Karamanoğlu İbrahim Bey İmarethanesi

Kitabesinde de “imâret” olarak geçen[1] Karamanoğlu İbrahim Bey İmareti, kaynaklarda “İmaret-i İbrahim Bey veled-i Karaman” (Bk. Ek- IX)[2] “İbrahim Bey Zâviyesi”[3], “İbrahim Bey Medresesi”[4], “İbrahim Bey Mescidi”[5] olarak da zikredilmektedir. Vakfiyesinden anlaşıldığına göre şehrin doğusunda yer alan Yoğunduvar denilen mevkide bulunuyordu. İmaretin yapılmasıyla birlikte çevresi hızla yapılaşmış ve bulunduğu mahalle “İmâret” ismiyle anılmaya başlanmıştır[6]. Bulunduğu yer günümüzde aynı isimle adlandırılmaktadır[7].

Banisi ve Yapım Tarihi

İmareti yaptıran II. İbrahim Bey’dir (1423-1464). Kitabesindeki bilgilere göre 836/1433 yılında yaptırılmıştır[8].

Mimari Yapısı-Müştemilatı ve Onarımları

İmaret müştemilatında mescit/cami ile beraber darülkurra, aşevi, kiler, misafir odaları, şadırvan ve çeşmeleri olduğu vakfiyesinde belirtilmiştir[9]. Bitişiğindeki türbe bölümü daha sonra eklenmiştir.

Kesme taştan inşa edilen İbrahim Bey İmareti geniş bir bahçenin ortasında bulunmaktadır. İmaretin kapalı avlusunun iki tarafında tonozlu odalar, kıble yönünde bir eyvan, onun iki yanında da kubbeli odalar bulunmaktadır. Buradaki odaların üzerlerinde sivri kemerler içerisinde İbrahim Bey’in vakfiyeleri ve kitabeler yer almaktadır[10].

Girişten sonraki koridorun sağında bir merdivenle imaretin üst katına çıkılmaktadır. Buradaki odalar dikdörtgen planda olup üzerleri tonozlarla örtülmüştür. Dışarıya açılan pencereleri mazgal biçimindedir.

Aşağıda da zikredilecek olan vakfiyesine göre imaret gelirleri öncelikle imaretin bakım onarım işleri için harcanacaktı. Sonra hamam, değirmen ve diğer akarların ayakta kalmasını sağlamak, gelir ve faydasını artırmak için lüzumlu görülecek yerlere sarf edilecekti. Vakfiyede belirtilen bu esaslar çerçevesinde imaretin bakım ve onarımına öncelik verilmiştir. Nitekim imarete ait çeşmeler harap durumda olduğundan evahir-i Rebiyülevvel 1057/26 Nisan 1647 yılında Mütevelli İbrahim Ağa, merkeze gönderdiği bir mektupta “…suya ziyâde müzâyaka çekilüb taʽmîr ve termîmi…” için su yolcu talep etmiştir. Bunun üzerine günlük üç akçe ücretle Seydi adlı usta su yolcu olarak atanmıştır[11].

İmaret ve müştemilatı daha sonraki yıllarda da onarılmıştır. Zira yapılan keşifle imaretin “matbah ve kenefleri” tamire muhtaç durumda olduğu tespit edilmiş, zikredilen yerlerin tamirat giderleri için gurre-i Şevval 1071/30 Mayıs 1661’de 10.000 kuruş harcanmıştır (Bk. Ek- IX)[12].

Vakfiyesi ve Vakıfları

İmaretin müessisi Karamanoğlu II. İbrahim Bey tarafından düzenlenen evaili-i Şevval 835/01-11 Haziran 1432 tarihli vakfiyenin orijinali ve sureti günümüze kadar gelebilmiştir[13]. Vakfiyeye göre imaret ve müştemilatına gelir getirecek olan Lârende içinde ve dışında bulunan birçok arazi, bağ, bahçe, değirmen, dükkân gibi gayrimenkuller ile köy ve mezra gelirleri imaretin vakfı hâline getirilmiştir.

Vakfiyede belirtilen şartlar gereği gelirler öncelikle imaretin ihtiyaçlarında kullanılacaktır. Sonra vakıf gayrimenkullerinin ayakta kalmasını sağlamak, gelir ve faydasını artırmak için lüzumlu görülen yerlere sarf edilecektir. Artan gelirler imaret görevlilerine ücret olarak verilecek, fakir ve misafirlerin ihtiyaçları için harcanacaktır. Gelirler giderlerin üstünde olursa artan miktar mütevellinin tasarrufunda olacak ve ilk fırsatta vakfa gelir sağlayacak ilave mülkler satın alınacaktır.

Eğer imaret herhangi bir sebeple yıkılacak olursa çocukları, akraba ve yakınları bunu vakfın gelirleri ile yeniden inşa edecek, eğer imaretin tekrar inşası mümkün değilse vakfın geliri vâkıfın evlat ve neslinden sağ olanlara verilecek, hiç akrabası kalmamışsa fakir ve düşkünlere sarf edilecektir.

İbrahim Bey, imaretin ihtiyacı olan bir kısım demirbaşları da vakfetmiş ve bunları vakfiyeye kaydettirmiştir. Buna göre vakfedilen demirbaşlar şunlardır: Altısı büyük olmak üzere 30 parça kilim, yaygı, halı ve seccade, mutfak için dört adet büyük bakır kazan, dört adet bakır çömlek, iki büyük kap, elli parça bakır sahan, elli parça bakır çanak, dört adet yağ tavası, dört adet kevgir ile beşer adet yastık ve döşek[14].

İmaretin vakfiyesinde belirtilen vakıfların gelişim seyri Osmanlı Dönemi Karaman Eyaleti vakıf tahrirlerinden de takip edilebilmektedir[15].

Karamanoğlu İbrahim Bey İmareti Vakfı’na ait muhasebe kayıtlarına incelenen dönemde de rastlanmaktadır. Buna göre 06 Nisan 1609-3 Mart 1612 tarihleri arası yıllık ortalama geliri 68.083, 16 Mart 1616-8 Mart 1617 yılları arası 60.930, 04 Mayıs 1639-22 Nisan 1640 yılları arası 84.000, 12 Nisan 1641-20 Mart 1643 yılları arası ise 81.620 akçe[16] olarak tespit edilmiştir. Gurre-i Şevval 1071/30 Mayıs 1661’de ise yıllık toplam “îrâdât” 180.000 akçe, “masârıf” ise 184.770 akçe idi (Bk. Ek- IX)[17]. Vakfın gelirleri dikkate alındığında imaretin Lârende’deki en zengin vakıflardan biri olduğu görülmektedir.

Görevlileri

İbrahim Bey İmareti’nin evaili-i Şevval 835/01-11 Haziran 1432 tarihli vakfiyesinde görevlilere ait hususlar belirtilmiş olup öncelikle mütevelliler üzerinde durulacaktır. Vakfiyeye göre vakfın tevliyeti, Vâkıf İbrahim Bey hayatta oldukça kendisinde, vefatından sonra çocuklarının üzerinde olacaktır. Nesli kesilecek olursa zamanın hükümdarı, kadısı, imamı gibi liyakatli kimselere tevliyetin verilmesi şart kılınmıştır. Mütevelli, imaretin tüm hizmetlilerini takip edecek, görevinde kusuru olanları uyaracaktır. Ayrıca vazifesinde ihmali olan şeyh, imam, müezzin ve Kur’an karilerini izleyecek, bir problemi olan görevliyi öncelikle ikaz edecek, sorun devam ederse yevmiye kesintisi yapılabilecek, son aşamada görevden azledilip yerine vasıflı kişilerin atanması için gerekli girişimlerde bulunacaktır. Mütevelli vazifesine sadık ve çalışkan personele nazik ve iyi davranacak, bunları incitmeyerek verimliliği arttıracaktır. Geçim sıkıntısı çeken personel olursa tahsisatları peşinen ödenecektir. Görevlilerin şikâyetine neden olabilecek davranışlardan kaçınılacak, hak ve ücretleri zamanında ödenecektir[18].

İmarete dışarıdan âlim ve şeyh gibi kişiler gelirse mütevelli onları özel olarak karşılayacak ve ilgilenecektir. Bu konukların yemeklerini derhal hazırlatıp onlara üç gün boyunca hususi ikramlar yapacaktır. Konukların hayvanlarına da yeteri kadar yem ve arpa verilmesine dikkat edecektir.

İncelenen dönem içerisinde imarete bu esaslar çerçevesinde mütevelliler atanmış, vakfiyedeki şart koşulan prensiplere uymayanlar ise azledilmiştir. Mesela İmaret Vakfı’nın mütevellisi olan Mustafa Ağa ihmalleri sebebi ile görevden alınınca yerine aynı zamanda vakfın nazırı olan İbrahim Ağa, günlük 40 akçe ücretle 15 Muharrem 1057/20 Şubat 1647 yılında mütevelli olarak atanmıştır[19]. Mütevelli olan İbrahim Ağa, vakfiyede belirtildiği üzere vakıf gelirlerini öncelikle imaretin onarımı için harcamıştır[20].

  Konya ve Lârende’deki İbrahim Bey vakıflarına ortak mütevelli atandığı da olmuştur. Mesela “Haremeyn-i şerîfeyn” evkafı nazırı Süleyman Efendi’nin arzı üzerine Mehmet Efendi, Konya ve Lârende’deki İbrahim Bey Evkafı’nın ortak mütevellisi olarak 28 Cemaziyelevvel 1122/25 Temmuz 1710 tarihinde atanmıştır[21].

İmaretin evaili-i Şevval 835/01-11 Haziran 1432 tarihli vakfiyesinden burada görevlendirilecek diğer görevliler ile bunların çalışma esas ve prensiplerine dair bilgileri öğrenmek mümkün olmaktadır. Buna göre imaret aşçısına her yıl 10 müd buğday ve 300 dirhem gümüş akçe verilecektir. Aşçılar; yemekleri çanaklar ile sunacak, çanak sayısı misafirlerin veya talep edenlerin sayısına göre 100 ile 200 arasında olacaktır. Bununla birlikte 100 kişilik yemekten az çıkarılmayacaktır. Günde en az iki öğün yemek pişirilecek, ihtiyaç olursa öğün miktarı arttırılacaktır. Bunların dışında Berat, Regaip, Kadir gibi özel günlerle bayram günleri 50 batman helva pişirilip özellikle fakir ahaliye ikram edilecektir[22]. İmarette vazife yapan görevlilerin de bundan istihkakı olacaktır. Günlük sarf edilecek ekmek miktarı 150 adetten az olmayacak, ekmeğin 20 tanesi çarşı batmanıyla bir batman olacak ve en iyi cins buğdaydan yapılacaktır. Aşçılar her gün sulu yemeğe, yine çarşı batmanıyla dört batman et koyacaktır[23]. Ele alınan dönemde vakfiye şartlarına göre imarete “tabbah” denilen aşçılar atanmıştır. Mesela Şevval 1071/Mayıs-Haziran 1661’de imaretin aşçısı olarak günlük üç, yıllık 1.080 akçe ücret karşılığı ile Tabbah Mustafa görev yapıyordu (Bk. Ek- IX)[24].

İmarete ait evaili-i Şevval 835/01-11 Haziran 1432 tarihli vakfiyede, burada görev alacak yardımcı hizmetliler ile bunların maaşları kaydedilmiş, ayrıca buraya atanacak görevlilerin iyi ahlak sahibi, faziletli kimselerden seçilmesi istenmiştir. Buna göre ferraşlara her yıl 20 müd buğday ve 450 dirhem gümüş akçe, iki bevvap ile bir mutfak kilercisine senede 20 müd buğday ve yıllık 600 dirhem gümüş akçe, mum ve kandilleri yakan çerağdara senede 225 dirhem gümüş akçe verilecektir. Ancak kayıtlara bakıldığında vakfiyede öngörülen tahsisatlara birebir uyulmadığı, ilerleyen yıllarda farklı görevliler ve ücretlendirmeler yapıldığı da görülmektedir.

İmaret şeyhine vekillik yapan ve “nüvvâb-ı imâret” denilen görevli atamasına dair bir kayda rastlanmıştır. Buna göre günlük bir akçe ücret ve senelik 30 akçe “hınta” karşılığında bu görevi yapan Ömer oğlu Ahmet vefat edince yerine Seyit Hafız Mehmet, vakıf mütevellisinin inhası ve Darüssaade Ağası ve Haremeynişerifeyn Evkaf Nazırı olan Beşir Ağa’nın arzı üzerine 10 Cemaziyelahir 1181/4 Eylül 1767 tarihinde beratla tayin edilmiştir[25].

Bunların dışında imarete; şeyh, müderris, tefsirhan, imam[26], müezzin, naathan[27], cüzhan[28], duagû[29], sema-ger (Bk. Ek- IX)[30]; türbedar, mütevelli[31], nazır, cabi[32], kâtip, mutemet, mühürdar[33], nakîb, su yolcu[34], ferraş[35], bevvap[36], serrac[37], çeşmeci, çerağî[38], kennas, kilerci/kilarî, karakullukçu, noktacı atamaları da yapılmıştır.

Kaynakça

[1] İ. Hakkı Uzunçarşılı, “Karamanoğulları Devri Vesikalarından İbrahim Bey’in Karaman İmareti Vakfiyesi”, TTK Belleten, I/1 (1937), s. 56-144; Totaysalgır, aynı eser, s. 9-10.
[2] BOA, MAD. d, Defter no. 24, s. 130; Defter no. 7801, s. 1; Defter no. 4994, s. 12.
[3] KARŞS, no. 292, s. 10.
[4] Seyahatnâme, IX, s. 159.
[5] TKGM. TADB. TTD, no. 584, s. 49.
[6] KARŞS, no. 291, s. 49.
[7] Tapuda 28-24 D pafta, 755 (3078) ada, 22 parselde bulunan cami, Kültür ve Turizm Bakanlığı Konya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğünün 11.07.1980 tarih ve A-2313 nolu kararı ile I. grup tarihî eser olarak tescil edilmiştir. Bk. Konya Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü, Dosya no. 70-00-124; Kara­man Belediyesi, İmar ve Şehircilik Müdürlüğü, “İbrahim Bey Türbesi Dosyası”, Klasör no. 15.
[8] Konyalı, Karaman Tarihi, s. 409.
[9] VAD, no. 2113, s. 336.
[10] Sapancalı, Ahval-i İctimaiyye, s. 52-53; Aynur Durukan, “İbrahim Bey İmareti ve Kümbeti”, DİA, XXI, İstanbul 1995, s. 288.
[11] KARŞS, no. 291, s. 46.
[12] BOA, MAD. d, Defter no. 4994, s. 13.
[13] Arapça olarak düzenlenen orijinal vakfiye Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi’nde saklanmaktadır. Sureti ise Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi’ndedir. VAD, no. 2113, s. 336.
[14] VAD, no. 2113, s. 336.
[15] Fatih Devri Karaman Vakıfları, s. 25; 888/1483 Tarihli Karaman Vakıf Tahriri, s. 75; Karaman Vilâyeti Vakıfları, s. 130, 131, 132, 133, 134; Muhâsebe-i Vilâyet-i Karaman, s. 116; TKGM. TADB. TTD, no. 584,

s. 49.
[16] Alaattin Aköz-Şükriye Belli, “Karamanoğlu II. İbrahim Bey İmareti (Karaman) ve 1612-1643 Muhasebe Kayıtları Üzerinden Bir Şehirleşme Tahlili”, Uluslararası Orta Anadolu ve Akdeniz Beylikleri Tarihi, Kültürü

ve Medeniyeti Sempozyumu-II (Karamanoğulları Beyliği), II, Karaman (23-25 Ekim 2015), (ed. Mehmet Şeker

ve arkadaşları), Konya 2016, s. 340.
[17] BOA, MAD. d, Defter no. 4994, s. 13.
[18] VAD, no. 2113, s. 336. Karamanoğlu İbrahim Bey Vakfiyesi’nde belirtilen şartlar günümüzde iş hayatında görülen “mobbing”in ve eğitim kurumlarında yaygın olarak karşılaşılan “riskli davranışlar”ın önlenmesi adına yapılan çözüm önerileri ile benzerlik göstermektedir. Bk. İbrahim Hakkı Akman, “Liselerde Riskli Davranışların Yaygınlaşmasında Etkili Olan Ailesel Faktörler ve Çözüm Önerileri”, Uluslararası Eğitimde Değişim ve Yeni Yönelimler Sempozyumu, II, Konya (22-24/11/2013), s. 256-257.
[19] KARŞS, no. 291, s. 49.
[20] KARŞS, no. 291, s. 46.
[21] KŞS, no. 44, s. 178.
[22]“Bahâ-i helvâ ve bahâ-i harc-ı ta‛âm-ı dâne-i zerde der leyle-i mübâreke ve sâ’ir levazım”  gurre-i Şevval 1071/30 Mayıs 1661’de yıllık 5.400 akçe olarak tespit edilmiştir. BOA, MAD. d, Defter no. 4994, s. 13.
[23] İmaretin “bahâ-i lahm” denilen et masrafı gurre-i Şevval 1071/30 Mayıs 1661 yılında yıllık 4.300 akçe olarak tespit edilmiştir. BOA, MAD. d, Defter no. 4994, s. 13.
[24] BOA, MAD. d, Defter no. 4994, s. 12.
[25] KARŞS, no. 289, s. 101.
[26] KARŞS, no. 292, s. 10; VAD, no. 1131, s. 50, 52.
[27] VAD, no. 1131, s. 52, 53.
[28] KARŞS, no. 292 s. 12, 77; no. 293 s. 46.
[29] BOA, MAD. d, Defter no. 4994, s. 13.
[30] BOA, MAD. d, Defter no. 4994, s. 12.
[31] BOA, Karaman Ahkâm Defteri, no. 8, s. 192; Karaman Ahkâm Defteri, no. 19, s. 26; KARŞS, no. 292, s. 12; no. 281, s. 2; no 297, s. 128; no. 332, s. 32.
[32] BOA, Karaman Ahkâm Defteri, no. 19, s. 3.
[33] BOA, MAD. d, Defter no. 4994, s. 12; VAD, no. 1139, s. 155.
[34] KARŞS, no. 291, s. 46.
[35] VAD, no. 1131, s. 51.
[36] KARŞS, no. 290, s. 100; VAD, no. 1131, s. 51.
[37] VAD, no. 1131, s. 53.
[38] BOA, MAD. d, Defter no. 4994, s. 12; Ayrıca bk. Alaattin Aköz-Şükriye Belli, aynı makale, s. 345.

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar İbrahim Hakkı Akman - Mesaj Gönder --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Karamandan.com Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Karamandan.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA), Anka Haber Ajansı (ANKA) tarafından servis edilen tüm haberler Karamandan.com editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Karamandan.com değil haberi geçen ajanstır.


Ali Alanya Aydınlatma Fabrikası Personel Alacak

Ali Alanya Aydınlatma Fabrikası'nda çalıştırılmak üzere 20-28 yaş arası erkek DENEYİMLİ DEPOCULAR ile ÜRETİM PERSONELİ alınacaktır. Müracaatların şahs...

Şeyh Şamil Mahallesi 4.Kat 210 M2 3+1 Satılık Asansörlü Daire

Karaman Karademir Emlaktan Satılık Daire Karaman Şeyh Şamil Mahallesi 100.Yıl Bulvarı üzerinde Otogara yakın.Bina tek daire üzerine kurulu 4 katlının...

0(338) 212 71 73 NAZMİ KARADEMİR/KARADEMİR EMLAK

Petrol Ofisi Personel Alacak

Karaman Piri Reis Mahallesi Ereğli Kavşağında bulunan Petrol Ofisi bay bayan personeller alacak. Yurtsever Şirketler Grubuna ait Petrol Ofisinde akar...

Selçuklu Hastanesi Fizyoterapist Alacak

Karaman Özel Selçuklu Hastanesi bay-bayan Fizyoterapist personel alımı yapacaktır. Başvuruların bizzat Selçuklu Hastanesi Hastane Müdürü Yahya Cöhce'y...

Karaman Merkezde Satılık Dükkanlar

Karaman Merkezde Satılık Dükkanlar Karaman Aktekke Meydanında satılık iki dükkan. Karaman merkez Aktekke Cami karşısı, 1. İstasyon ve İsmet Paşa cad...

İş Güvenliği Uzmanı Alınacak

Selçuklu Teknik OSGB'ye personel alınacak. Merkezi Konya'da bulunan OSGB firmamızın Karaman'daki projesi için iş güvenliği uzmanı ihtiyacı vardır. İ...

Karaman Park AVM'de Satılık Dükkan

Çimen Emlak'tan Karaman Park AVM'de Satılık Dükkan 110 m2 Detaylı bilgi için: Tel: 0 542 740 59 90

0 542 740 59 90

Karaman Alişahane Mahallesi 4.Kat 3+2 Satılık Dubleks

Karaman Karademir Emlaktan Satılık Daire.Karaman Alişahane Mahallesi yeni yapılan Millet bahçesine bakar.Bina dükkan ile birlikte 4 katlı her katta...

0(338) 212 71 73 NAZMİ KARADEMİR/KARADEMİR EMLAK

Torna ve kaynak personeli aranıyor

Karaman Organize Sanayi Bölgesi firmalarından Toprakçılar Makina San. ve Tic. Ltd. Şti. bünyesinde çalışmak üzere torna ve kaynakçı personel aranıyor....

0338 224 12 63

Grafik Tasarımcı aranıyor

Meslek lisesi grafik tasarım, grafik tasarım ön lisans veya lisans bölümlerinden mezun, - Tercihen 2 yıl tecrübeli, - Portfolio Sunabilecek, - Adobe...

DİJİBİZ YAZILIM TEKNOLOJİLERİ A.Ş

Karaman Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi

Anket Fiyatlar neden sürekli yükseliyor?