Kırkı Çıkmamış Bebelere Batırık Suyu İçiriliyormuş

Trakyalı Gurme Gelin Yazdı; Kırkı Çıkmamış Bebelere Batırık Suyu İçiriliyormuş

Karaman Batırığı mı, Ermenek Batırması mı?

Karaman’da batırık olarak bilinen lezzet, Ermenek’te batırma olarak adlandırılıyormuş. Batırıkta tahin kullanılırken, batırmada tahine yer yokmuş. Batırıkla batırma arasındaki fark, birinin tahinli olmasıymış. Bu iki ayrı yiyeceği lezzet yönüyle mukayese edemiyorum. Ermenek batırmasını tatmak kısmet olmadı.

Karamanlılar belki üzülecek ama batırık, batırma karşısında futbol terimiyle hükmen 3-0 mağlup durumda. Ermenek Batırması, Türk Patent Kurumu tarafından, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 19.04.2022 tarihinden itibaren korunmak üzere 27.11.2023 tarihinde coğrafi işaretle tescil edilmiş. Daha açık ifade etmek gerekirse, coğrafi işaret alan yiyecek, Karaman’ın batırığı değil Ermenek’in Batırması olmuş.

Kırkı Çıkmamış Bebelere Batırık Suyu İçiriliyormuş

Bu konuya da açıklık getirmek istiyorum. Ermenek Belediyesi, Atilla Zorlu’nun başkanlığı döneminde, batırma için 19 Nisan 2022’de coğrafi işaret başvurusunda bulundu. Bu başvuru değerlendirildi ve “Salata/ Yemekler ve Çorbalar” kategorisinde 2023’ün Kasım ayında mahreç işareti aldı.

Karaman Belediyesi’nin coğrafi işaret konusunda çalışması olmamış. Sadece batırık konusunda değil, diğer yiyecek veya ürünler konusunda da bir zafiyet olduğu aşikâr. Coğrafi işaret, farkı ve ünü yöresinden kaynaklanan, kalitesi tescil ve denetimle korunan değerlerimizdir.

Türk Patent ve Marka Kurumu, Coğrafi İşaret Tescil Belgesi’ni hazırlarken Ermenek Batırması’nın Tanımını ve Ayırt Edici Özelliklerini şöyle belirtmiş: “Ermenek Batırması; ince bulgur (düğürcük), ceviz içi, kuru soğan, domates, maydanoz, fesleğen, tuz ve su ile hazırlanan karışımın, asma yaprağı ve beyaz lahana ile servisinin yapılması suretiyle Karaman ili Ermenek ilçesinde üretilen salatadır.
Kırkı Çıkmamış Bebelere Batırık Suyu İçiriliyormuş

Ermenek Batırması üretildiği zaman tüketilir, ambalajlama ve muhafazaya uygun değildir.
Ermenek Batırması uzun bir geçmişe sahip olup hakkında şenlikler düzenlenir. Ermenek ilçesinin mutfak kültüründe ve geleneklerinde önemli bir yeri vardır. Coğrafi sınırda hem ana hem de ara öğün olarak tüketilir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.”

Ermenek’te evlerde her gün olmasa bile gün aşırı batırık yapılırmış. Evlerde batırma kokusu eksik olmazmış. Eğer bir evde batırma kokusu yoksa ya ev sahipleri evde değil ya da evin hanımı hasta olmalı denilirmiş.

Kırkı Çıkmamış Bebelere Batırık Suyu İçiriliyormuş

Prof. Dr. Osman Müftüoğlu’nun Batırığı

Prof. Dr. Osman Müftüoğlu’nun batırıkçı olduğunu duymuş muydunuz? Müftüoğlu, yarı Karamanlı sayılır. Karaman’dan çok uzak diyarların çocuğu değil. Anamurlu. Ben Ermenek’le Anamur’u ayırt edemiyorum. Halkın konuşması, mutfak kültürü neredeyse aynı. Anamur’da Karamanlı sayısı da bir hayli fazlaymış. Emekliler yazlık olarak Anamur’u ve çevresini tercih ediyormuş.

Osman Müftüoğlu, Akdeniz’in en güzel beldelerinden Anamur’da doğdu, tıp fakültesine girene kadar da (17 yıl) orada yaşadı. Müftüoğlu’nun susam ile tanışması da orada başlamış. Sözü kendisine bırakalım: 
“Biz de pek çok çiftçi gibi susam ekip biçen bir aileydik. Ayrıca susam bizim evin ‘kral’ besinlerinden biriydi. ‘Batırık’ ya da ‘kısır’ olarak bilinen mükemmel lezzet için ceviz kadar susam da mutfağımızın olmazsa olmazlarındandı.”

Osman Müftüoğlu batırığın ve tahinin tadını bilen biri. Şöyle devam ediyor:

“Tahinin de ana maddesi susamdı. Peki, ne var susamda? Neler yok ki? 30 gramı 150 kalori, 3 gram posa, 6 gram protein, 6 gram omega-6 yağ asidi, bir günlük ihtiyacınızın yarısı kadar bakır, dörtte biri kadar magnezyum
ve manganez içeriyor. Kanda kolesterolü azalttığı, cinsel gücü iyileştirdiği, iltihap azaltıcı bir güce sahip olduğu da biliniyor.”

Anamur Batırığı da geçen ay (02.02. 2024 tarihinde) tescillenmiş. Coğrafi işaret için iki yıl beklemişler.

Özellikle misafir ağırlama, cenaze merasimleri gibi özel günlerde üretilen Anamur Batırığı coğrafi sınırda uzun bir geçmişe sahipmiş. Coğrafi sınırda her mevsim tüketilir ve Anamur’un mutfak kültüründe önemli bir yeri varmış.

Deli Batırık

Ermenek Batırması üzerine birçok makale yayınlanmış. Bu makalelerden birinde Ermenek Batırması’nın daha çok yazın tüketildiğini, yapılış ve damak tadına göre ‘cevizli, etli ve Deli Batırık olarak sınıflandırılabileceğini okudum.

Deli batırığın, diğerlerinden farkı ceviz veya benzerlerinin olmamasıymış. Etlisi ise bir nevi sulandırılmış çiğ köfte gibiymiş. Ayrıca ‘Kengerli Batırık, Ekşi Dutlu Batırık, Yağlı Batırık, Kavurmalı Batırık’ olarak adlandırılan çeşitleri varmış. Ne güzel isimler, okurken bile ağız sulandırıyor, iştah açıyor, ‘Olsa da yesek’ diye dua ettiriyor.

Kırkı Çıkmamış Bebelere Batırık Suyu İçiriliyormuş

Ermenek Batırması’nın kitabı bile yazılmış. KMÜ Uygulamalı Bilimler Yüksekokulu Turizm Rehberliği Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Filiz Demir ile Konaklama ve Seyahat Hizmetleri Öğretmeni Yağmur Değerli “Ermenek Aşı Batırık Efsaneleri” adıyla kitap hazırlamış. Ermenek Belediyesi öncülüğünde Keskin Color katkılarıyla yayımlanan kitapta, kökeni tam olarak bilinmeyen batırık hakkında yerel halk tarafından anlatılan çeşitli rivayet ve efsaneler, yaşlılarla görüşülerek derlenmiş. Kitap ücretsiz dağıtılmış.

“Gün Yüzüne Çıkmamış Derlemeler” alt başlığıyla yayımlanan “Ermenek Aşı Batırık Efsaneleri” kitabında, batırığın Toros dağlarına yakın bölgelerin mutfağında oldukça önemli bir yere sahip olduğuna dikkat çekilmiş.

Bölgede batırığın çok önemli bir yer tuttuğuna işaret edilerek, sağlık açısından besleyiciliği yüksek olan bu yiyecek üzerine dörtlükler, şiirler, şarkılar yazıldığı, kadınların gün sofralarından eksik edilmediğine vurgu yapılmış.

Şimdi sıkı durun, ben ilk kez duyuyorum. Birçok kişinin de benim gibi okuyunca ağzının açık kalacağı bir bilgiyi paylaşıyorum:
“Ermenek’te daha kırkı çıkmamış bebelere batırığın suyu içirilmekteymiş.”

Niye mi? Batırma, Ermenek aşısı kabul edildiği için olabilir. Batırmanın besin değeri yüksek olduğu için hem bebeğin bağışıklık sistemini güçlendirip hem Ermenek’in damak tadına alıştırma amacına yönelik bir ritüel olsa gerek.

Kırkı Çıkmamış Bebelere Batırık Suyu İçiriliyormuş

Batırık Rivayeti

Okumaktan sıkılmayanlar için Ermenek Batırığının ortaya çıkış öykülerinden birini alıntılıyorum:

“Bir rivayete göre, evvel zamanda, Hacı Emmi’nin Çakıllı Bük’teki ekin tarlası, kızının yemek yapmak için yaktığı bir ateşten sonra tutuşur. Varı yoğu o tarladaki ekin olan Hacı Emmi, o seneki bütün hâsılatını kaybeder ama kızına tek bir laf dâhi etmez, canlarını kurtardıklarına şükreder. Fakat içi içini yer. O seneyi yoksulluk içinde geçirirler; komşularının getirdikleri bulgur, fasulye, nohut ile idare ederler. Güz gelir, Çakıllı Bük’e yine ekin ekerler. Hacı Emmi, yaza ulaşıp ekinin olgunlaştığını görünce “Bu sene pek güzel başaklarımız var” diye mutlu olur. Ammaaa kızını, karısını bireylik tembihler: “Ekin tarlasına yatıya gittiğimizde tek bir ateş dâhi yakmayın.” Kızı, Hacı Emmigil ekin dererken yemek hazırlamaya gider. “Bir yemek yapayım ama ateş de yakamam, ne yemek yapayım öğlenin sıcağında” diye hayıflanır. Azıklarına kattıkları gök eğrim (yeşil domates) sıcaktan kızarıp eriyince bulgur ile karıştırıp, dereden doldurduğu su ile bir güzel sıkıştırıp sofraya koyar, başlarlar elleri ile yemeye. Hacı Emmi: “Kızım, bunu nasıl yaptın? Serince içimi açtı, eline sağlık” deyince kızının cevabı şöyle olur: “Eee baba, ateşi yasak ettin. Ben de azığımızda eriyen kırmızı eğrimi, bulguru, tuzu karıştırıp, elimi batırarak yoğurdum.”

Maalesef bu kitap bende yok. Kitapla ilgili bilgileri “Hotel Restaurant Haber/Konaklama ve Gastronomi Haber Ajansı” ile “Ermenek’in Sesi” adlı haber sitesinde Hulusi Oran’ın bir yazısından yararlanarak derledim.

Kitabın yazarları Yağmur Değerli ve Filiz Demir’le ilgili bilgileri ve kitabın hazırlanışının öyküsünü inşallah başka bir yazıda paylaşırım. Batırık sofrasında parlayan bir fikirmiş ve iki kadın el ele verip değerli bir çalışmayı gastronomi hazinesine kazandırmışlar.

KMÜ’de batırığın kitabını yazmış iki değerli hocamız varmış. Ne yazık ki, her işte olduğu gibi bu hocalarımızın kitabından da kimsenin haberi olmamış. Karaman gastronomisiyle yakından ilgilenen biri olduğum halde bu kitabı nasıl atlamışım diye üzüldüm.

Kırkı Çıkmamış Bebelere Batırık Suyu İçiriliyormuş

Çakma Batırık veya Kısır

Kısır, Türk mutfağının en yaygın yiyeceği. Ben batırıkla tanıştıktan sonra kısırı biraz küçümsedim diyebilirim. Batırık çok zahmetli. Kısır daha kolay hazırlanan bir yiyecek. Kısır, bir tür çakma batırık.

TasteAtlas,Türk mutfağının kısırına, Dünya’nın en iyi 10 salatası listesinde 9. sırada yer vermiş. TasteAtlas ‘’otantik yemek tariflerini, yemek eleştirmenlerinin incelemelerini ve ülkelerin mutfak kültürleri hakkındaki araştırmalarını derleyen Hırvatistan merkezli bir rehber. Bir bakıma, “Lezzetler Ansiklopedisi” ve otantik lokantaların Dünya atlası.
TasteAtlas 10 binden fazla yiyecek ve içeceği kataloglamış. Araştırılıp haritalandırılacak yüzlerce yiyecek ve içecek ise henüz atlasa girmemiş. TasteAtlas, Dünya’daki her şehrin, bölgenin, hatta köyün popüler olanlarının yanı sıra unutulan tatları ve aromalarını da listeleyen bir rehber olarak tanınıyor. TasteAtlas, “Seyahat edin, keşfedin, yiyin ve için. Yerel yiyecekleri keşfedin ve takdir edin. Bunları yapan insanlara saygı gösterin” ilkesiyle dönem dönem veriler yayınlıyor.

TasteAtlas, kısırı salata kategorisinde değerlendirilmiş ve şöyle tarif etmiş:
İnce bulgur, domates, nane, sarımsak, maydanoz ve limon suyu veya nar ekşisi ile yapılan klasik bir Türk salatasıdır. Salatayı daha baharatlı hale getirmek için genellikle kırmızı pul biber, kimyon da eklenir. Limon suyu genellikle Türkiye'nin kuzeybatısında kullanılırken, nar ekşisi ise güneydoğusunda daha yaygın olarak kullanılıyor.”

Karaman Batırığına Sahip Çıkmalı!

Batırık bilinse, yaygın damak lezzetleri arasında yer alsa Dünya’nın en iyi 10 salatası listesinde ilk üç arasına girmeyi hak ederdi. Karaman batırığının en büyük özelliği kavrulmuş tahinle tatlandırılmasıdır. Tahinin tadı ve kokusu, Karaman batırığının en büyük ayırt edici özelliğidir. Maalesef Karaman bu lezzetinin tanıtımını da yapamamış.

“Batır batır ye” veya “elini içine batırmak” çağrışımlarından oluştuğu düşünülen batırık, bazı yörelerde soğuk çorba, bazı yörelerde yemek ve bazı kaynaklarda ise salata türü olarak geçmekte.

Not: Yazılarımın, birçok gazete ve internet sitesinde yazar, gurme, gastronomi uzmanı, şef vb. ünvanlarla yayımlanan köşe yazılarından farkı, içerik zenginliği. Makale hazırlayan birinin titizliğiyle konuyu araştırıp sizlerle paylaşıyorum.

TRAKYALI GURME GELİN

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Trakyalı Gurme Gelin - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Karamandan.com Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Karamandan.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Karamandan.com editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Karamandan.com değil haberi geçen ajanstır.



Şehir Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi

Anket Karamanlılar yeni belediye başkanından hangi alanda çalışma bekliyor?