Selçuklu, Karamanoğulları, Osmanlı Defterleri 2

Anadolu Selçuklu Devleti'nin 1308 yılında yıkılmasından sonra Karamanoğulları Konya ve çevresine tamamen egemen oldular.

Selçuklu başkentine sahip oldukları için bu devletin mirasçısı olduklarını iddia edip Anadolu'daki siyasi birliği sağlamaya çalıştılar. Bunun için Moğollarla çok uzun süren savaşlar yaptılar. Topraklarını Akdeniz sahillerine kadar genişlettiler. XIV. y.y.'ın başına gelindiğinde Karamanoğulları Anadolu'daki en güçlü devlet konumundaydı. Toprakları Karaman, Konya Sivas, Kayseri, Niğde, Adana, Ankara, Antakya, Antalya, Silifke Anamur, Mut, Ermenek, Gülnar. Alanya, Gazipaşa, Isparta ve Beyşehir'i içine alıyordu.

Bu tarihte Osmanlı Devleti henüz kurulmamıştı. Bu bakımdan son zamanlarda, Türkiye tarihi; A-Selçuklu Hanedanı, B-Karamanoğulları Hanedanı, C-Osmanoğulları Hanedanı şeklinde sıralanmaya başlanmıştır.

Buna sebep olarak da Karamanoğullarının Selçukluların devlet teşkilatını devralmış ve bütün kurumlarıyla devamlılığını sağlamış olmaları gösterilmektedir. Bu güçlü konumları yüzünden uzun süre Osmanlı Devleti onlardan uzak durmuş kendisinde yeterli gücü bulduktan sonra Karamanoğulları Devleti’nin varlığına son vermiştir.

Bu araştırmam; T. C. BAŞBAKANLIK DEVLET ARŞİVLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayın No: 108 İstanbul 2010 tarihli çalışmadan derlenmiştir.

Proje Yöneticisi: Doç. Dr. Yusuf SARINAY

Proje Sorumluları: Doç. Dr. Mustafa BUDAK Devlet Arşivleri Genel Müdür Yardımcısı. Dr. Önder BAYIR Osmanlı Arşivi Daire Başkanı. Dr. Ahmet Zeki İZGÖER Yayın İşleri Koordinatörü.

Hazırlayanlar: Yusuf İhsan GENÇ. Dr. Mustafa KÜÇÜK. Dr. Raşit GÜNDOĞDU. Sinan SATAR. İbrahim KARACA. Hacı Osman YILDIRIM. Nazım YILMAZ.

Osmanlı Devleti'nin merkez teşkilatını meydana getiren Divan-ı Hümâyûn, Bâb-ı Defterî ve Bâb-ı Âsafî / Bâb-ı Âlî'ye ve bunların çeşitli daire ve kalemlerine ait sicil, defteri. Vesikaları, yani Osmanlı Devleti'nden intikal eden en zengin ve çeşitli arşiv malzemesini ihtiva etmesi sebebiyle Osmanlı Devleti'nin ana arşivi hüviyetini taşımaktadır.

I. DİVAN-I HÜMÂYÛN, BÂB-I ÂSAFÎ ve DEFTERHÂNE-İ ÂMİRE DEFTERLERİ:

Divan-ı Hümayun ve Bâb-ı Asafi Daireleri, Osmanlı Devleti merkez teşkilatı içinde Defterhane-i Amire'den sürekli bilgi alan bir çalışma tarzı içinde görülmektedir. Osmanlı Arşivi kodlama sisteminde A. rumuzu ile ifade edilen Divan ve Bâb-ı Asafî'nin birimlerinden biri de A.DFE koduyla Defterhane-i Amire'dir.

II. BÂB-I DEFTERÎ (MALİYE DAİRESİ) ve MÜTEFERRİK KONULU DEFTERLER:

Bab-ı Defteri, Osmanlı Devleti'nin bütün malî işlerini yürüten kuruluşun adıdır. Osmanlı resmî terminolojisinde Bab-ı Defteri olarak anılan Defterdarlık müessesesinin ne zaman kurulduğu hakkında kesin bilgi bulunmamakla birlikte33, XIV. yüzyılda kurulduğu söylenebilir. Fatih Kanunnamesinde defterdarın vazife ve salahiyetleri ile teşrifattaki yeri tespit edilmiş olduğuna göre, defterdarlığın XV. yüzyıl ortalarında tamamen şekillenmiş olduğu açıktır.

III. BÂB-I ÂLÎ DEFTERLERİ:

Bâb-ı Âlî, XVII. yüzyılın sonlarından itibaren Paşa Kapısı ve Sadâret Dairesi, nezaretlerin kurulmasından sonra da Osmanlı Hükümeti manasında kullanılan bir tabirdir.

Bâb-ı Âlî tabiri XVI ve XVII. yüzyıl kaynaklarında nâdiren Bâb-ı Hümâyûn, Divan-ı Hümayûn manasında geçmekte olup o dönemde Sadrıazam Dairesi anlamında kullanılmıştır.

Divan-ı Hümayûn toplantılarının tamamen terk edilmesinden sonra bütün devlet işlerinin görülmeye başlandığı Bâb-ı Âsafî, XVIII. asır sonlarına kadar bu faaliyetini sürdürmüştür.

Bu tarihten sonra "Bâb-ı Âlî" tabiri “Bâb-ı Âsafî'nin” yerine kullanılmağa başlanmıştır. XIX. asrın başlarından itibaren sadece Paşa Kapısı'nı değil, aynı zamanda Osmanlı Hükümetini ifade eden Bâb-ı Âlî (Sublime Porte) teşekkül etmiştir.

Devletin en önemli işlerini yürüten Sadaret, Meclis-i Vükelâ, Meclis-i Vala, Dâhiliye Nezareti, Hariciye Nezareti ve Deâvî Nezareti Bâb-ı Âlî teşkilatını oluşturmuş ve ufak tefek değişikliklerle bu anlayış Osmanlı Devleti'nin sonuna kadar devam etmiştir.

IV. YILDIZ SARAYI ARŞİVİ DEFTERLERİ:

Yıldız Sarayı Arşivi, Sultan II. Abdülhamid devrinde (1876-1909) Yıldız Sarayı'nda biriken belge, defterler ve gazetelerden ibarettir.

Sultan II. Abdülhamid'in 33 yıllık saltanatı sırasında, sarayın başta Sadâret olmak üzere, bütün devlet daireleri üzerinde gittikçe artan ve nihayet mutlak hâle gelen hâkimiyeti ve bu hükümdarın bütün meseleler hakkında bilgi edinmek ve çoğu zaman en teferruatlı hususlarda bile bizzat karar vermek arzusunda bulunmuştur.

Yıldız Sarayı'nı, bir hükümdar ikametgâhından ziyade, devlet idaresinin merkezi hâline getirmiş; bu suretle Sultan II. Abdülhamid'in iktidar sembolü Yıldız Sarayı olmuştur.

Saray'da devletin idarî, iktisadî, malî, askerî, haricî işleri gibi önemli hizmetlerini görmek ve kontrol etmek üzere ekipler teşkil olunmuş ve başlarına, padişahın kendileriyle istişare yapabileceği, emin ve sadık kimseler getirilmiştir. Saray'ın resmî makam ve şahıslarla muhaberatını idareye memur Mabeyn Başkâtipliği'nde de 1 başkâtip, 1 ikinci kâtip ve 27 kâtip çalıştırılmıştır.

Sultan İkinci Abdülhamid, yurt içi ve yurt dışı bütün hadiselerden anında haberdar edilmesini ister, her meseleye derin bir merak besler ve herkesin hâlini öğrenmeye gayret ederdi. Bunun için resmî ve hususî hafiyelerden gelen jurnalleri dikkatle inceler ve bunları itina ile muhafaza ederdi.

Bu sebeplerle Yıldız Sarayı'nda büyük bir arşiv teşekkül etmiştir. 1909 yılında, Sultan Abdülhamid'in tahttan indirilişini takiben Yıldız Sarayı, Hareket Ordusu Kumandanı Mahmud Şevket Paşa'nın emri ile tasfiye edilmiş; bu arada Yıldız evrakı da Harbiye Nezareti'ne (Bugünkü İstanbul Üniversitesi merkez binası) getirilmiştir.

V. NEZARETLERE, VİLÂYETLERE, MÜFETTİŞLİKLERE (TAŞRA ARŞİVLERİNE) ve BÜYÜK DAİRELERE AİT DEFTERLER:

Osmanlı Meclis-i Vükelâsı'nda görev alan ve "Nezaret" adıyla teşkilatlanan birimlerden birçoğunun arşiv malzemesi tasnif edilmiş veya tasnifine devam edilmektedir. Bu nezaretlerden defterleri tasnif edilerek katalogları hazırlananlar aşağıda verilmiştir.

Osmanlılarda devlet hizmetleri çeşitli nezaretlere taksim edilmiş olup, nezaretlerin miktarı muayyen değildi. Artırılması ve azaltılmasına Meclis-i Vükelâ karar verirdi. Mesele bütçe ile ilgili olursa Meclis-i Umumî'ye danışılırdı.

Osmanlı devlet teşkilatında dâhiliye işleri sadrazamlar tarafından takip edilirdi. Sadrazamın maiyetinde "vezir kethüdası" adıyla üç tuğlu vezirden sayılan bir kişi bulunurdu. Bu şahıs Sadaret'in dâhiliyeye ait görevlerini yapar, Sadrazamın yokluğunda Sadrazama vekâlet ederdi. Sadrazam makamı iç işlerde eyalet ve sancak beylerinin mercii ise de eskiden eyaletin idaresinde geniş bir usul takip edildiğinden merkezin baktığı dâhili meseleler daha sınırlı idi.

VI. HARİTA, PLAN-PROJE-KROKİ, ALBÜM VE FOTOĞRAF İHTİVA EDEN KATALOGLAR:

Osmanlı Arşivi'nde hazırlanan müstakil kataloglar, harita ve plan-proje-kroki kataloglarıdır. Fotoğraf ve mühürler ise muhtelif kataloglarda birer bölüm hâlindedir.

Türkiye'de ilk ayrıntılı yeni atlas 1800'lü yıllarda Müderris Abdurrahman Efendi tarafından Üsküdar'da yaptırılan Tabhâne-i Hümâyûn'da basılmıştır.

Bu atlas, birçok kaynaklardan ve Avrupa'da yapılan atlaslardan istifadeyle meydana getirilmiştir. Haritacılık çalışmaları askerî ihtiyaçlardan doğmuş. Harp Okulu'nun kuruluşundan sonra batı bilim ve tekniğine yönelme ihtiyacı duyularak, genç subaylar Fransa, İngiltere ve Prusya'ya öğrenime gönderilmiştir.

1880 yılında Erkân-ı Harbiye 5. Şubesi kurulmuş ve zamanın ihtiyaçlarını karşılamak üzere bu şubeye Batı Anadolu ve Balkanlar bölgesindeki Türk topraklarının haritalarını yapmak görevi verilmiştir.

1885 yılına kadar Erkân-ı Harbiye'nin lüzum gördüğü yerlerin mevzi haritaları ve bölge plânları yapılmış, bu haritalar o günkü ihtiyaçları karşılamıştır. Bu tarihte Fransa'dan getirilen harita uzmanları ve harita öğrenimi gören Türk haritacıları bir araya getirilerek harita komisyonu teşkil edilmiştir.

1909 tarihinde harita komisyonu bünyesindeki Nirengi Kısmı, ülkenin nirengi şebekesini kurup, Osmanlı Devleti'nin Anadolu ve Asya bölümündeki topraklarının 1/200.000 ölçeğindeki istikşaf haritalarını hazırlamakla görevlendirilmiştir.

VII. ÖZEL ŞAHISLARDAN İNTİKAL EDEN (SATIN ALINAN) ARŞİV MALZEMESİ:

VIII. YURT İÇİ VE YURT DIŞI ARŞİV MERKEZLERİNE AİT ARŞİV MALZEMESİ VE KATALOGLAR:

Netice olarak; Osmanlı mali teşkilatı incelendiğinde Abbasilerin izleri görülmektedir. Diğer taraftan Selçuklular döneminin önemli etkileri de mevcuttur. I.Murat devrinde mali teşkilat özellikle de tımar sistemi etrafında yapılanmıştır. Bu gelenek Anadolu Selçuklu Devletinin mirasçısı Karamanoğulları Beyliğinden büyük ihtimalle örnek alındığı tahmin edilmektedir.

Not: Görseller İnternet ortamından alınmıştır.

Şerafettin GÜÇ

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Şerafettin Güç - Mesaj Gönder --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Karamandan.com Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Karamandan.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Karamandan.com editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Karamandan.com değil haberi geçen ajanstır.

01

Müptela - Kim ne derse desin emek var... Okuyup derlemek, içinden alacağını almak ve sunmak kolay değil. Emeğe saygım var. Bilgilendim.

Yanıtla . 1Beğen . 0Beğenme 05 Ekim 03:28

Karaman Ziraat Odası delege seçimleri 02/12/2022 tarihinde 57 mahalle, 2 belde ve 93 köyde muhtarlıklarca kurulacak olan sandıklar vasıtasıyla sandık kurulları gözetiminde yapılacaktır.

Karaman'da 20-45 yaş aralığında çalıştırılmak üzere askerliğini yapmış veya muaf erkek elektirikçi alınacak.

0 338 224 1360

Çalışma arkadaşları aranıyor.

Firmamız bünyesinde çalıştırılmak üzere kaynak ve torna ustaları alınacaktır.

TALARANZA TARIM MAKİNALARI - FATİH YILDIRIM

Sahibinden tek tapu, borçsuz hissesiz, hemen devir deniz manzaralı arsa

Antalya Manavgat Ahmetler Mahallesinde sahibinden tek tapu, borcuz hissesiz, hemen devir deniz manzaralı arsa sahibinden satılıktır. Ahmetler Kanyonu...

Özkon Yapı Personel Alacak

ÖZKON YAPI FİRMAMIZ BÜNYESİNDE ÇALIŞTIRILMAK ÜZERE DEPO SEVKİYAT PERSONELİ ARANMAKTADIR. -Uzun süreli çalışmayı hedef alan-Çalışma saatlerine ayak uy...

Karaman'da satılık 2016 model Seat Leon

2016 SEAT LEON 1.2 TSİ STYLE PAKET ARAÇ İLK SAHİBİNDEN SIFIR ALINDIĞINDAN BERİ BİZDE !!! İÇERİSİNDE SİGARA KESİNLİKLE KULLANILMAMIŞTIR !!! KİLOMETR...

EMA Plast Personel Alacak

KARAMANIN YÜKSELEN DEGERİ EMA PLASTİK ÜRÜNLERİ İNŞAAT PETROL GIDA SAN.TİC.LTD. ÇALIŞTIRILMAK ÜZERE; 25-40 YAŞLARI ARASINDA SATIŞ DENEYİMİ OLAN Kİ...

Desobsan Soba Sanayi Vasıflı personeller alacak

Desobsan Soba Sanayi Vasıflı personeller alacak.  Karaman'da soba sanayisi sektöründe hizmet veren Desobsan firması vasıflı elamanlar alacağını duyur...

Karaman'da acil satılık işyeri

Karaman merkezde satılık işyeri. Karaman Atatürk Bulvarı (30 Metrelik yol) 70 Metrekare zemin asma katlı işyeri satılıktır. Bodrumu 200 Metrekare şeh...

KARAMAN'DA 2 ADET TOKİ KONUTU SATILIKTIR

KARAMAN 4.TOKİ'DE İKİ ADET KONUT SATILIKTIR  Borcu yok 2+1 zemin kat 100 metrekare 565 bin TL İRTİBAT: +90 532 367 29 19


Şehir Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi

Anket Bugün seçim olsa oyunuz kime?