Karaman’a Bir Müjde Daha

Taşkale Halısı da Coğrafi İşaret Aldı

Dostlarım halı merakımı bilir. Gittiğim şehir ve ülkelerde bir fırsatını bulur, ya halı müzesine ya halıcılara uğrarım. Halıya ilgim çocukluğumdandır. Evimizde kök boyalı, el dokuma yün halılarımız vardı. Bordürlerindeki çiçek motifleri ile canlı renklere bakmaktan gözlerimi alamazdım.

Yaşıtlarımın zihninde halı imgesi taşımayanını düşünemiyorum. Çünkü Karaman’da halı kültürü vardı. Rüyalarımızda ve hayallerimizde Binbir Gece Masalları’nın halısıyla uçan çocuklardık. Camilerimiz müzelerden ve bugünün galerilerinden daha fazla sayıda halıya sahipti.

Camilerin halıları önce gözümüzü doyururdu. Gökkuşağına çıkmış gibi olurduk. Kıyamda motif sayar, rükûda çiçeklerin, geometrik desenlerin ve çeşitli motiflerin içinde uhrevi yolculuklara çıkardık. Alnımız, halının yumuşaklığına değdiği andan itibaren başımızı secdeden kaldırmak istemezdik. Yumuşak, sıcak, buhur buhur huzur dağıtırdı halılar. Kandillerde gül suyu kokardı. Camilerimiz, güzeldi. Güzelliklerinin bir nedeni de halılardı. Bazı camilerde tülüler olurdu, posta gönülmüş sufiler gibi, boş bulursak bağdaş kurar, kalkmayı istemezdik.

Karaman’da halı denilince Taşkale akla gelir. “Kızıllar halısının üstüne halı yoktur” sözünü çok duyardım. Kızıllar, Taşkale’nin eski adıdır. Karaman’ın ilk halıcıları da Taşkalelilerdir. İlk Taşkale halımı, hep heyecanlı, çalışkan ve güzel bir insan olarak anımsadığım eski Turizm ve Kültür Müdürü Gülsen Kayserilioğlu seçmişti. Taşkale halısının tüm özelliklerini taşıyan bir el ürünüydü. “Bu özellikler nedir?” diye sorarsanız, birkaçını not düşeyim.
“Taşkale halısı, dünyada ters ilmekle dokunan tek halı. En çok tercih edilen renkler sarı ve kırmızı. Kırkın üzerinde geleneksel motife sahip. Daha çok geometrik desenler öne çıkar.”

Taşkale halısı Karaman’dan Ankara’ya geldiği günden bu yana evimizde serili. Konuklarımızın dikkatini çekecek kadar özgün ve bir büyük yağlı boya resimden daha albenili.

Taşkale halısıyla ilgili bir anım var ki, o günü hatırladıkça gözlerim dolar. Karaman’da tanımadığım bir ailenin evine Taşkale halısı almak için gittik. Beni, eşimi ve ablamı evin hanımı karşıladı. Halıları salona sermiş. Bir çift büyük halı; tahminimden çok daha güzel. Evin hanımı halıları kendi dokumuş, çeyizlik olarak yeni yuvasına getirmiş. Kendi ifadesiyle, 20 yıl saklamış ve kullanmaya kıyamamış. Ben anlaştığımız parayı verirken, ağlamaya başladı. Gözyaşlarını tutmak istiyor, başaramıyordu.

Ailevi bir sorun olabileceğini düşündüm. Eşimle göz göze geldik. Halıyı almadan çıkmaya karar verdik. Evin hanımı farkına vardı; özür diledi. “Genç kızlığım aklıma geldi. Bir gün bile kullanmadım. Siz gelmeden önce çıkardım, serdim ve üzerinde iki rekat namaz kıldım. Satmak zorundayım. Halının kıymetini bilen birilerine nasip olması için dua ettim” dedi.

Şimdi o halılar evimizde. Birini kullanıyoruz, diğerine henüz dokunmadık.

Karaman’ın merkez köylerinde her aile kendi halısını kendisi dokurdu. Evlerde ıstar denilen halı tezgahları bulunurdu. Yün çok kıymetliydi. Her ürünün değeri vardı. İsrafın haram olduğuna inanılan yıllardı.

Daha önce de halı ve halıcılık üzerine yazı yazdım. Akçaşehir, Kılbasan, Kazımkarabekir’de halı dokuyan kalmış mıdır? Taşkale halısı dokunan tezgah sayısının 20’nin altına düştüğünü, halı almak isteyenlerin bulamadığını duymuştum.

Taşkale halıcılığının canlandırılması, kırsal kalkınmanın gelir getirici işleri arasında yer alması için yıllarca birçok proje hazırlandı. Bunlar arasında, Taşkale Halısı Araştırma Projesi vardır. Bu proje, Karaman İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi işbirliği ile Mevlana Kalkınma Ajansı tarafından 2021 Yılı Teknik Destek Programı kapsamında desteklenen projelerdendi.

İpliğinden boyasına, dokuma tezgâhından yöre halkı için ifade ettiği anlama kadar tüm teknik ve yaşatmaya değer özelliklerinin araştırılmasını kapsayan proje ile Taşkale halısının yeniden değerlenmesi, bir turizm ve kültür değeri olarak kazandırılması amaçlanmıştı.

Proje sonunda elde edilecek çıktılar ile 40 civarında geleneksel motifli, tamamen koyun yünü kullanılan, geometrik motiflerin ağırlıklı olduğu kompozisyonlu, ipliklerin renklendirilmesinde doğal boyanın kullanıldığı, Anadolu'nun çok özel dokusuna sahip, 30X30 kaliteli Taşkale halısının bir marka değeri olarak katma değerli bir ürün haline dönüşmesi hedeflenmişti.

Hedeflerden en önemlisi, üreticiyi ve tüketiciyi koruma altına alan Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından sağlanan Coğrafi İşaret Tescilinin gerçekleştirilmesiydi.

Karaman’a Tezgahlar Geliyor

Karaman Valisi Tuncay Akkoyun, Taşkale halısının “Coğrafi İşaret” almaya hak kazandığını müjdeledi. Vali Akkoyun, Coğrafi İşaret Tescili ile birlikte Taşkale halısının niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından yöre ve bölge ile özdeşleşmiş kökeninin ortaya çıkarılacağını söyledi. Vali Akkoyun, Karaman merkezde Taşkale halısı dokunması için başlangıç olarak dört halı tezgâhı kurulacağını söyledi.

Taşkale halısı için Türk Patent ve Marka Kurumu’na, Karaman İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, 6 Eylül 2022 tarihinde başvuruda bulunmuştu.

Taşkale halısı ile birlikte Karaman’ın coğrafi işaret almış ürün sayısı dörde çıktı. Daha önce Divle Obruk tulum peyniri, ekşikara üzüm ve Ermenek helvası coğrafi işaret almıştı.

Coğrafi İşaret Tescili sayesinde kalitesi, gelenekselliği, yöreden elde edilen ham maddesi ile yerel niteliklere bağlı olarak belli bir üne kavuşmuş Taşkale halısının korunması sağlanacak.

MEVKA’nın desteklediği proje kapsamında Taşkale halısına yönelik araştırma işi Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Geleneksel Türk Sanatları Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Mustafa Konuk tarafından yapılacak.

Anadolu Sigorta, 4 yıl önce “Bir Usta Bin Usta” projesi ile Karaman’da kurs açmış, Selçuk Üniversitesi’nden bir uzman, 12 kişiye Taşkale halısı üzerine eğitim vermişti.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Ahmet Tek - Mesaj Gönder --- Okunma



Şehir Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi

Anket Bugün seçim olsa oyunuz kime?