Reklamı Kapat

Keskin Sirke Küpüne Zarar

“Türkçe Deyimler Sözlüğü” kütüphanemde üç tane var. Bazı cümlelere, birinde “deyim” anlamı verirken diğer kitapta “atasözü” anlamı veriyor.

Aradığım “Keskin Sirke Küpüne Zarar” cümlesi deyimi? Yoksa atasözü mü?

Bu cümleyi yedi seneye yakın ceza infaz kurumlarında verdiğim ders yıllarında sabır yerine kullandığımdır. Bir başka eş anlamlı “Öfkeyle Kalkan Zararla Oturur” cümlesidir.

Öfkeli, sert, sinirli kimsenin zararı kendisinedir. Kendini yıprattığı, sağlığına zarar verdiği, toplum içinde saygınlığını yitirdiği gibi işlerini de bozup altüst eder.

“Atasözleri, biçim yönünden diğer yazı türlerine göre farklı özellikler gösterir. Öykü, roman, şiir, deneme gibi yazı türleri pek çok cümlenin bir araya gelmesi ve anlam yönünden bütünleşmesiyle oluşur. Buna karşın atasözleri genellikle bir, en fazla iki cümleden oluşur. Bütün duygu ve düşünceler bu tek cümleye sığdırılır. Bu cümleler kişiden kişiye değişmez. Halkın ortak malıdır ve halk tarafından aynı biçimde söylenir.” İfadesi bir başka kaynakta yazılmış. Buraya kadar konuyu anladık.

Türk Dil Kurumu buna benzer açıklamalarda bulunuyor. Yani; Atasözü olduğu anlaşılıyor.

Karamanlı “Bizim Yunus”a sordum.

Yunus Emre Nasihatler Kitabının (Risâletü’n Nushiyye) “Öfke Ve Gazap Destanı” kısmında bana diyor ki;

Gel, şimdi söyleyeyim öfke haberin,

Tek tek göstereyim, gönülde yerin.

Öfke der: “Ben herkesten yegâneyim,

Bunca hüner içinde bir taneyim!

Kimse duramaz ki karşımda benim,

Hışmla denizi ateşe veririm.

Nereye varırsam başlar kesilir,

Kime öfkelensem o vakit ölür.

Var mıdır bencileyin cana kıyan?

Yoktur benden başka merdane kıyan!

Bana karşı gelemez yaratılmış,

Benimle bir an hemdem olmak, zor iş!

Gazap: Öfke.

Yegâne: Biricik, tek.

Hışm: Öfke, kızgınlık.

Merdane: Mertçe, erkekçe.

Hemdem: Dost, arkadaş.

Öfken gitmez de kalırsa iyi bil,

Canı o damardan alır Azrail.

Kurtarmaz elini yüzünü yuman,

Hak’tan korkmazsan boştur, aşr okuman.

Değil öğüdüm, kusur bulmak için,

Sana bütün nasihatim, hak için.

Riyayla örünce dış duvarını,

Hırsızlar aldı, içteki şarını.

Dışında sarık, tespih ve seccade,

İçinde zünnâr bağlı, can belinde.

Bezedin dış yüzünü, için harap,

Hiç kimse beğenmez, nedir sebep?

Aşr: Kur’ân-ı Kerim’den on âyet miktarlık kısım.

Yummak: Abdest alma.

Riya: İkiyüzlülük, özü sözü bir olmamak.

Şar: Şehir, kent.

Zünnâr: Puta tapanların, papazların bellerine bağladıkları örme kuşak.

Türkçe sözlükte söyle bir ifadeye rastladım. “Genellikle gerçek anlamından uzaklaşmış birden çok sözcükten oluşan, bir kavramı ya da durumu karşılayan kalıplaşmış sözcük gruplarına “deyim” denir diyor.”

Deyimler kalıplaşmış sözlerdir, kelimelerin yerleri değiştirilemez ve aynı anlama bile gelse yerine başka bir sözcük getirilemez. Farklı bir sözcük getirilir veya sözcüklerin yeri değiştirilirse, ifade etmeye çalışılan düşünce anlamlı ve cümle akşına uygun olsa bile kullanılan söz grubu deyim sayılmaz.

“Başını taştan taşa vurmak” deyimi “kafasını taştan taşa vurmak” biçiminde söylenemez.

Deyimler en az iki sözcükten oluşan söz gruplarıdır. Bir sözcük tek başına deyim oluşturamaz.

Ağzını aramak. Bozuntuya vermemek. Fikir yürütmek vs. gibi.

Deyimler farklı farklı söz grupları biçiminde meydana gelmişlerdir. Deyimleri oluşum şekillerine göre aşağıdaki gibi sınıflandırılabiliriz.

İsim Tamlaması Biçiminde Olanlar. Ateş pahası, ekmek kapısı, balık istifi, eşek şakası, anasının gözü vb.

Sıfat Tamlaması Biçiminde Olanlar

Kara cahil, deli fişek, yarım ağız, püsküllü bela vb.

Bütün bunlara karşılık Karaman’lı “Bizim Yunus” 700 sene önce söylemiş gitmiş. Demiş ki;

Böyle giderse hâlin nasıl olur?

Hiç iyi bir işin yok, lafın boldur.

İşe yaramaz bu dış ibadetin,

Arı olmaz ise gizli sıfatın.

Senin bâtın evini hırsız aldı,

Şu zâhir amelin dışarda kaldı.

Senin için şudur hepsinden evla,

Kulluğun gizli olmalıdır dostla.

Şu hâlde bu iş nasıl başa yeter?

Sultan buyruğunu tutmadın meğer.

Ölümdür, şahlar önünde utanman,

Zerre suçun olsa orda kırk batman.

Bâtın: İç yüz, iç.

Zâhir: Suret, dış yüz, görünüş.

Amel: İş, eylem.

Evla: Daha iyi.

Şah: Allah.

Batman: Bir ağırlık ölçüsü (8 kilo).

Gaflettir bizi bu hâlde koyan,

Nasıl gafil olur bu hâli duyan?

Evi süpürmedim, kim gelir bize?

Süpürgeci yok, kim gelip de düze?

Bunca ihmal edilmiş bu haneye,

Kim çağıra dostu: “Bize gel!” diye.

Niçin geçmez acep yol bu aradan,

Öfke aldı yolu, bil her yöreden.

Çok zamandan beri öfke yol almış,

Kimse izlememiş gizlide kalmış.

Akıl casuslara söyler divanda:

“Gidip bulun dirlik düzen ne yanda?”

Gaflet: Çevresinde olanların farkına varmama durumu.

Gafil: Çevresinde olup bitenlerin farkına varmayan (kimse).

Divan: Padişah yahut vezir başkanlığında devlet işlerinin görüşüldüğü yer.

Karamanlı “Bizim Yunus’un “Sabır Destanı” okuyarak ben yolumu buldum. Bana eyvallah. Siz kalın sağlıcakla.

Dinle, söyleyeyim sabır hâlini,

Cümle âlem sabra verdi malını.

Tüm bozguncuları mat eder sabır,

O sebepten mutluluk ihsanıdır.

Sabrın her yerde iyiliktir işi,

Dayim azad eder yâd ve bilişi.

Sabırlının devleti dayim kalır,

Sabredenin nasibi fazla olur.

Duydun Yûsuf’u kuyu içinde vay,

Sabırla beklerdi kuyuda o ay.

O kuyu ne kadar derindir bilmez,

Çağırsa sesi dıştan işitilmez

Mat etmek: Yenmek, galip olmak.

İhsan: Bağış.

Azad etmek: Köleye özgürlük vermek.

Yâd: Hatırlamak, bahsetmek.

Bilişi: Bildik, tanıdık.

Şerafettin Güç

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Şerafettin Güç - Mesaj Gönder --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Karamandan.com Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Karamandan.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Karamandan.com editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Karamandan.com değil haberi geçen ajanstır.


Güney Emlak'tan Turkuaz City'de Satılık Daire

Üniversite ve hastaneye yakın konumda Urgan Mahallesi Turkuaz City Konutlarındaki 2+1 daire satılık. 11 katlı binanın 8. katı, 2+1 odalı, brüt 120 me...

0(338) 213 13 33 GÜNEY EMLAK İNŞAAT

Çarşı Merkezde 30 M2 Satılık Dükkan

Karaman Karademir Emlaktan Satılık Dükkan. Karaman Külhan Mahallesi Alparslan Türkeş parkı karşısı çarşı merkezde cadde üzeri 30 m2 doğu cephe. Dükk...

NAZMİ KARADEMİR/KARADEMİR EMLAK

Tabduk Emre Mahallesinde Satılık Apart

Karaman Karademir Emlaktan Satılık Apart Daire. Karaman Tabduk Emre Mahallesi.Oba düğün salonu civarı. Üniversiteye yürüme mesafesinde garaj üzeri 1....

NAZMİ KARADEMİR/KARADEMİR EMLAK

Karaman Beyazkent'te Satılık Arsa

Karaman Karademir Emlak'tan Satılık Arsa. Karaman Beyazkent mahallesinde 306 m2 standart proje 2 kat 100 m2 civarı daire ve garaj yapılır. Arsanın k...

0(338) 212 71 73 NAZMİ KARADEMİR/KARADEMİR EMLAK

NOKTA HATASİZ HYUNDAİ GETZ

2007 model 1.5 dizel 4 silindir en fulll vgt HYUNDAİ GETZ.. Henüz 105 binde... Bir değişen birkaç lokal boyalı Hep serviste bakımları yapılmış.. Hep...

GALERİ̇ NOKTA

SATILIK FİAT PANDA

HATASIZ MİNİ JİP 2005 model 1.2 benzinli FİAT PANDA DEĞİŞEN YOK HASAR KAYDI YOK Birkaç parça lokal çizik boyasi var Tüm bakımları yeni yapıldı Trigier...

GALERİ̇ NOKTA

Su tesisat ve elektrik personelleri alınacak

Antalya'nın Manavgat ilçesinde çalıştırılmak üzere; su tesisat ve elektrik ustaları ile kalfaları işe alınacaktır. Ustalar için aylık 3000TL + lojman...

0543 848 4880 FİKRET EĞİLMEZ / QUANTUM AYDINLATMA

Yurtpet Petrole Personel alınacak

Karaman Yurtpet Petrol'de istihdam edilmek üzere personel alınacak. İstasyonumuzda çalıştırılmak üzere akaryakıt satış elemanları ve market elemanl...

YURTPET PETROL

Karaman Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi

Anket Karaman kurumlarının Covid-19 mücadelesini başarılı buluyor musunuz?