Bol Çeşnili Bir Batırma Makalesi

Benim Soğuk Ziyafetim Batırma
Batırma Ne Zaman Batırık Oldu?
Batırma Sadece Ermenek Yemeği midir?
Batırma Bir Yemek midir?
En Güzel Batırma Şiirleri!

Evin kızı yaprakları börtlerdi
Çoluk çocuk bir kenarda pertlerdi
Yemek için ölü bile hortlardı
Hazır olsa bir ileğen batırma.

1974 yılının bir temmuz günüydü yani 45 yıl önceydi. Karaman merkez Aladağ Bölgesinde Ada köyünde bulunuyordum.

Bir gün halen görüştüğümüz değerli dostum Hakkı Baran’ın ailesi beni eve öğleyin yemeğe davet ettiler.

Tabi yemeğe çağrılınca özel bir şeylerin hazırlanmış olduğunu düşünüyordum. Kadınlar yoğun bir çalışma içinde evde fırıl fırıl dönüyorlardı. Hakikaten büyük bir ziyafet hazırlığı olduğunu sezdim.

Ben o zaman 19 yaşlarında tıfıl bir gençtim, batırmayı sadece bizim bildiğimizi sanırdım. Hakkı Baran arkadaşımın ağabeyi Reis Mustafa Baran abi biraz sonra koca bir leğen batırmayı ortaya koyunca çok şaşırmıştım.  Etrafına yufka ekmek de koymuştu.

Ben bekledikleri soruyu sorup, bunun yanında ekmek yenmez ki, deyince gülüşerek ekmekleri çekmişler, yeşillikleri ve haşlamaları koymuşlardı.

Saatlerdir üç kadının harıl harıl çalışarak hazırladıkları ziyafete konmuştum. Mustafa Baran ailesi de bana ufak bir işletme yapmıştı.

Şimdi buradan şu soruları bir ortaya koyalım: 

1- Batırma Sadece Ermenek Yemeği midir?

Batırma en iyi ve lezzetli, özünü koruyan bir şekilde anavatanı olan Ermenek, Başyayla ve Sarıveliler’de yapılır.

Şurası bir gerçektir ki Ermenek’te yani anavatandaki batırma hemşerileriyle beraber başta iç Anadolu ve Akdeniz bölgeleri olmak üzere halka halka yayılmıştır. Yayıldıkça da özünden bir şeyler kaybetmiş içine de bir şeyler almıştır. Neticede kültürel etkileşim böyle bir şeydir.

2- Batırma Bir Yemek midir?

Evet batırma, Karaman - Ermenek Taşeli havalisine mahsus muhteşem bir çiğ yemektir.

12 Aralık 2020 tarihli Mastercshef adlı yayında Konya yemeği olarak tarif edilen şekil tamamen bir kısırdır. Kısırı sulandırmaları ise işi tamamen gülünç hale getirmiştir. Ayrıca sitelerine girip okudum, defalarca batırığı salata diye yazmışlar.

Bir de verdikleri tarif tamamen yoğurma içermeyen kısır tarifidir, yani el yordamıyla, kaşıkla karıştırarak elde ettikleri çiğ pilav denebilecek kısır.

Sulandırmak isteyenlere de gülünç bir yöntem tarif ediyorlar burada.

Hulasa bizim batırığımız batırık değildir batırmadır. Batırma el ile yoğurarak irmiğin bütün baharat ve çeşni çeşitleriyle pişirilmiş gibi ezilmesidir. Biz yoğurarak batırmayı yaparız onlar ise biraz şiştikten sonra sulandırın diyor ve çok komik bir duruma düşüyorlar.

Şahsen elli yıldır Konya’dayım, mahallelerde kadınlar aralarındaki günlerde her zaman batırık yaparlar. Bu batırık dediklerinin diğer adı kısırdır. Yani susuz olarak yapılan irmikli, mercimekli köftedir. Ermenek batırığını ise Ermenek’e yakın bölgelerde az da olsa farklı olarak görürüz: Mut, Karaman ve Gazipaşa tarafları gibi.  

Mesela ben Erdemlide Ermenekli olmayan halkın da batırma yaptıklarını çok gördüm. Yörenin yetiştirdiği sebze yoğunluğuna göre farklılıklar arz eder.

3- Batırmanın Adı Nedir?

Bir kere şu iki ismi teke indirmek lazım diye düşünüyorum. Bu yemeğin adı sadece batırma olsun, çünkü batırık deyince genelde Konyalıların da bütün Türkiye’nin de yaptığı kısır akla gelir.

Batırık kelimesi Batırmanın kelimesinin:  Fadime’ye fadik, Emine’ye emiş, Fatma’ya Fatoş dendiği gibi kelimeyi ağızda yuvarlamasıyla oluşmuştur. Batırık kısırın diğer adıdır. Batırma ise yüz yıllardır Ermenek - Taşeli yöresinin muhteşem bir soğuk ziyafetidir.

Batırma adının kaynağı, eskiden kaşık her evde ve her ferde göre bulunmadığı zamanlarda kadınlarımız batırmayı hazırladıktan sonra yanına üzüm tefeği haşlarlardı asıl bunun haşlanma nedeni onu tepsideki batırmaya batırarak ve kaşık yerine kullanarak yemeleriydi.

Artık her evde her ferde göre kaşık sayısı düzlenince bu ortadan kalktı. 1980 yılına kadar batırmanın ayrı tabaklarda yendiği de görülmez, ortaya konan tek tepsiden yenirdi. Şimdi kaşık gibi herkesin evinde bol miktarda tas tabak olunca her ferde ayrı tabağa konur oldu. Bunun bir sebebi de kiminin ekşi, kiminin acılı, kiminin tuzlu kiminin tuzsuz tercihidir ki doğru bir uygulama olmuştur.

Şahsen Konya’daki çevremde Batırmayı ve Arabaşını özel tabaklara aldırma hadisesi benim eserimdir.

350 yıl önce Ermenek’ten geçen Evliya Çelebi’ye Gargara’da Batırma ziyafeti verilmiş üstüne de bastırık olarak Bulgurca ikram edilmiştir.

4- Batırık Değil Batırma!

Ayrıca belge olarak 1961'de Prof. Dr. Kâmil İlisulu hocamızın kaleme aldığı  “Ermenek İlçesi”  kitabı s. 37'de de yer alan şiirde batırma olarak geçiyor, peki daha ne diye batırık diye yemeğimizi küçültüyoruz?

“Konya Vilayeti Halkiyat ve Harsiyatı - Konya Öğretmen Okulu Edebiyat Öğretmeni Sadeddin Nüzhet ile Psikoloji Öğretmeni Mehmet Ferit beylerin kaleme aldığı ve Konya Vilayet Matbaasında 1926 senesinde basılan eserde Ermenekli halk ozanı (Alevi) İhraki hakkında bilgi verilen kısmında (72-77 sayfalar arası) yer almamıştır.

Batırmadır kadınların alayı
Et olmazsa ceviz, kendir kolayı
Şimdi buldu bulgur küpü belayı
Yandı canım batırmanın elinden.

Sayın Mustafa Ertaş üstat batırma konusunda ünlü dörtlükler eşliğinde şöyle yazıyor: 

“Batırma Ermenek ve Taşeli’nin tarihinden gelen çok yenilen, ince bulgur - düğürcük ile çeşitli sebzelerle elde yoğurarak yapılan bir çiğ yemektir. Elde ovula ovula pişmiş hale getirilen bu yemek çeşidi insanlar için şifa kaynağıdır. Çünkü kullanılan bütün malzemeler doğal, bütün vitaminler, insan vücudu için değerli olan ne varsa ateşte pişirilmediğinden, makilerle işlenmediğinden, içinde zararlı katkı maddesi de bulunmadığından batırma insan sağlığı için çok yararlı ve kilo aldırmayan bir yiyecektir.

Dr. Alaeddin Atalık’ın babası merhum Vacit Atalık da batırma hakkında şöyle diyor: Babamın dedesinin büyük halası batırmayı en nefis yapan usta hanımlardan birisi olduğunu anlatırdı.

Süleyman Hayri Bolay

Ahir zaman geldi düzen bozuldu
Çok kimsenin ciğerleri üzüldü
Hamdi yemedi de karnı bozuldu
Yandı canım batırmanın elinden.

Adil Ceylan

Kefkiyle pınardan alın suyunu
Her öğlen oynarız biz bu oyunu
Araştırdım batırmanın soyunu 
Öz be öz Ermenek aşı komşular.” 

(Orta Toroslardan Yükselen ses: Ermenek Başyayla Sarıveliler s. 94 Mustafa Ertaş)

Şimdi de En Çok Batırma Şiiri Yazan Şairlerden Örneklerde Batırma Kelimesinin Kullanıldığını Görelim:

Batırma Tarifi ve Tarihi

Evin kızı yaprakları börtlerdi
Çoluk çocuk bir kenarda pertlerdi
Yemek için ölü bile hortlardı
Hazır olsa bir ileğen batırma.

Komşular öğleyin her gün billenir
Batırmanın fazileti dillenir
Artığından gelmeyene yollanır
Yeter artar bir ileğen batırma.

Monam garı besmeleyle başlardı
Önce hemen lahanayı haşlardı
Senitte kendiri güzel taşlardı
Derdi, gelsin bir ileğen batırma.

Ceviz, küncü ve kenevir ezilir
Haşlanacak soğanlar da yüzülür 
İndirilip bir tabağa süzülür
Olsun diye bir ileğen batırma.

Maydanoz feslikan ve İrezene
Yeşil soğan, bostan, turşu bezene
Konur her şey tablada bir düzene
Yerin alır bir ileğen batırma.

Kıvamında olur tuzu biberi
Kokusundan alır herkes haberi
Yazmaz bunu geç, Tarihi Taberi
Efsanedir bir ileğen batırma.

Gelinler yoğurur kızlar su döker
Gocanam da bir kenardan tuz eker
İstemez yiyenler ne helva, şeker
Kâfi gelir bir ileğen batırma.

Bulgur bin bir zerzevatla yoğrulur
Kıvamında yoğuran da doğrulur
Haydi, hazır diye millet çağrılır
Sofradadır bir ileğen batırma.

Ceviz, küncü, kenevirle uslanır 
İş bitince monam geri yaslanır
Batırmasız mide çabuk paslanır
Çözer hemen bir ileğen batırma.

Yüz yıllardır bir Taşeli yemeği
Batırma çok zordur, ister emeği
İsteyen önüne çiler sumağı
Tüm kaşıklar bir ileğen batırma.

Firek, eğrim ve badılcan gurusu
Şimdi gelir “Nedir bunlar?” sorusu
Varsa kâfidir, istemez gerisi
Önümüzde bir ileğen batırma.

Mükremin Kızılca

Batırma 

Ermenek'in esas milli yemeği
Tarihe destandır bizim Batırma.
Basit falan değil çoktur emeği 
Söylenecek esas sözüm Batırma.

Bölgemizin bulgur aşıdır gerçek 
Yalnız göz kararı hakiki ölçek
Dökülsün tepsiye bolca düğürcük
Tescillensin iki gözüm Batırma.

Ciğerdeki yangınını söndürür 
Ağrıyan, sızlayan başı dindirir 
Yüksek tansiyonu, nabzı indirir 
Dermandır her derde tezim Batırma.

20.07.2020 Hayati Etci 

Görüldüğü gibi şiirlerde de asla batırık yoktur ve defalarca batırma denmiştir.

5- Yöresel Patent tescili hakkında neredeyiz?

Batırmanın anavatanı Ermenek Belediye Başkanı Sayın Atilla Zorlu beyin Şubat 2020’de konuyla alakalı patent başvurusunu kendi yazısından öğreniyoruz. Kültür Bakanlığı iki isimli bir şeye patent vermez, acilen bu muhteşem yemeğimizin adını teke indirmeli ve Âşık İhrakinin yüz yıl önce yazdığı adı gibi batırma olmalıdır.

Aşağıda Ermenek Belediye Başkanı Sayın Atilla Zorlu Beyin Batırmayla Alakalı Tarifini Görüyorsunuz: 

Ermenek'e Özgü Batırık / Batırma Malzemeleri (4 Kişilik)

4 çay bardağı ince bulgur(düğürcük),
10 adet orta boy olgun domates,
1 baş büyük soğan,
2 adet yeşil biber,
1/2 veya 1 demet maydanoz,
1 dal fesleğen (fazlası acı tat verir),
1 su bardağı dövülmüş iç ceviz
1 çay kaşığı tuz,
1.5-2 lt su. (yeterli miktarda)
Garnitürü İçin
Soğan piyazı
Pembe Domates (Eğrim)
Salatalık
Biber
Marul
Haşlanmış lahana ve üzüm yaprağı
Turşu

Batırık / Batırma Yapılışı

Domatesler soyulur ince ince doğranır veya rendelenir.
Soğan , maydanoz, fesleğen ve biber çok ince bir şekilde doğranır ve ince bulgur yani düğürcükle bunlar tuz ilave edilerek yoğrulur.

Düğürcük biraz yumuşayınca ceviz içi ilave edilerek biraz daha yoğrulur.
İstenirse su katmadan biraz sıkma ayrılır (sıkma: Çiğ köfteden biraz büyükçe parçalar)
Daha sonra buna su ilave edilerek sulandırılır ve karıştırılır.

Yanında maydanoz, marul, kıvırcık, tere, roka, domates ,salatalık, yeşil biber, taze veya kuru soğan, lahana veya asma yaprağının haşlanmışı ile servis yapılır.

Batırma/Batırık, Ermenek yöresine ait bir yemektir ve daha çok yazın tüketilir. Kış döneminde kuru domates, kurutulmuş fesleğen kullanılarak yapılır.

Yapılış ve damak tadına göre Cevizli, Etli ve Deli Batırık olarak sınıflandırılabilir. Delisinin farkı ceviz veya et olmamasıdır. Etlisi ise bir nevi sulandırılmış çiğ köfte gibidir.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Mükremin Kızılca - Mesaj Gönder --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Karamandan.com Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Karamandan.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Karamandan.com editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Karamandan.com değil haberi geçen ajanstır.


Kaynak Operatörü / Kaynakçı Aranıyor

Argon (TIG) kaynağında deneyimli Paslanmaz kaynağında bilgi ve yetkinliğe sahip Tercihen teknik resim okuyabilen Sorumluluk sahibi ve iş disiplin...

0338 202 70 70 TEKNOLAND MAKİNE SAN. LTD. ŞTİ

My Vip Kitabevine Personel Aranıyor

My Vip Kitabevi (Eski Sanat Kitabevi) çalışma arkadaşları arıyor. Müracaatların şahsen yapılması gerekmektedir.

Karaman Mahmudiye Mahallesi 3.Kat 3+1 Satılık Daire

Karaman Karademir Emlaktan Satılık Daire. Karaman Mahmudiye mahallesi Medine Cami ve Yaparlar market civarı. Bina tek daire üzerine kurulu 4 katlının...

0(338) 212 71 73 NAZMİ KARADEMİR/KARADEMİR EMLAK

Yurtsever Group'un 6 Şubesine Personel Alınacak

Akaryakıt sektöründe 6 şubesi ile faaliyet gösteren Yurtsever Petrol Şirketler Grubunda çalıştırılmak üzere bay - bayan akaryakıt satışı ve markette g...

Sahibinden Satılık Nissan Micra

2004 model 1.2 Benzinli Nissan MİCRA. ... 151 bin km,de ... DEĞİŞENSİZ, KAYİTSİZ yanlarda birkaç parça lokal çizik boyalı en fulll PAKEDİ...Yağmur sen...

05065328132 HASAN İMRAN GALERİ NOKTA

Full Stack Developer

Şirketimiz bünyesinde görevlendirilmek üzere Karaman'da ikamet eden ya da edebilecek (Freelance veya Remote değil), Front-and ve back-and olarak NodeJ...

DİJİBİZ YAZILIM TEKNOLOJİLERİ A.Ş

Golda Gıda Personel İlanı

GOLDA GIDA SAN. VE TİC. A.Ş. Ülkemizdeki ve dünyadaki entegre projeler arasında, büyüklük açısından, en büyüğü olarak dikkat çeken Bera Holding Gıda...

EMA Plast'a vasıflı ve vasıfsız personeller alınacak

Şirketimiz bünyesin çalıştırılmak üzere elemanlar alınacaktır. İş tanımı: Satış ve pazarlama elamanı Yurtiçi seyahat engeli olmayan B sınıfı ehli...

(0338) 202 01 70 EMA PLASTİK ÜRÜNLERİ İNŞAAT PETROL GIDA SAN.TİC.LTD.ŞTİ.

Sümer Mahallesinde 2.kat 95 M2 2+1 Satılık Daire

Karaman Karademir Emlaktan Satılık Daire. Karaman Sümer Mahallesi Belediye Fen İşleri deposu civarı.Bina çift daire üzerine kurulu her katta 2 daire...

0(338) 212 71 73 NAZMİ KARADEMİR/KARADEMİR EMLAK

Yurtpet Petrol'e Personel Alınacak

Yurtpet Petrol'e Personel Alınacak Yurtpet Petrolde çalıştırılmak üzere bay ve bayan Mareket Elemanı, Pompa Elemanı ve Pazarlama Elemanı Alınacaktır....


Karaman Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi

Anket Covid-19 Aşısına Nasıl Bakıyorsunuz?