Çerkez Geleneğinde Aşta Sofrasının Anlamı

Aşta, kökü yüz yıllar öncesine dayanan; bütünlüğü, paylaşmayı ve kardeşliği simgeleyen Kuzey Kafkasyalıların ortak ritüelidir.

Abazaların, Adigelerin ve Ubıhların en eski ve en köklü adetlerindendir.

Abazalar bu ritüel’e “Aşta”, Adigeler ise “Nişı” demektedir.

Kafkasya’da günümüzde eski doğal haliyle pek bilinmemektedir. Özellikle Türkiye’de yaşayan Kuzey Kafkasyalılar bu adet’i sürdürmektedir.

AŞTA SOFRASININ ANLAMI/ SOFRANIN DİLİ:

Aşta kelime olarak kesilen sunulan anlamındadır…

Aşta’yı kesen kişi, kendisine Aşta kesilen kişi için şunu anlatmaktadır: “Ben başımla, kolumla, kalbimle ve bütün uzuvlarımla sana değer veriyorum. Senin için kendimi feda ediyorum. Bu dost kabul ettiğim kişilere gösterdiğim değerdir. Canlarımız birdir; biz bir bütünüz. Her şeyimizle size değer veriyoruz.”

Gelen kişinin konumu, yakınlığı, gelme sebebi ve ortama göre küçükbaş ve büyükbaş hayvan (koç, koyun, keçi ve sığır) kesilir. Koç ve koyun kesiminde, kesim usulü, parçalama biçimi çok büyük önem ve incelik gerektirir.

KELLE (Ağıbja): Biz bir bütünüz, başım senin başın, başımın üstünde yerin var anlamındadır. Kellenin yarısının sağ tarafıdır.

KULAK (Alımha): Verdiğimiz söz sonuna kadar dinlenecek, sözümüz iyi dinlensin anlamındadır. Eskiden Kafkas-Rus savaşlarının ve baskınların çok olduğu dönemlerde, aşta sofrasında kulak kesen büyükler; küçüklerine gözünüz ve kulağınız açık, gelebilecek tehlikelere karşı dikkatli olmayı öğütlerlerdi.

SAĞ ARKA BUT (Amağa): Kolun kolumdur, seni sağ kolum gibi görüyorum, gençliği ve kuvveti simgelemektedir.

KALP (Agu): Seni kalbim, yüreğim gibi görüyorum, kalbimdesin, gönlümdesin anlamındadır.

BÖBREK YATAĞI (Açaça): Yarım konulursa kesilen kişiye “hükümsüz” olduğunu ifade eder.

CİĞER (Ağoça): Ciğerimsin, seni kendimle aynı görüyorum anlamındadır.

ÖN SAĞ KÜREK (Ajumsaxa): Bazı yerlerde sofraya konulmakta, bazı yerlerde konulmamaktadır. Bazı yorumcular ajumsaxa için eskilerin fal baktığını bile söylerlerdi.

ET PARÇASI (Ajuxta): Et ve pay anlamına gelen iki heceli bir kelimeden oluşmaktadır. Anlamı; her ajuxta bir kişiye düşen pay demektir. Bütün etlerin dağıtılmasında yatan bir diğer neden; bütün parçaların lezzetleri farklıdır, herkes tatsın!..

AŞTA İÇİN YAPILAN DUA:

Aşta için genelde dua yapan kişi veya hazırlanan sofranın anlamına uygun konuşma yapan kişi, bu duasını veya konuşmasını yemekten önce yapar. Dua ve konuşmanın yemekten önce yapılması çok eski bir Abaza adet’idir. Gerçi yemekten sonrada ufak bir konuşma yapılır ama asıl konuşma ve dua yemekten öncedir!

Allah’ım; sofrasında oturduğumuz insanlara bol kazanç ver. Burada ikramı paylaşan herkese gönül ferahlığı ve sağlık ver. Muhtaçlara yeterince nimetlerinden pay ver. Bu nimetleri kazanıp, getirene de, bu yemekleri yapana da ve burada hizmetimizi yapan herkese uzun ömür ve sağlık ver, Allah’ım”

AŞTA’NIN YAPILMA VE KESİLME SEBEPLERİ;

1- Misafir İçin Aşta:

Gelen misafirin yakınlığı, gelme nedeni ve ortamın durumuna göre büyükbaş ve küçükbaş hayvan kesilebilir.

2- Halk Mahkemelerinde Aşta:

Abaza aileleri arasında oluşmuş olan sorunların çözümleneceği halk mahkemelerinde, sorunun çözümü için olayın geçtiği yerdeki büyükler ve civar köylerden bu büyüklere destek amacıyla insanlar davet edilirdi.

Mahkeme bazen günlerce, bazen de haftalarca sürebilirdi… Geçen bu zaman zarfında davet edilen tüm görevlilere ve misafirlere köylü; büyükbaş hayvan (sığır) ve küçükbaş hayvan (koç, koyun) keserdi! Tüm köylü misafirleri mahkemenin süresince kendi evlerinde ağırlar ve hayvanları kendileri keserdi. Çünkü Abazalar toplumsal olaylara bir bütün olarak bakarlar, buradaki sorun tüm köylünün sorunudur, bunu çözmekte herkesin sorunudur derlerdi! Bu sebeple kimse misafirleri ağırlamaktan ve onlara hayvan kesmekten kaçınmazdı!

3- Kız İsteme/ Kız Verme Ritüel’lerinde Aşta:

Bu merasimde küçükbaş hayvan (koç) kesilir. Gelenler büyük olduğu için konuşma yapıldıktan sonra kulak kesilip sofranın ortasına konur. Çünkü gelenlerin yaşı büyük ve görevleri kutsaldır! Ama bazı durumlarda evde gerçekten hatırı sayılır ve o sofrada bulunamayan biri varsa, sofradaki büyüğün inisiyatifi doğrultusunda, ağıbja o kişiye ikram anlamında gönderilebilir. Bu jestin karşılığında o büyükte sofraya iyi bir et parçası yolar! Yani jest’e karşılık jest yapar! Sofrada bekleyen büyükte, o et parçası gelmeden yemeğe başlamaz! Bilir ki yaptığı onurlu davranışın cevabı gelecektir!

Problem arz etmeyen durumlarda ve anlaşma olacağı bilinen davetlerde hayvanın kellesinde çene ve dişler çıkartılıp sofraya konulur. Fakat problem arz eden durumlarda herhangi bir anlaşmazlık var ise; çene kemiği ve dişler kelle ile birlikte sofraya konur. Anlamı ise; bizim misafirimizsiniz ama bu olayda bir problem vardır!

4- Ayüza İçin Aşta:

Bu durumda küçükbaş hayvan (koç, koyun) kesilir. Kız kaçarak geldiyse anlaşma olduktan sonra Aşta kesilir. Aşta kesme işlemi düğün sonrasına da bırakılabilir ama genelde anlaşmadan sonra kesilir. Normal düğünlerde (Argama) Aşta düğünden sonra kesilir. Sofraya kellenin sağ tarafı gelir. Ayüza evde veya etrafta, komşuda kendisi’nden büyükler olabileceğinden kulağı kesmez, gerisi geriye büyüklere gönderir. Anlamı ise; ben her ne kadar bir aileyi, bir köyü ve bir sülaleyi temsilen de buradaysam… Büyüklerimin bana öğrettikleri ‘’büyük her zaman en değerli kişidir’’ felsefesine uygun olarak, bu kelleyi büyüklerime armağan etmek isterim!

Derleyebildiğim kadarıyla konuyu bir Çerkez sürgün hikâyesi ve ağıtıyla tamamlayalım.

Çerkez Sürgün Ninnisi

Yürek burkan bir hikâye de “1864 Büyük Çerkez Sürgünü” sırasında, insanların balık gibi istiflendiği tekneyle Karadeniz’e açılmaya çalıştıkları zaman yaşanmıştı. Arkada zalim düşman, önde insafsız deniz…

Herkes can derdine düşmüş, bir an önce kurtulmak istiyor. İşte bu esnada bir Abhaz annenin bebeği yolculukta ölmüş. Teknede ölen herkes, bir an önce denize atılıyor ki, salgın bir hastalık yayılıp teknedeki herkese bulaşmasın!.. Bebeğinin öldüğünü anlayan anne, canından bir parça olan bebeğinden ayrılma korkusuyla sürekli:

“Şiş nani, şiş nani, wıçüa sarpıs wa naniy”

(Ninni yavrum ninni, uyu yavrum ninni…) diye ninni söylemekte...

Bebeğin cesedi kokmaya başlayınca fark edilerek annenin kollarından alınır ve denize atılır. Anne buna dayanamaz ve arkasından o da kendini Karadeniz’in azgın sularına bırakır.

Anlatıldığına göre, bu sürgünden sonra Karadeniz’in kuzey ve doğu kıyılarına yıllarca insan cesetlerinden parçalar vurmuştur. Kargaların erkek sakallarından ve kadın saçlarından yuva yaptığı görülmüştür. Bu sebepten Abhazlar’ın bir bölümü Karadeniz’e küsüp, balıkların, soydaşlarını yediğini düşünerek balık yemezler.

Abhaz annenin yürek burkan hikâyesine yazılan ninninin sözleri şunlardır:

Ninni yavrum, ninni.
Uyu yavrum ninni…
Evlerinde değilsin, annenle babanın…
Karadeniz’in koynundasın!

 Kabaran dalgalar,
Seni sallayıp duruyor.
Rüzgâr estiriyor, ağarmış yelkenler,
Soyguncunun gemisi beşiğinde…

Ninni yavrum, ninni.
Uyu yavrum ninni…
Evlerinde değilsin, annenle babanın…
Karadeniz’in koynundasın!

 

Esince kuvvetli rüzgâr,
Ufacık ülkelerini almak için,
Denizi nasıl tuzladığını hatırla,
Sürgünlerin gözyaşının…

Şerafettin GÜÇ

Not: Fotoğraflar internet ortamından alınmıştır.

 KAYNAKLAR:

AKYÜZ, Jülide, 2008, “Göç Yollarında; Kafkaslardan Anadolu’ya Göç Hareketleri”, Ahmet Yesevi Üniversitesi, Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi - Bilig, Yaz / 2008, sayı 46: 37-56

ALTAN, Mübeyyin Batu (2007), “Yirminci Yüzyılda Kırım’dan Türkiye’ye Yapılan Kırım Tatar Göçleri (1930 ve 1940 Göçleri), IV. Kültür Araştırmaları Sempozyumu: İç / Dış/Göç ve Kültür, Eylül 2007, Işık Üniversitesi, Şile İstanbul.

ATAMAN, Remzi (2006), Türkiye’de Yaşayan Doğu Türkistan Kökenli Uygur Türklerinin Sosyo Kültürel Kimlikleri – Kayseri Örneği, Yüksek lisans tezi, TC Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Yönetim Ana Bilim Dalı, Sosyoloji Bilim Dalı, Temmuz 2006.

BAKAY, Gönül (2007), “İçimizden Biri: Arnavutlar”, IV. Kültür Araştırmaları Sempozyumu, İç/ Dış/ Göç ve Kültür, 15 – 17 Eylül 2007, Işık Üniversitesi Şile, İstanbul.

BİLGİ, Levent (2006), “Türk Romanında Savaş Sonrası Anadolu’ya Zorunlu Göçler” Doktora Tezi, T.C. Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı, İstanbul, 2006.

ÇAĞLAYAN, Savaş (2007), “Bulgaristan’dan Türkiye’ye Göçler: Bulgaristan Halk Cumhuriyetinin İlanından Günümüze”, Doktora Tezi, TC. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Anabilim Dalı, İzmir, 2007.

HAJIAGHA, Mehdi (2007), “Türkiye’deki İranlı Göçmenlerin Kimlik, Aidiyet ve Uyum Sorunları (1979 İran Devrimi Sonrası)”, Doktora Tezi, T.C. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyoloji Ana Bilim Dalı, Ankara, 2007.

HÜSEYİN, Ali (2007), “Batı Trakya Göçü”, IV. Kültür Araştırmaları Sempozyumu, İç/ Dış/ Göç ve Kültür, 15 – 17 Eylül 2007, Işık Üniversitesi Şile, İstanbul.

KARPAT, Kemal H. (2010), Osmanlıdan Günümüze Etnik Yapılanma ve Göçler, Timaş Yayınları, İstanbul, 2010.

KILIÇBEYLİ, Elif Hatun (2007), “İdil Ural Türk Aydınlarının Türkiye Cumhuriyeti’ne Göçü: Entellektüel Açılımları”, IV. Kültür Araştırmaları Sempozyumu, İç/ Dış/ Göç ve Kültür, 15 – 17 Eylül 2007, Işık Üniversitesi Şile, İstanbul.

KIRIMLI, Hakan, Kırım’dan Türkiye’ye Kırım Tatar Göçleri, http://www.kirimdernegi.org.tr/sayfa.asp?id=457

ÖZDEMİR, Mustafa (2007), “I. Dünya Savaşı Sırasında Osmanlı Ülkesinde Yaşanan Göç Hareketleri”, Doktora Tezi, T.C. Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkilap Tarihi Enstitüsü, İzmir, 2007.

PUTKARADZE, Şuşana (1998), “Çveneburebis Kartuli” adlı kitabının “Muhacire Kartvelebi” bölümünden Fevzi Çelebi’nin yaptığı çevirinin Ocak-Mart 1998 Sayı:27 tarihli Çveneburi Dergisinde yayımlanan makalesi. www.chveneburi.net

TEPEKAYA, Muzaffer (2006), “19. Yüzyılın İkinci Yarısında Kırım ve Kafkasya’dan Göç Hareketleri ve Saruhan (Manisa) Sancağı’na Göçler”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi / Journal of Turkish World Studies, Cilt: VI, Sayı 2, Sayfa: 463-480, İzmir 2006.

YILMAZ, Mehmet (2001), “Balkan Savaş’ından Sonra Türkiye’den Yunanistan’a Rum Göçleri” Türkiye Araştırmaları Dergisi, ISSN 1300 – 5766, 10. Sayı, Güz 2001. http://www.turkiyat.selcuk.edu.tr/pdfdergi/s10/yilmaz.pdf.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Şerafettin Güç - Mesaj Gönder --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Karamandan.com Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Karamandan.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Karamandan.com editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Karamandan.com değil haberi geçen ajanstır.

01

Deliormanlı - Çerkezler hakkında bu bilgileri bilmiyordum. Aktardığınız bilgiler için teşekkür ederim. Nekadar bilmediğimiz tarihi bilgiler varmış değişik etnik topluluklar hakkında . Elinize sağlık .

Yanıtla . 1Beğen . 0Beğenme 10 Ekim 11:13

Karaman Ziraat Odası delege seçimleri 02/12/2022 tarihinde 57 mahalle, 2 belde ve 93 köyde muhtarlıklarca kurulacak olan sandıklar vasıtasıyla sandık kurulları gözetiminde yapılacaktır.

Karaman'da 20-45 yaş aralığında çalıştırılmak üzere askerliğini yapmış veya muaf erkek elektirikçi alınacak.

0 338 224 1360

Çalışma arkadaşları aranıyor.

Firmamız bünyesinde çalıştırılmak üzere kaynak ve torna ustaları alınacaktır.

TALARANZA TARIM MAKİNALARI - FATİH YILDIRIM

Sahibinden tek tapu, borçsuz hissesiz, hemen devir deniz manzaralı arsa

Antalya Manavgat Ahmetler Mahallesinde sahibinden tek tapu, borcuz hissesiz, hemen devir deniz manzaralı arsa sahibinden satılıktır. Ahmetler Kanyonu...

Özkon Yapı Personel Alacak

ÖZKON YAPI FİRMAMIZ BÜNYESİNDE ÇALIŞTIRILMAK ÜZERE DEPO SEVKİYAT PERSONELİ ARANMAKTADIR. -Uzun süreli çalışmayı hedef alan-Çalışma saatlerine ayak uy...

Karaman'da satılık 2016 model Seat Leon

2016 SEAT LEON 1.2 TSİ STYLE PAKET ARAÇ İLK SAHİBİNDEN SIFIR ALINDIĞINDAN BERİ BİZDE !!! İÇERİSİNDE SİGARA KESİNLİKLE KULLANILMAMIŞTIR !!! KİLOMETR...

EMA Plast Personel Alacak

KARAMANIN YÜKSELEN DEGERİ EMA PLASTİK ÜRÜNLERİ İNŞAAT PETROL GIDA SAN.TİC.LTD. ÇALIŞTIRILMAK ÜZERE; 25-40 YAŞLARI ARASINDA SATIŞ DENEYİMİ OLAN Kİ...

Desobsan Soba Sanayi Vasıflı personeller alacak

Desobsan Soba Sanayi Vasıflı personeller alacak.  Karaman'da soba sanayisi sektöründe hizmet veren Desobsan firması vasıflı elamanlar alacağını duyur...

Karaman'da acil satılık işyeri

Karaman merkezde satılık işyeri. Karaman Atatürk Bulvarı (30 Metrelik yol) 70 Metrekare zemin asma katlı işyeri satılıktır. Bodrumu 200 Metrekare şeh...

Karaman Siyaser Mahallesi 1.Kat 145 M2 3+1 Satılık Daire

Karaman Karademir Emlaktan Satılık Daire. Karaman Siyaser Mahallesi Mut yolunun kenarı site şeklinde 4 Katlının 1.Kat(zemin kat) 145 m2 3+1 Doğu-güne...

0(338) 212 71 73 NAZMİ KARADEMİR/KARADEMİR EMLAK

Şehir Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi

Anket Bugün seçim olsa oyunuz kime?