Bölüğü, 210 mevcutlu Karahisar Milli Süvari Alayı’ndan meydana geliyordu[99].

Albay Refet Bey ve diğer kuvvetler 18 Ekim 1920’de Karaağaç’ı, 19 Ekim’de Beyşehir’i, 24 Ekim’de İbradı’yı ve 4 Kasım’da da Antalya ve havalisini asilerden temizledi. 22 Kasım 1920’de Isparta’ya müfrezelerin ulaşması ile bölge tamamen asilerden temizlenmiş, başkaldıran dağılmış ve harekât sona ermiştir.

Kaynak: Anı Bisküvi 738. Türk Dil Bayramı Armağanı olan eserden alınmıştır.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Tuba Gültekin Elmas - Mesaj Gönder --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Karamandan.com Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Karamandan.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Karamandan.com editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Karamandan.com değil haberi geçen ajanstır.

03

Tam Istiklal - Camilere at dolduran. Kuran'ı yasaklayan, örtünmeyi yasaklayan, alfabeyi kaldıran. VB. Yapanlar herhalde türk değildi. Emredenleri inğilizlerdi. Dededen bir evrak kalmış okuyamuyorsun Arapça, Osmanlıca bilen birini arıyorsun. Daha ne diyeyim..

Yanıtla . 1Beğen . 1Beğenme 08 Mayıs 14:51
02

Karamanlı - Sonrasında kurulan cumhuriyet İngilizlere ve tüm emperyalistlere kendi düşündüklerini ve isteklerini kabul ettirdi. İnanmıyorsan Mudanya mütarekesine, Lozan'a bak. Mudanya ile Mondros'u karşılaştır. Serv ile Lozan'ı karşılaştır. Cumhuriyeti kuran kahramanlar önce Delibaş ve diğer hainleri , İtalyanları, Fransızları sonra Yunanlıları saf dışı etti ve en son İngilizler tıpış tıpış yurdumuzu terk ettiler. Bu gün bu yorumu Türkçe olarak yazabiliyorsan cumhuriyet ve onu kuran kahramanların sayesindedir.

Yanıtla . 2Beğen . 0Beğenme 07 Mayıs 23:46
01

Önce Istiklal - Sonrasında kurulan cumhuriyet rejimi, İngilizlerin bütün dediklerini yaptımı, yapmadımı?

Yanıtla . 1Beğen . 1Beğenme 07 Mayıs 21:49

Yurtpet Petrol'e Personel Alınacak

Yurtpet Petrol'e Personel Alınacak Yurtpet Petrolde çalıştırılmak üzere bay ve bayan Mareket Elemanı, Pompa Elemanı ve Pazarlama Elemanı Alınacaktır....

Dora Ambalaj Tecrübeli veya Tecrübesiz Personeller Arıyor

Karaman’da rotogravür baskı selefon ambalaj sektöründe faaliyet gösteren fabrikamız bünyesine aşağıda belirtilen iş konuları için tecrübeli veya taraf...

0 (338) 224 13 13

Karaman Cumartesi Pazarın'da 4.Kat 2+1 Satılık Daire

Karaman Karademir Emlaktan Satılık Daire.Karaman Hamidiye Mahallesi Cumartesi pazarında. Bina çift daire üzerine kurulu her katta 2 daire bulunmakta....

0(338) 212 71 73 NAZMİ KARADEMİR/KARADEMİR EMLAK

Eğitim Danışmanı Aranıyor

Americanlife Dil Okulları Karaman Şubesinde Eğitim Danışmanı pozisyonunda çalıştırılmak üzere; İletişim Kurma Becerisi olan, Üniversite Mezunu, T...

(0338) 212 22 70 AMERİCANLİFE DİL OKULLARI KARAMAN ŞUBESİ

Yetkili Servise Personel Alınacak

Bosch, Siemens, Profilo Yetkili Servisinde çalışacak vasıflı vasıfsız bay eleman alınacaktır. Müracatların şahsen perşembe pazarı sonu fidancının yan...

0 338 212 32 72

Yurtpet Petrol'e Personel Alınacak

Yurtpet Petrol Pirireis Şubesi'nde görevlendirilmek üzere, erkek market ve akaryakıt personeli alınacak. Müracaatlar şahsen yapılacaktır.

İletişim: 0338 212 4333

Karaman Kazımkarabekir'de satılık tarla

Emlak Tipi: Satılık Arsa - İmar Durumu: Tarlam²: 3.072m²: Fiyatı: 10Ada No: 949 - Parsel No: 76Tapu Durumu: Müstakil Parsel / Takas olur

05327652401

Yenişehir Mahallesinde Satılık Dükkan

KARAMAN Yeni Şehir Mahallesinde koleksiyon konutları altında 750 m2 yatırımlık dükkan Gayrimenkulü ziyaret için lütfen randevu alınız.

0(338) 213 40 72 EMLAK REYONU GAYRİMENKUL DANIŞMANLIĞI

Karaman Valide Sultan Mahallesinde Satılık Dükkan

KARAMAN Valide Sultan Mahallesinde Satılık Dükkan ve Depo Valide Sultan Mahallesi Abdulkerim Kılıç Caddesinde Özdoğan Camisi karşısı sokak içinde satı...

0(338) 213 40 72 EMLAK REYONU GAYRİMENKUL DANIŞMANLIĞI

İsmetpaşa Caddesi'nde Kiralık İşyeri

Mülkiyeti Akın Yapı A.Ş.'ye ait olan İsmetpaşa Caddesi üzerinde kiralık işyeri. LCW mağazası yanında bulunan ve altında Türk Telekom mağazası bulunan...

0542 426 76 15

Karaman Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi

Anket Covid-19 Aşısına Nasıl Bakıyorsunuz?