Reklamı Kapat

Sabanın Önünde Öküzler, Ardında Bizler Ezildik

Ekim ayı gelince sebzeler bozulmuş olurdu. Sabanı, boyunduruğu katırın sırtına yükler, öküzlerimizi önümüze katar tarlalarımızın yolunu tutardık. Tohumluk buğday torbasından önümüzdeki önceklere doldurup besmeleyle tohumlarımızı saçardık. Gübre mi hak getire.

O dönemlerde ancak ahırında üç-beş küçükbaş, bir iki de büyükbaş hayvanın varsa onların dışkıları önceden evlerin önlerinde kurutulur, çuvallanır ve eşek-katır sırtında tarlaya götürülüp tohum saçılmadan önce hayvansal gübre olarak saçılırdı.

Tohum saçılır ve iki öküz boyunduruğa koşulur, saban bağlanır yine besmele çekilir ve sabanın kuyruğundan tutar “hooh karökzüm!” deyip toprağın karnını yarmaya başlardık.

Köyden aşağıda kalan tarlalarımız sahil arazisi olarak kabul edilirdi. Sahil arazileri ekildikten sonra Kasım ayında ise yaylaya çıkılır, yine tohumlar saçılır ekilirdi.

Ekilirdi de aileden hiçbir kimse boş durmazdı. Birinin elinde kazma çakıl tömeğinin kenarları, tarla içinde sabanın uğramayacağı taş ve ağaç dipleri, duvar başları, duvar dipleri kazmadan geçirilirdi. Hiç işi olmayan çocuklar ise tarladan topladıkları çakılları çakıl tömekleri üzerine taşırlardı.

Sonbahar ekim dikim işi bitince taze baharda çift sürmeler yeniden başlardı. Sebze ekimi, akabinde nadas arazisi sürme gibi işler ardı ardına sürer giderdi. Sabanın önünde öküzler, ardında bizler ezilirdik.

Ta ki 1980’li yıllarda arazide meyvecilik başlayıncaya kadar. Sonrasında değişik tarımsal araçlar araziye girdi, önce öküzler köyden gitti, arkasından patpatlar geldi. Patpatlar köye ilk geldiğinde patpat alan eşeğini, katırını saymaya başlayınca patpatlara “eşek öldüren” diye ad takıldı. Taşeli’nin engebeli arazisi  patpatlarla işlenmeye başlayınca vatandaş patpatı vazgeçilmez olarak gördü. Gündüz tarlasında işini yaptı, yükünü kasasına yükleyip iş bitiminde taşıt olarak kullanmanın zevkini yaşadı. Ne var ki patpatlarla da nice ölümler yaşandı.

Karasaban unutuldu desek yeridir. Karasabanlar kırıldı yakıldı. Ancak bizlerde bıraktığı hatıraları yaşanmışlıkları kaldı. Bizler biliyoruz da gelecek nesillerin de bir belgesel olarak okumaları için tarımda kullandığımız araç gereçlerimizi yazılı hale getirmek istedim.

Saban: Genellikle sert yapılı, kırılması, bozulması zor olan pelit ağacından yapılırdı. Kuyruk, ökçe ve saban demirinin üzerine giydirileceği kısım bulunurdu. Sabanın ökçe kısmının zıt, ön yüzeyine saban okunun geçeceği özel açılmış delik, bu deliğe saban okunun da ucuna özel giriş yapabileceği kertikli uç yapılırdı. Bu kısımdan okun boyunduruğa bağlanacağı yönde tahminen 60 cm kadar önde yassı şekilde açılmış kılıç adlı parçanın geçebileceği bir delik bulunurdu. Bu delik tahminen 10 cm kadar olan yassı bir deliktir. Saban demirinin giydirileceği kısmın hemen gerisinden kılıç çıkmayacak şekilde saplanır, ok üzerindeki delikten de geçirildikten sonra ayarlanan okun hareketsiz kalması için kılıç üzerine bir nevi pim görevi üstlenen pelit ağacından hazırlanmış ağaç pim çakılırdı.

Ok: Genellikle ladin ağacından seçilir. Çünkü kuruyunca sağlamlaşan ve hafif olan bir ağaç türüdür. “Ladin” ağacına yöremizde “iledin” denilmektedir. Dilimize sonradan giren kelimeleri insanımız kendi ağzına göre uydurarak söylemiştir. Ladin ağacından sazların üzerindeki ince tahta kısım ve gemi yapımında bolca kullanıldığını biliyoruz. Bu ağacın odunu ise fazla sevilmez. Ocakta veya sobada yakarken patlamalar yapar, etrafa ateş “cıngıları” sıçratır. Bu ağaç gayet dikkatli yakılır ki sıçrayan cıngılar hemen söndürülür. 

Okun en uç kısmında üç tane delik olur. Bu delikler çifte koşulacak öküzlerin boylarına uygunluğu sağlamak için açılmıştır. Delikler arasında belli mesafeler bulunur. Sabanı boyunduruğa tuttururken boyunduruğa sarılı araba lastiğinden kesilmiş ve ucunda demir halka veya ağaçtan eğilmiş çengel içinden ok geçirilir. Bu kayış araba tekerinden kesilebildiği gibi hayvan derisinden hazırlanarak yapılan kayışlarda mevcut idi.

Ok üzerindeki üç delikten birine özel ağaç çivisi (pim) geçirilirdi.

Boyunduruk: Sabanın ortasından uzanan okun sağında ve solunda öküzlerin birlikte yürümelerini sağlamak için ardıç ağaçlarının genç ve sağlam olanlarından hazırlanmış saban düzeneğinin önemli parçasıdır.

Sağdaki öküzün bağlanabilmesi için boyunduruğun uç kısmında iki delik bu deliklerden geçirilen iki zevle içine öküzün boyun kısmı geçirilir. İki zevle öküzün boynunun altından özellikle keçi kılından yapılmış ıltar ile bağlanır, boyunduruğun sol kısmında da aynı işlem uygulanırdı.

Öküzün boynunu boyunduruğun vurmaması için boyundurukla temas edeceği yere özel keçeler sarılırdı.

Zevle: Çifte koşulan iki öküzün boyunduruktan çıkmaması için, boyunduruğa geçirilmiş uçları ateşte ısıtılıp eğilmiş değneklerden her biri. Zevleler genellikle meşe ağacından yapılmış olanlar makbuldür. Öküzün boynuna zarar vermeyecek şekilde tertiplenir.

Kayış aşmak: Yöremizde böyle bir deyim de kullanılmaktadır. Anlamı ise; çifte koşulan iki öküzlerden biri zayıf veya yeni çifte alıştırılan bir öküzse, bu hayvanı zorlamamak için boyunduruk üzerindeki kayış güçlü olan tarafa kaydırılır, zayıf olan öküzün yükü azaltılırdı. Buna da kayış aşmak diyorduk.

Övendire: Genellikle çaltı ağacının dikenleri temizlenip, ateşte ısıtılarak veya alazlanarak kabuklarından arındırılır. Ucuna çivi önce övendireyi çatlatmayacak şekilde çakılır. Çivinin başı kesilir, eğe ile sivriltilir. Bu sivri uca embel derdik. Övendirenin arka kısmına da meğene bağlanır. Meğenenin bağlantı yeri mızrak uçlarındaki demirlerin bağlantısı gibidir. Ya da saban demirinin tarzındadır. Üvendirenin ucundaki yassı demire meğene denir. İşlevi ise dönüm başında sabanın gövdesine yapışan çamurumsu toprağın temizlenip sabanın hafiflemesini sağlamaktır.

Anlatımda baz alınan köy Ermenek ilçesi, Yukarı Çağlar Köyüdür.

Sözlükçe:

Öncek: Dikdörtgen şeklinde gök kumaştan yapılmış, uçlarına tokalar ve gök boncuklar bağlanmış, üzerinde cepleri de olan bayanların iş önlüğü. Tohum doldurup saçmak için kullanılan öncek ise daha basit olanıdır.

hak getire: bulunmaz, yoktur, ne arar.

pelit: Meşe ağacı türlerinden biri olup, Ermenek yöresinde bolca olan ağaç türü.

Cıngıları: Ateşten sıçrayan kıvılcım.

ıltar: İplikten daha kalınca ip.

çaltı ağacı: Akdeniz ikliminde, 800 metreye kadar olan rakımda yetişen bodur, dikenli bir ağaç türüdür. Birçok vatandaş nazara karşı iyi geldiğine inanır.

çakıl tömeği: Küçük çakıl yığını

 

Çiftçi Manileri:

xxx

"Tohumu iyi seçin

Ekini öyle ekin,

Hoh dediçe karöküz,

Sabanı iyi çekin.

 xxx

Tarlayı ekemedim,

Ekini biçemedim,

Aylak aylak gezince,

Sefasın süremedim.

xxx

Tarlayı kazamadım,

Kalemle yazamadım,

Ondan hayır yok derler,

Sözümü bozamadım.

xxx

Harmana saplar yığdım,

Düğende dön dön yıldım,

Yoruldu çoluk çocuk,

Ben rençberlikten bıktım."[1]

xxx

"Çifte koştum öküzü,

Sürdüm bayırı düzü,

Gecesi gelmedi yar,

Belki gelir gündüzü.

xxx

Yakada çift sürülmez,

Ekmeğe su dürülmez,

Gündüz gelme yanıma,

Gece gel ki görülmez.

xxx

Taşa ekin ekilmez,

Ekilse de sökülmez,

Seveceksen güzel sev,

Çirkin kahrı çekilmez.

xxx

Çift sürdüm saban ile

Buğday ektim kırk kile,

Seversen mektup gönder,

Düşürme beni dile.

xxx

Ekini ekemedim,

Suyunu dökemedim,

Aldım zengin kızını,

Nazını çekemedim."[2]

 

Durmuş Ali ÖZBEK

Dipnot:

[1] Durmuş Ali Özbek

[2] Kerim Toslak

 

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Durmuş Ali Özbek - Mesaj Gönder --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Karamandan.com Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Karamandan.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Karamandan.com editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Karamandan.com değil haberi geçen ajanstır.


BİFA BİSKÜVİYE PERSONEL ALINACAK

GENEL NİTELİKLER VE İŞ TANIMI BİFA BİSKÜVİ VE GIDA SANAYİ A.Ş. Türkiye’nin ilk 200 büyük sanayi kuruluşu içinde yer alan Bifa A.Ş., 1962 yılından bu...

Fisandun Dereköy'de Satılık Hobi Bahçesi

Fisandun Dereköy'de 820 m2 Köy merkezine yakın konumda Dereye yakın mesafede. Yolu bulunan, araçla bahçe başına kadar ulaşım imkanı olan Yakın mesafed...

0(338) 213 13 33 GÜNEY EMLAK İNŞAAT

SATILIK HOBİ BAHÇESİ

Pınarbaşı Köyünde Karaman Merkeze 15 Km. Pınarbaşı Köyüne 2 Km. Anayola 15 Metre Mesafede Dere İle Sınır 12 Ay Boyunca Su Problemi Olmayan 766 M2 ve 1...

0(338) 213 13 33 GÜNEY EMLAK İNŞAAT

Karamanoğlu Mehmet Bey Mahallesinde 3+1 Satılık Daire

Karamanoğlu Mehmet Bey Mahallesinde 165 m2 3+1 site içinde Satılık Daire. Site içerisinde 3+1 odalı 165 m2 brüt 145 m2 net kullanım alanına sahip. D...

0(338) 213 40 72 EMLAK REYONU GAYRİMENKUL DANIŞMANLIĞI

Güney Emlak'tan Turkuaz City'de Satılık Daire

Üniversite ve hastaneye yakın konumda Urgan Mahallesi Turkuaz City Konutlarındaki 2+1 daire satılık. 11 katlı binanın 8. katı, 2+1 odalı, brüt 120 me...

0(338) 213 13 33 GÜNEY EMLAK İNŞAAT

Çarşı Merkezde 30 M2 Satılık Dükkan

Karaman Karademir Emlaktan Satılık Dükkan. Karaman Külhan Mahallesi Alparslan Türkeş parkı karşısı çarşı merkezde cadde üzeri 30 m2 doğu cephe. Dükk...

NAZMİ KARADEMİR/KARADEMİR EMLAK

Tabduk Emre Mahallesinde Satılık Apart

Karaman Karademir Emlaktan Satılık Apart Daire. Karaman Tabduk Emre Mahallesi.Oba düğün salonu civarı. Üniversiteye yürüme mesafesinde garaj üzeri 1....

NAZMİ KARADEMİR/KARADEMİR EMLAK

Karaman Beyazkent'te Satılık Arsa

Karaman Karademir Emlak'tan Satılık Arsa. Karaman Beyazkent mahallesinde 306 m2 standart proje 2 kat 100 m2 civarı daire ve garaj yapılır. Arsanın k...

0(338) 212 71 73 NAZMİ KARADEMİR/KARADEMİR EMLAK

NOKTA HATASİZ HYUNDAİ GETZ

2007 model 1.5 dizel 4 silindir en fulll vgt HYUNDAİ GETZ.. Henüz 105 binde... Bir değişen birkaç lokal boyalı Hep serviste bakımları yapılmış.. Hep...

GALERİ̇ NOKTA

SATILIK FİAT PANDA

HATASIZ MİNİ JİP 2005 model 1.2 benzinli FİAT PANDA DEĞİŞEN YOK HASAR KAYDI YOK Birkaç parça lokal çizik boyasi var Tüm bakımları yeni yapıldı Trigier...

GALERİ̇ NOKTA

Karaman Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi

Anket 18 Gün tam kapanma kararını yerinde buluyor musunuz?