Karaman Yunus Emre Camii

Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviye ve Camii.

Kirişçi Baba Camii, günümüzde Karaman Kirişçi Mahallesi, Yunus Emre Caddesi üzerindedir . En eski kayıt olan Fatih Dönemi Tahriri’nde (1476), “Sinle” Mahallesi’nde Kirişçi Baba Zaviyesi olarak gösterilmekte ve zaviyenin yanında bir de mescidin olduğu bilgisi yer almaktadır. XVI. yüzyıl kayıtlarında “Zâviye-i Yunus Emre el-Meşhûr bi-Kirişçi Baba” olarak geçmektedir (Bk. Ek- XI) . XVIII. yüzyıl başlarında “Kirişçi Baba Mahallesi’nde Yunus Emrem Zâviyesi” olarak  anılmaya devam eden yapıya 1168/1754-1755’te ise “Kirişçi Baba Mahallesi’nde Kirişçi Baba Camii” denmektedir . Bazı Osmanlı arşiv belgelerinde “Hânkah” olarak geçtiği dikkate alınırsa  ilgili bölümde ayrıca inceleneceği üzere cami bölümünün geniş bir tarikat yapısı olan Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviyesi’nin müştemilatında daha başlangıçtan itibaren bulunduğu söylenebilir.

Banisi ve Yapım Tarihi

Türkiye Selçuklu Sultanlarının Orta Asya kökenli Türk mutasavvıflarına kucak açmasıyla  başkent Konya ve Karaman, XIII. yüzyıl başlarında tasavvufî zenginliğin yoğun olarak yaşandığı bir bölge hâline gelmiştir. Özellikle Mevlâna ve ailesinin Karaman’da bir müddet kalması mutasavvıfların dikkatini çekmiş, değişik tasavvuf kollarına mensup birçok şeyh, dervişleriyle birlikte Karaman’a gelip yerleşmiştir . Bunlardan biri de Yunus Emre’dir.

Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviyesi ve Camii’nin banisi ve Yunus Emre’nin Türbesi konusunda değişik görüşler ortaya çıkmıştır. Nitekim Evliya Çelebi, Lârende’yi ziyaretinde cami ve müştemilatını görmüş ve eserinde Yunus Emre’nin burada metfun olduğunu belirtmiştir . Abdurrahman Câmi’nin “Nefahatü’l-Üns” adlı eserini Türkçeye tercüme eden Lâmiî Çelebi ise Yunus Emre’nin, Kütahya suyunun Sakarya suyuna karıştığı yerin yakınına defnedildiğini yazmıştır . Bu durumda Karaman’daki Yunus Emre’nin kimliği üzerinde ayrıntılı olarak durmak gerekmektedir.

Yazdığı tasavvufi şiirlerle Türk kültürüne önemli katkılar sağlayan Yunus Emre’nin , kendi eseri olarak bilinen “Risâlet’ün-Nushiye”de verdiği bilgilerden yola çıkarak araştırmacılar, genellikle onun 1240-1320 yılları arasında yaşadığı kanısına varmışlardır . Yunus Emre’nin hayatı hakkındaki malumat, onun vefatından çok sonra yazılan menkıbe ve rivayetlere dayanmaktadır . Bu sebeple Yunus Emre’nin yaşadığı yer ve faaliyetleri hakkında en objektif bilgileri resmî arşiv belgelerinde aramak daha doğru olacaktır. Arşiv kayıtlarında Yunus Emre hakkındaki bilgiler çoğunlukla iki şehre ait kaynaklarda yoğunlaşmaktadır. Bunlardan biri yukarıda da belirtildiği gibi Eskişehir’in Sivrihisar kazası Sarı köyünü işaret etmektedir . Bu hususta en eski bilgiler, 1520 tarihli tahrir defterinden tespit edilmektedir. Bu defterde, Eskişehir yakınlarındaki “Saru köyünde Yunus Emir Bey’in bir çiftlik vakıf yeri var imiş. Zâviyesine kadîmden vakıf imiş. Şimdi evlâdından Osman oğlu Şeyh Mehmed tasarruf ider...” bilgisi yer almaktadır . Burada geçen Yunus Emir Bey adlı farklı bir kişi Yunus Emre ile karıştırılmış olmalıdır.

Yunus Emre’nin Karamanla ilişkisini ortaya koyan belgeler ise Kanuni’den çok önce Fatih Dönemi’ne ait 1476 tarihli vakıf tahririne kadar inmektedir . Burada Yunus Emre Zaviyesi ve Mescidi’nin diğer ismi olan Kirişçi Baba Zaviyesi ve Mescidi’nin vakıfları tespit edilmiştir. 1483 tarihli II. Bayezit Dönemi tahririnde de yeni ilave edilen mülklerle birlikte tekrar kaydedilmiştir . Yavuz Sultan Selim’in (1512-1520) yaptırdığı 1518 tarihli tahrirden ise Yunus Emre’nin Lârende’de yaşadığı, Karamanoğlu İbrahim Bey’den hüccetli olarak mal varlığına sahip olduğu öğrenilmektedir . Bu durumda Yunus Emre’nin yaşadığı yıllar dikkate alınırsa tahrirde geçen Karamanoğlu İbrahim Bey, İbn Battuta’nın (ö. 1368) da Lârende’de hükümdar olarak görüştüğü , Bedrettin unvanını kullanan I. İbrahim Bey (1318-1333/1340- ?) olmalıdır. Yunus Emre ile ilgili XVIII. ve XIX. yüzyıllarda da devam eden belge çeşitliliği  onun Karamanlı olduğunu büyük ölçüde güçlendirse de en eski kaydın bile Yunus Emre’nin ölümünden 156 yıl sonrasına ait olduğunu unutmamak gerekmektedir.

Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviyesi Camii’nin yapım tarihini aydınlatacak herhangi bir kitabe veya belgeye şimdiye kadar rastlanmamıştır. 1330/1912 tarihli Konya Vilayet Salnâmesi’nde inşa tarihi 750/1349-1350 olarak kaydedilmiştir . Araştırmacılar bu konuda farklı tarihler ileri sürmüşlerdir. E. Diez, Aslanapa ve Koman  ile A. Kızıltan  ve Konyalı  herhangi bir tarih vermezken Dülgerler , mabedi 1382 tarihinden önceki yıllara tarihlendirmek gerektiğini yazmıştır. Hazirede bulunan mezar taşı tarihleri ve Yunus Emre’nin yaşadığı yıllar dikkate alınarak zaviye ve caminin en erken XIV. yüzyılın ilk yarısında inşa edildiği söylenebilir.

Mimari Yapısı-Müştemilatı ve Onarımları

Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviyesi ve Camii; orijinal şekliyle zaviye , hazire ve türbeden  oluşmaktadır. Zaviye ve hazire bölümleri ayakta değilken cami bölümü birçok tamiratlarla günümüze kadar ulaşmıştır. Tespit edilebilen ilk onarımların XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin merkezî idaresi tarafından yaptırıldığı görülmektedir. 29 Recep 1199/7 Haziran 1785 tarihinde yapılan keşif sonrası 2.000 kuruşluk bir meblağla yeniden yapılmasına karar verilmiş olmasına rağmen tamirin istenilen şekilde tamamlanamadığı anlaşılmaktadır. Bunun üzerine onarımın kâmilen bitirilmesi için 1.000 kuruşluk daha ek tahsisat istenmiştir . Yapılan ödenekler, Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviyesi’nin Osmanlı Devleti tarafından özel olarak desteklendiğini, faal olması için gerekli yardımların yapıldığını göstermektedir. Nitekim 1274/1858 tarihinde zaviyedeki Halvetî fukara ve dervişan için Karaman cizyesinden “taâmiye” adı altında bir tahsisatın ayrılması  bunu doğrulamaktadır.

Günümüze ulaşan Kirişçi Baba/Yunus Emre Camii; dışı kesme, içi ise moloz taştan yaptırılmış olup üzeri sıvanmıştır. Kare planlı yalın bir yapıdır. Sekizgen “sagır” kubbesi bulunmaktadır . Caminin merkezî kubbesi önceleri yuvarlak ve taş kaplama iken Karaman Belediyesi tarafından piramit biçimindeki taş çatı ekletilmiş, böylece özgün mimarisi bozulmuştur. Yakın dönemde bu külah sökülmüş, aslına göre onarılmıştır. Bu sırada son cemaat yerinin yıkılmış olan kubbeleri de yenilenmiştir. Giriş kapısının sağında ve solunda birer mihrap nişi bulunmaktadır . Caminin giriş yönünde beş kubbeli son cemaat revakı mevcuttur.

Yunus Emre Camii’nin bir de minaresi vardı. Konyalı; 30 Mart 1944 tarihindeki ziyaretinde caminin altı ağaç sütunlu kısa bir tahta minaresinin olduğunu, daha sonraki onarımlar sırasında bunun kaldırılarak yerine tuğla bir minarenin inşa edildiğini yazmıştır . Bu minare hâlen ayaktadır. Müştemilatta bulunan sarnıç ve çeşmeler de 1960 yılındaki genişletme çalışmaları kapsamında yıkılmış, bu yüzden günümüze ulaşamamıştır.

Vakfiyesi ve Vakıfları

Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviye ve Camii’nin vakfiyesi şu ana kadar tespit edilemese de vakıf gayrimenkulleri tahrir defterlerine kaydedilmiştir. Bunun ilki 881/1476 tarihli olup vakıfları şu şekilde belirtilmiştir: Zaviye, Ulukapı ve İğlübağı yanında birer kıta yer, Keklicek civarında üç kıta yer, Porsuk ve Emir Musa Medresesi civarında birer bağ ile Kavak Dersi’nde Kirişçi Değirmeni .

Yunus Emre’ye saygısından dolayı hayırseverlerin ilgi alanına giren Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviye ve Camii’nin XV. yüzyıl sonlarından itibaren vakıflarında sürekli artış görülmektedir. Aşağıda bu vakıfların durumu kronolojik sıraya göre incelenecektir.

II. Bayezit Dönemi’nde tamamlanan 888/1483 tarihli Karaman Eyaleti Vakıf Tahrir Defteri’nde önceki tahrirden farklı olarak iki ayrı değirmen ile bir kirişhane, bir bezirhane, harap vaziyette olan beş dükkân ve toplam 15 dönüm zemin kaydedilmiştir .

Yunus Emre Zaviyesi’ne dair XVI. yüzyıl başlarına ait olan Karaman Eyaleti Vakıf Tahriri’nde ise yukarıda zikredilen değirmenlerin ikisi de harap olarak kaydedilmiştir .    Yine XVI. yüzyıla ait olan bir diğer vakıf tahririnde (937/1530) tespit edilen zaviyenin  gayrimenkullerinde artışlar olduğu görülmektedir. Buna göre vakfa ait araziler dokuz dönüme, bağların sayısı da dörde çıkmış, bir bahçe ilave edilmiştir. XVI. yüzyıl başlarında harap olarak kaydedilen iki değirmen, 1530 tarihinden önce bakım ve onarımdan geçmiş tekrar işlerlik kazanmıştır.

Bölge sakinlerinin Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviye ve Camii’ne ilgisi giderek artmış, bunun için maddi yönden destek olmuşlardır. Nitekim Lârende sakinlerinden Zeliha Hatun, evahir-i Zilhicce 939/14-22 Temmuz 1533 tarihinde bir “nukud vakfı” kurmuştur. Belgeye göre; “Mâl-ı hâlisinden 400 ʽakçayi ifrâz edüb Kirişçi Câmi‛i’ne hasbeten-lillah vakf” etmiştir .

Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviyesi ve müştemilatının vakıfları ve bu vakıflara ait gelirler, III. Murat Dönemi 992/1584 tarihli Karaman Eyaleti Vakıf Tahriri’nde de tespit edilmiştir. Buna göre deftere önceki tahrirlerde geçmeyen bir debbağhane ile bir ev yeri kaydedilmiştir (Bk. Ek- XI) .

Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviyesi ve Camii’nin vakıf gelirlerinde daha sonraki dönemlerde de değişiklikler olmuştur. Karaman Ahkâm Defteri’ne kayıtlı evahir-i Safer 1240/15-24 Ekim 1824 tarihli bir hükümde manzumenin vakıflarına dair yeni bilgilere ulaşılabilmektedir. Buna göre Kuştemur köyünün salariye mahsulatı ile rüsumatı, gendüm, şair, resmiçift ve bennak gelirlerinin Kirişçi Baba Zaviye ve Camii’ne tahsis edildiği görülmektedir .

Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviye ve Camii’nin vakıf gayrimenkullerinin durumu, XIX. yüzyılın ilk yarısında eskiye göre büyük değişikliğe uğramıştır. 1260/1844-1845 tarihinde vakfa ait iki dönümü kök boya tarlası ve bir dönümü bostan tarlasından oluşan toplam 27 dönüm tarla ile bir dönüm bahçe mevcut idi .

Görevlileri

Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviye ve Camii’ne çok sayıda görevli ataması tespit edilmiştir. Tekke vasfına sahip olduğu için buraya eskiden sadece şeyh atamaları yapılıyordu. Bununla ilgili ilk kayıt, 888/1483 tarihli olup  buraya atanan şeyhler, tekke ve zaviyeler bölümünde ayrıntılı olarak incelenecektir.

Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviye ve Camii Vakfı’nda görev yapan mütevellilere ait tespit edilen en eski kayıt, evail-i Ramazan 940/16-25 Mart 1534 tarihine aittir. Bu tarihte Hoca Ali oğlu Hacı Ahmet, vakfın mütevellisi idi . Diğer görevlilere ait belgeler eski olmayıp XVIII. yüzyılın ilk çeyreği ve sonrasına aittir. Hurufat Defterleri’nden tespit edilebilen en eski atama, Rebiyülahir 1122/Mayıs-Haziran 1710 tarihli olup buna göre görevinde kusuru olan Yahya Halife yerine Seyit Mehmet, mütevelli olarak görevlendirilmiştir .

Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviye ve Camii’ne atanan bazı imamlar “hasbi” yani ücretsiz olarak görev yapmıştır . Tayin edilen bazı imamlar hatiplik vazifesini de üstlenmişlerdir.

Kirişçi Baba/Yunus Emre Zaviye ve Camii’nde müezzinlik yapan görevliler de bulunmaktaydı. 16 Zilkade 1220/05 Şubat 1806 tarihli kayıttan camide beratlı müezzinlerin görev yaptığı anlaşılmaktadır . Buna göre müezzin atamaları bu tarihten daha önce, XVIII. yüzyılın ortalarında başlamış olmalıdır. Bunların dışında mabede incelenen dönem boyunca çok sayıda görevli tayin edilmiştir .

İbrahim Hakkı Akman

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar İbrahim Hakkı Akman - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Karamandan.com Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Karamandan.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Karamandan.com editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Karamandan.com değil haberi geçen ajanstır.


Karamanoğlu Mehmet Bey Mahallesinde 3+1 Satılık Daire

Karamanoğlu Mehmet Bey Mahallesinde 165 m2 3+1 site içinde Satılık Daire Site içerisinde 3+1 odalı 165 m2 brüt 145 m2 net kullanım alanına sahip dair...

0(338) 213 40 72 EMLAK REYONU GAYRİMENKUL DANIŞMANLIĞI

Nokta hatasız boyasız

2007 model 1.6 dizel CHİA PAKET (en fullll olanı) Değişen yok Boya yok. Hasar kaydı yok Nokta hatasız boyasız.... Vize yeni. Bakımları yeni.. İkinci...

GALERİ NOKTA

SATILIK ARSA

ESENTEPE MAHALLESİNDE 1150 M2 SATILIK ARSA,TAPUDAN DİREK DEVİR YAPILABİLİR

MERVE KARAPİNAR

Bifa Bisküvi'ye Personel Alınacak

Genel Nitelikler;  Üniversitelerin Makine Mühendisliği bölümünden mezun,  Isıtma, soğutma, buhar kazanları alanında bakım tecrübesi olan, MS Offi...

0 (338) 213 24 90 BİFA BİSKÜVİ VE GIDA SANAYİ A.Ş.

Karaman Zembilli Mahallesinde Ara kat Satılık Daire

Karaman Zembilli Mahallesinde 140 m2 3+1 Ara kat Satılık Daire Bina her katta 4 daire olacak şekilde 3 kat üzerine kurulmuş, projede toplam 12 daire...

0(338) 213 40 72 EMLAK REYONU GAYRİMENKUL DANIŞMANLIĞI

Süper Fırsat ABC Matik 10 KG

İndirimi bool markette sadece bu haftaya özel Abc Matik 10 Çeşitleri sadece 49 TL

0(338) 214 23 70 BOOLMAR

NOKTA HATASİZ HYUNDAİ GETZ

2007 model 1.5 dizel 4 silindir en fulll vgt HYUNDAİ GETZ.. Henüz 105 binde... Bir değişen birkaç lokal boyalı Hep serviste bakımları yapılmış.. Hep...

GALERİ̇ NOKTA

SATILIK FİAT PANDA

HATASIZ MİNİ JİP 2005 model 1.2 benzinli FİAT PANDA DEĞİŞEN YOK HASAR KAYDI YOK Birkaç parça lokal çizik boyasi var Tüm bakımları yeni yapıldı Trigier...

GALERİ̇ NOKTA

Su tesisat ve elektrik personelleri alınacak

Antalya'nın Manavgat ilçesinde çalıştırılmak üzere; su tesisat ve elektrik ustaları ile kalfaları işe alınacaktır. Ustalar için aylık 3000TL + lojman...

0543 848 4880 FİKRET EĞİLMEZ / QUANTUM AYDINLATMA

Göçmen Makina'ya Personel Alınacak

Karaman Organize Sanayi Bölgesi'nde hizmet veren Göçmen Makina, personel alımı yapacağını duyurdu. Göçmen Makina şirketinden duyurulan personel ilan...

0338 224 14 00

Karaman Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi

Anket Karaman kurumları Cüvid-19 Mücadelesinde başarılı mı? | Oyla yorumla...