İşletmelerde Yapılan Hata, Hile ve Yolsuzluklar!

Bursa'da, yaklaşık 150 yıllık tarihi İskender kebapçısının 4'üncü kuşak temsilcisi Oğuzhan ve Kayhan İskender İskenderoğlu, işletmede çalışan bazı personelin yolsuzluk yaptığı iddiasıyla savcılığa suç duyurusunda bulundu. Kayhan İskenderoğlu, çalışanların, çeşitli yöntemlerle 12 yıl da yaklaşık 7 milyon liralık vurgun yaptığını iddia etti.”

Bu tür haberler eleman çalıştıran tüm işletmeler için aslın da bir uyarıdır sistem ne kadar sağlam ve kontrollü gibi gözükse de insan olan her yerde istenmeyen olaylar kaçınılmazdır, benim de yüksek lisans da proje ödevim olmuştur. Özel sektör de çalışmış biri olarak edindiğim tecrübeleri de paylaşmak istedim, peki muhasebe ve denetim nedir?

Muhasebe, sosyal ve ekonomik hayatın önemli bir unsurudur. Muhasebenin sağladığı bilgiler, işletme sahiplerini, çalışanları, kredi kuruluşlarını yatırımcıları, devleti ve dolayısıyla tüm toplumu ilgilendirdiği için kaliteli olması gerekir. Kaliteli muhasebe bilgisi, muhasebenin temel kavramları, standartları ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde üretilmiş, doğru, tutarlı, anlaşılabilir, karşılaştırılabilir, ihtiyaca, gerçeğe uygun ve zamanında sunulmuş olma özelliklerini taşıyan bilgidir. Muhasebe bilgi üretim süreçlerinde yapılan yanlışlıklar sonucu muhasebe bilgilerinin kalitesi düşmekte ve bilgi kullanıcıları olumsuz etkilenmektedir. Muhasebe bilgilerinin kalitesini olumsuz etkileyebilecek temel iki neden olarak, muhasebe hata ve hileleri sayılabilir. Yapılan bu yanlışlıklar da kasıt unsuru yok ise hata, kasıt unsuru varsa hile olarak değerlendirilmektedir. Muhasebe hataları; ihmal, dikkatsizlik ve bilgisizlik sonucu ortaya çıkmakta iken, muhasebe hileleri bilinçli olarak, menfaat sağlama amaçlı bilgilerin gerçeğinden farklı üretilmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. Muhasebe hata ve hilelerinin neden olduğu zararların ölçümü zor olmakla birlikte her geçen yıl artmakta olduğu yapılan araştırmalarda ortaya çıkmaktadır. Dünya çapında özellikle muhasebe hilelerinin neden olduğu muhasebe skandalları bilgi kullanıcılarında güven kaybına yol açmaktadır. Muhasebe bilgilerine ve muhasebe meslek mensuplarına olan güven kaybını önlemek ve artırabilmek için, muhasebe hata ve hilelerini önleyici çalışmalar yapılıp, muhasebe bilgilerinin kalitesini artırmak amaç edinilmelidir.

MUHASEBE HATALARI

Muhasebe bilgi sistemlerinde bilgi, muhasebe defterlerine kaydedilen ekonomik işlemler olarak tanımlanmaktadır. Muhasebe bilgileri, geçmişe yönelik değerlendirme ve geleceğe yönelik çalışmaların da temel verilerini oluşturmaktadır. Muhasebe bilgisi kullanıcıları tarafından geçmiş ve geleceğe yönelik değerlendirme ve karar süreçlerinde kullanıldığından, bilgilerin yanlış olması, muhasebe bilgilerinin kullanıldığı tüm süreçleri olumsuz etkileyecektir. Hata sözlükte ''yanlış, istenmeyerek ve bilmeyerek yapılan yanlış, kusur, yanılma, yanılgı olarak tanımlanmaktadır. (www.tdk.gov.tr,) Finansal tablolarda ki yanlışlıklar, hata veya hileden kaynaklanabilir. Hata ve hileyi birbirinden ayıran unsurlar finansal tablolarda yanlışlığa sebep olan eylemin kasıtlı olarak yapılıp yapılmadığıdır, hata, şirket çalışanlarının bilmeyerek veya istemeyerek yapmış oldukları yanlışlıklardır. Muhasebe belge veya kayıtlarında yapılacak hatalı işlemler, hileli işlemlere göre daha kolay tespit edilebilmektedir. Örneğin fatura bedeli üzerinde yapılacak bir hata, alıcı tarafından karşılıklı görüşmelerde ortaya çıkarken, kayıtlarda yapılabilecek hatalar aylık mizanlar da veya kayıt kontrollerinde ortaya çıkabilir. Geçmiş dönem hataları; işletmenin mevcut ya da önceki finansal tablolarında güvenilir bilgiyi kullanmaması sonucu ortaya çıkan ihmal veya yanlış bilgilendirmeler olarak tanımlanmaktadır. Muhasebe hata türleri; matematiksel hatalar, kayıt ve nakil hataları, unutma ve tekrar kaydetme, muhasebe hataları ve değerleme hataları olarak sınıflandırılabilir.

MUHASEBE HİLELERİ

Hile; başkaları üzerinden haksız kazanç elde etmek için, açgözlülüğe, kurnazlığa ve aldatmaya dayalı dürüstlük dışı davranışlar olarak tanımlanabilir. Muhasebe hilesi, çıkar sağlama amaçlı işletmenin kayıt ve belgelerinin bilinçli olarak tahrip edilmesidir. Borçlar hukukuna göre hile; kişileri, kurum, kuruşları sözleşmeye teşvik etmek maksadıyla gerçek olmayan beyanlar ve kasıtlı olarak kişide yanlış bir kanaat oluşturmak ya da yanlış kanaatin devamını sağlayacak şekilde hareket etmektir. Hile bizzat yanlış beyanda bulunarak yapılacağı gibi sessiz kalmakta, hileye sebebiyet vermektedir. Bağımsız denetim standartları, hileyi, yönetim, üst yönetimden sorumlu olanlar, çalışanlar veya üçüncü taraflardan bir veya birden fazla kişinin, haksız veya yasalara aykırı bir menfaat elde etmek amacıyla yaptığı aldatma içeren kasıtlı eylemler olarak tanımlanmıştır. Muhasebe hilesi; muhasebe bilgi üreticilerinin menfaat sağlama amaçlı işletmenin işlem kayıt ve belgelerinin tahrip edilmesidir. “Muhasebe açısından hile belirli bir amaçla işletmenin işlem, kayıt ve belgelerinin hatadan farklı olarak kasten tahrip edilmesidir. Diğer bir ifadeyle muhasebe hileleri kayıt düzenlemelerinin, hesap işleyişlerinin, vergi, muhasebe ilke ve hükümlerine aykırı olarak tutulması olarak tanımlanması gerekmektedir. Hile; işletme çalışan ve yöneticilerinin adil olmayan yasa dışı avantajlar elde etmek için, işletmenin varlık ve kaynaklarını kasıtlı olarak uygun olmayan bir biçimde kullanıp, haksız kazanç sağlamasıdır. Hata yapan kişiler, kurum ve kuruluşlar tarafından gizlice ve kasıtlı olarak yapılan, her türlü aşamasında ortaya çıkabilen, yapan kişilere doğrudan ve ya dolaylı fayda sağlamanın amaçlandığı, ortaya çıktığı durumlarda hileye maruz kalan kişi ve kurumların zarar gördüğü faaliyetlerden oluşur. Muhasebe hata ve hileleri arasında ki belirleyici fark, kasıt kavramı olmaktadır. Kasıtlı olarak yapılan düzensizlikler hile, kasıtsız olarak yapılan temel düzensizlikler hata olarak tanımlanmaktadır. Muhasebe hileleri hatalara göre daha zor ortaya çıkarılmaktadır. Çünkü hile yapan kişiler sisteme zarar verirken, diğer yandan da faaliyetlerini gizlemeye çalışmaktadır. Muhasebe bilgi üretim süreçlerinde sonuçları kendi lehlerine çevirme amaçlı yapılan muhasebe hileleri, bilgi üretim süreçlerinde ilgili veya ilgisiz başka faaliyetler ile sonucun fayda etkisini artırmak veya gizleme amaçlı desteklenmektedir. Muhasebe hatalarında ise; yapılan işlemin etkilediği verilerin kullanımından kaynaklı hatalar dışında, üretilen bilgilerin yanlış olma ihtimali düşüktür. Örneğin; vergiyi düşürme amaçlı olarak işletmenin gelir ve gider kalemlerinin birçoğunda yanlış bilgiye rastlamak mümkündür. Bunu gibi yanlış işlem hacminin veya rakamsal öneminin büyük olduğu tespit edilen işlemlerde hile riskinin yüksek olduğu ifade edilebilir.

Muhasebe Hilelerinin Amaçları ve Özellikleri

Hile, suçbiliminin çalışma alanlarından olup, herkes tarafından yapılabilecek bir eylemdir. Hilenin tespiti, profesyonel yöntemlerle sağlanabilir. Hile,farklı eğitim ve kültür seviyelerindeki kişiler tarafından gerçekleştirilebilir. Muhasebe hilesi, işletme yönetiminin ve çalışanlarının yaptığı hileler olmak üzere 2 gruba ayrılmaktadır. İşletme yönetimi tarafından yapılan muhasebe hilelerinin nedenleri; zimmetlerin gizlenmesi, ortaklarının birbirlerini aldatma isteği, daha az kar dağıtma isteği, yolsuzlukların gizlenmesi, hak edilmeyen teşviklerden yararlanma isteği ve vergi kaçırma isteğidir. Ülkemizde ortaya çıkan muhasebe hilelerinde vergi kaçırma amacı ön plana çıkmaktadır.

İşletmede çalışanların hile yapma nedenleri ise, baskı unsuru, fırsat ve haklı gösterme, haksız kazanç etme çabalarıdır. Baskılar fırsat, haklı gösterme dürtüleri bir araya geldiği zaman hile üçgeni oluşmaktadır. Hile üçgeni; bir kişinin hileyi yapmaya sebep olan ve hileyi kolaylaştıran faktörlerdir. Hile, işletme personelinin veya yöneticilerinin çabaları ile ortaya çıkartılması mümkün olmakla birlikte, işletmede etkin bir iç kontrol sisteminin varlığı hata ve hilelerin azaltılmasını sağlamaktadır. Hile özelliklerinin tanımlanması, hata ile ayrımı açısından önemlidir. Bağımsız denetim standartlarının amaçları açısından denetçi, finansal tablolarda önemli bir yanlışlığa sebep olan hileyle ilgilenir. Denetçileri ilgilendiren hileli finansal raporlamalardan kaynaklanan yanlışlıklar ve varlıkların kötüye kullanılmasından kaynaklanan yanlışlıklar olmak üzere iki türlü yanlışlık bulunabilmektedir.

Hile yapmaya yönelik teşvik ve baskıyı,

Hile yapmak için algılanan bir fırsatı,

Eylemin bir ölçüde rasyonelleşmesini içermektedir.

Genel olarak hilenin özelliklerini aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür,

Hileyi yapan kişiler kurum ve kuruluşlar tarafından gizlice yapılmaktadır.

Her türlü organizasyonlarda ve organizasyonun aşamasında ortaya çıkabilmektedir.

Bilanço Maskelenmesi; Menfaat sağlama amaçlı işletmenin varlık ve finansal yapısını olduğundan farklı gösterilmesidir. Vergi kaçırma, yatırımcıları, ortakları ve kredi kuruluşlarını yanıltma isteğiyle bilançoların düzenlenmektedir.

Uydurma hesaplar: İşletme yöneticileri, işletme hasılatını gizlemek, maliyetleri artırmak amacıyla, gerçek olmayan kişiler adına uydurma, yanıltıcı hesaplar açmasıdır. Uydurma hesaplar, hayali kişilere, hesap açılması, gerçek olmayan kişilere, ticari faaliyete bulunulmuş gibi yaparak aldatmaya ve yanıltmaya yönelik yapılan kayıtlardır.

Belge sahtekârlığı: KDV mevzuatında hukuki geçerliği sağlayan ve yeterli unsurlara sahip olmayan belgeler, sahte belgeler olarak tanımlanmaktadır. Sahte belge; gerçek bir işlem durum olmadığı halde, bunlar varmış gibi düzenlenen belgelerdir. Sahte belgeler; fatura, sevk irsaliyesi, perakende satış vesikası, gider pusulası, ücret bordoları, çek, bono, senet, ödeme kaydedici cihaz fişi gibi belgelerin gerçek bir işlem durumu olmadığı halde, bunlar gerçekmiş gibi düzenlenen belgelerdir. Yanıltıcı belge ise, gerçek bir işlem veya duruma dayanmakla birlikte bu işlem ve durumu miktar itibariyle, gerçeğe aykırı bir şekilde yansıtan belgelerdir. Yanıltıcı belge; gerçekte olan bir ticarifaaliyeti veya işlemi olduğundanfarklıgösterenbelgedir. Varlıkların kötüye kullanılması: bir çalışanın işletme varlıklarını ele geçirmesi, kendi yararına kullanması şeklinde ortaya çıkan hile türüdür. Varlıkların kötüye kullanılması; varlıkların çalınması ya da amaç dışı kullanılmasıdır. Günümüzde işletme çalışanları tarafından sıklıkla yapılan hile türüdür. Stoklar ve diğer varlıkların amaç dışı kullanımı, işletmeye ait nakit dışı varlıkların, işletmede çalışan kişiler tarafından kişisel amaçlar için kullanılmasıyla meydana gelmektedir. Örneğin; işletme çalışanlarının mesai saatleri içerisinde bilgisayar, yazıcı diğer elektronik malzemeleri kişisel amaçlar için kullanılmasıdır.

Muhasebe Hilelerinin Türleri

Muhasebe hile türleri kasti hatalar, kayıt dışı işlemler, işlemden önce veya sonraları kayıt, bilanço ve bilgisayar hileleri, uydurma hesaplar, belge sahtekarlığı, varlıkların kötüye kullanılması, yolsuzluk ve ahlaki olmayan davranışlarıdır. Uluslararası denetim firması tarafından yöneticiler üzerine yapılan bir çalışmada hile türleri; çalışan hileleri, tüketici hileleri, satıcı hileleri, bilgisayar suçları, kötü davranışlar, sigorta hileleri ve finansal raporlama hileleri olarak sınıflandırılmıştır. Muhasebe hile türleri ile ilgili olarak farklı sınıflandırmalar yapılmış olmakla birlikte literatür ve uygulamada karşılaşılan hile türleri aşağıda kısaca açıklanmıştır. Kasti hatalar: Muhasebe işlem hataları bilgisizlik, dikkatsizlik gibi durumlar da ortaya çıkabilir. Muhasebe hataları, kayıt, nakil, unutma, tekrarlama, bilanço hatalarıdır. Muhasebe hatalarında, hatalar menfaat sağlamak amacıyla bilinçli yapıldığı durumda kasti hataları meydana getirmektedir. Ani kasa sayımı, stok sayımı, resmi evrak kontrolü yapıldığın da bu hatalar azalır.

Kayıt dışı işlem: Genel olarak devlet otoritelerinin denetimi dışında kalan her türlü ekonomik işlem olarak tanımlanmaktadır. Kayıt dışı işlem; bir kısım işlemlerin, kasıtlı olarak belgesiz yapılması veya kanuni defter kayıtlarına yansıtılmaması şeklinde gerçekleşen hilelerdir. Kayıt dışı işlemler; düzenlenmesi gereken belgelerin düzenlenmemesi, alınmaması, bunların defter kayıtlarına yansıtılmamasıdır. İşlemden önce ve sonra kayıt: İşletme faaliyetlerinin düzenli, zamanında programlara kaydedilmesi gerekmektedir. Zamanında kayıt yapmayan işletmeler, muhasebenin raporlama aşamasında ciddi problemlere yol açmaktadır. Muhasebe hatalarının nedenleri ile ilgili olarak; mevzuattaki sürekli değişikliler, matematiksel hatalar ve bilgi eksikliği ile ilgili yargılara, meslek mensuplarının yüksek oranda katılım sağladıkları ifade edilebilir. Mevzuat değişikliklerinin hatalara neden olduğu sonucu yapılan araştırmada da ortaya konulmuştur. Teknoloji yetersizliği ve muhasebe hata ve hile denetimlerinin yeterli olduğu ile ilgili yargılara katılımın düşük seviyede hatta meslek mensuplarının bu iki yargıya katılmadıkları yönünde ağırlıklı olarak görüş beyan ettikleri görülmektedir. Muhasebe hatalarının tespitinde denetimlerin yeterli olduğu yargısına katılmayan meslek mensuplarına göre, denetimler yetersizdir. Muhasebe hata ve hileleri ile ilgili yapılan denetim yeterliliği ile ilgili benzer araştırmalarda; muhasebe hata ve hilelerine karşı yapılan denetimlerin yetersiz olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

İşletmelerin günlük ciroları ile banka raporları arasında büyük farklılıkların olması hileli işlemlerin varlığına işaret olarak kabul edilebilir. Vergi Usul Kanunu kapsamında düzenlenmesi gereken BA-BS formlarını sahte fatura kullanım oranını etkilediği dolayısıyla vergiyi düşürme amaçlı yapılabilecek muhasebe hilelerini engelleyici bir işlem olarak değerlendirilebilir. Meslek mensuplarına göre hile; belgesiz yapılan kayıt dışı işlem olarak algılanmaktadır.

Kullanılan çek numaralarını birbirini takip etmemesi çeklerin sahte olduğunu göstermektedir” yargısına, meslek mensuplarının katılmadıkları söylenebilir. Bağımsız denetimlerle ilgili düzenlemeler hilelerin azaltılması için yeterlidir, Gider raporlarında faturaların orijinallerinin yerine fotokopilerinin konulması çalışan hileleri riskini artırır ve belirli bir satıcıdan gelen faturaların sürekli aynı personel tarafından onaylanması hile riskini

artırır yargılarına katılım düşük seviyede kalmıştır. Katılım oranlarının düşük kalmasının sebebi; söz konusu yargıların çalışan hileleri ile ilgili olması olabilir. Çalışan hileleri işletmelerin iç kontrol faaliyetleri kapmasında olup, meslek mensuplarının mükellefleri ile ilgili yapmaları gereken resmi faaliyetlerin dışında kalmaktadır.

SONUÇ:

Muhasebede yapılan hata ve hileleri arasındaki temel farklar kasıt unsurlarıdır. Muhasebe hatalarının temel nedenlerinden biri de mevzuattaki sürekli değişikliler, matematiksel hatalar, bilgi eksikliği, mükellef ve tecrübe yetersizliği olarak da sayılabiliriz. Çalışanların sürekli eğitim faaliyetlerinin artırılması, ücret konusun da tatminkar olması, mevzuat değişikliklerinin takip etmeleri ve bilgi eksikliklerinin giderilmesine katkı sağlayacaktır. Teknolojik yetersizlik muhasebe hatalarının bir nedeni olarak görülmemekte ve muhasebe hatalarının ortaya çıkarılmasında denetimlerin, yetersiz olduğu düşünülebilir. Bağımsız denetim, vergi denetimi ve iç denetimle ilgili otoritelerin denetimlerini artırmaları, denetim faaliyetlerinde etkin olabilmeleri, muhasebe hata ve hilelerinin azaltılmasına katkı sağlayabilecekti.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Şeref Kuku - Mesaj Gönder --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Karamandan.com Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Karamandan.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Karamandan.com editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Karamandan.com değil haberi geçen ajanstır.

01

Nurten Kılıç - İşletmelerde, devlette her kurumda iç denetim kontrol şart. Yoksa ‘’Suistimal kapılarını aralamaya gelmez ardına kadar açılır.’’ Çok güzel güncel bir yazı olmuş. Teşekkür ederim.

Yanıtla . 1Beğen . 0Beğenme 30 Mart 10:11
02

Şeref Kuku - @Nurten Kılıç 01 nolu yoruma cevabı: Teşekkür ederim

Yanıtla . 0Beğen . 0Beğenme 30 Mart 18:34

Vasıflı vasıfsız personel alınacak

Karaman'da faaliyet gösteren Desobsan Elktronik Soba Sanayi'de çalıştırılmak üzere vasıflı vasıfsız personeller ve kaynakçılar alınacaktır. Müracaatl...

0 (543) 382 67 59 DESOBSAN ELKTRONİK SOBA

Kaynak Ustaları - Torna Ustaları aranıyor.

Firmamız bünyesinde çalıştırılmak üzere kaynak ve torna ustaları aranıyor.

FATİH YILDIRIM - TALARANZA TARIM MAKİNALARI VE EKİPMANLARI

Danış Kitabevi bayan personel arıyor

Karaman Danış Kitabevinde çalıştırılmak üzere, en az lise mezunu bayan personeller alınacak. Başvuruların şahsen yapılması gerekmektedir.

03382127653 DANIŞ KİTABEVİ

KARAMAN Valide Sultan Mahallesinde Satılık Dükkan

Valide Sultan Mahallesi Abdülkerim Kılıç Caddesinde Özdoğan Camisi karşısı sokak içinde satılık 60 m2 Satılık Dükkan Detaylı bilgi ve gayrimenkulü ziy...

0(338) 213 40 72 EMLAK REYONU GAYRİMENKUL DANIŞMANLIĞI

Karaman Zembilli mahallesinde Satılık Dükkan

Karaman Zembilli Ali Efendi Mahallesinde 120 m2 Sağlık ocağı yanıda bulunan bodrumlu dükkan Eczane, Market, manav vb işler için uygun yüksek kira geti...

0(338) 213 40 72 EMLAK REYONU GAYRİMENKUL DANIŞMANLIĞI

Karaman Mahmudiye Mahallesinde Ara kat 3+1 Satılık Daire

Dairenin lokasyonu cumartesi pazarına yakın konumda, 4 katlı binanın 3. katında bulunmaktadır. Bina 2007 yılında yapılmış 14 yaşındadır. Satılık Daire...

0(338) 213 40 72 EMLAK REYONU GAYRİMENKUL DANIŞMANLIĞI

Karaman Ziya Gökalp Mahallesinde Satılık Lüks Daire

Dairemizin lokasyonu Karaman Valilik karşısındadır. Bina 3 katlı olarak toplamda 5 daire şeklinde inşa edilmiş, Ana cadde ile bina arasında yeşil alan...

0(338) 213 40 72 EMLAK REYONU GAYRİMENKUL DANIŞMANLIĞI

Karaman Kazım Karabekir Mahallesinde Satılık Daire

Kazım Karabekir mahallesinde 145 m2 3+1 yüksek giriş zemin kat satılık daire. Dairenin bulunduğu bina tek daire üzerine 4 kat olarak inşa edilmiş, bin...

0(338) 213 40 72 EMLAK REYONU GAYRİMENKUL DANIŞMANLIĞI

Karaman Külhan Mahallesinde Ultra Lüks 3+1 Satılık Daire

Bina her katta tek daire üzerine 4 kat olarak kurulmuş, daire 4 ncü katta bulunmaktadır. 165 m2 3+1 odalı dairenin giriş kapısı çelik, oda kapılar ise...

0(338) 213 40 72 EMLAK REYONU GAYRİMENKUL DANIŞMANLIĞI

Karaman 3. Toki Konutlarında Satılık Daire

Başakşehir Mahallesinde Satılık 2+1 Açık konsept Mutfak ve oturma odası mevcut. Satılık dairenin giriş kapısı çelik oda kapıları amerikan panel kapıdı...

0(338) 213 40 72 EMLAK REYONU GAYRİMENKUL DANIŞMANLIĞI

Karaman Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi

Anket Ülkemizdeki Mülteciler Sınır Dışı Edilmeli mi?