4. HEDEF MALİYETLEME

4.

 

4.1. Hedef Maliyetlemenin Tanımı  

Hedef maliyetleme; müşteri beklentileri ve pazarda ortaya çıkan fırsatlar üzerinde yoğunlaşan bir mamul geliştirme stratejisi olup, stratejik kâr ve maliyet yönetim süreci olarak adlandırılmaktadır. Hedef maliyet yöntemi, yeni bir ürünün planlama, araştırma ve geliştirme sürecinde maliyetlerin düşürülmesi için ortaya konulan tüm alternatiflerin gözden geçirilmesi yoluyla hız, kalite ve güvenilirlik gibi müşteri ihtiyaçlarını karşılamayı sağlarken bu ürünün tüm yaşam boyu maliyetlerini de düşürmeyi amaçlayan bir faaliyet olarak görülmektedir. Kavram olarak hedef maliyetleme ise bir mamulden beklenen gerçekleşecek kâr oranı için azaltılabilir bir maliyet düzeyidir.

Hedef maliyetleme, yeni bir ürünün üretim yöntemleri tasarlanıp oluşturulmadan önce, ilk aşamalarda kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemde işlemler müşteriye göre yönlenmekte, üretim tasarımı üzerinde yoğunlaşmakta ve ürünün tüm hayat döngüsüne yayılmaktadır. Hedef maliyetlemenin amacı, istenen kârı sağlayacak üretim sürecini oluşturmaktır.

Yukarıdaki tanımdan özetlenecek olursa: 

Hedef maliyetleme yeni ürün geliştirilmesinden başlayarak, mamulün üretim safhalarında da kullanılan bir maliyet yönetim aracıdır.

Hedef maliyetleme sisteminde uygulanacak olan mamulün kalite ve işlev düzeyi mevcuttur.

Söz konusu yöntemin uygulanmasında işletmenin araştırma ve geliştirme, pazarlama ve muhasebe bölümlerinin karşılıklı iletişiminin tam olduğu varsayılır. (Kalkancı, 2008:8)

4.2. Sorular ile Hedef Maliyetleme

 

 

Nedir?

Bilinen hedef kar marjını dikkate alan ve önerilen bir ürün için en yüksek kabul edilebilir bir maliyeti saptamaya yönelik bir yaklaşımdır.

Ne için kullanılır?

Yeni ürünler.

Ne zaman?

Tasarım ve geliştirme aşamalarında.

 

Nasıl?

Belirli bir maliyet düşürme hedefi amaçlanınca daha iyi işler, ilk üretim standartlarını belirlemede kullanılır.

 

 

Neden?

Ürün süresi maliyetlerin %80 - %90 ı tasarım ve geliştirme aşamaları süresince üretime dâhil edildiği için maliyetler açısından son derece büyük bir potansiyeldir.

 

Hedef nedir?

Üretim süreçleri ve tedarikçi unsurlarına kadar tüm üretim girdileri (malzeme, işçilik ve genel üretim maliyet öğeleri).

(Ertaş, 1999; 93).

 

 

4.3. Hedef Maliyetlemenin Tarihi Seyri

Tarihte ilk olarak 60’lı yıllar Japonya’sında Toyota firmasında ortaya çıkan Hedef maliyetleme literatüre “Target Costing” olarak yerleşmiştir. Japonlar'ın buradaki düşünceleri, kar etmekten ziyade daha değerli hedefler doğrultusunda hareket etme yolunu seçmiş olmalarıdır. Yani hedef kardan fedakârlık ederek pazar payını geliştirmekti. Hedef pazara yönelmenin nedeni olarak ise; değişen pazar çevresinin firmaları “üretebildiğini satma ”ya değil, “satabildiğini üretme”  düşüncesini gösterilmektedir. Daha sonra ABD ve Almanya olmak üzere diğer Avrupa ülkelerinde kullanılmaya başlanmıştır.

"Özellikle Japonya’da yoğun olarak uygulanan Hedef Maliyetleme bazı Amerikan ve Avrupa şirketleri tarafından da uygulanmış ve bu işletmelerin yerel ve küresel pazarlarda başarısına önemli katkılarda bulunmuştur. Ancak yöntemin tüm uygulamalarının başarılı olmadığı gözlemlenmiş hatta Fortune-500 listesindeki Amerikan işletmeleri üzerine yapılan bir araştırmada, Amerika’daki uygulamalarının genellikle başarısız olduğu görülmüştür. Hedef Maliyetlemenin literatürümüze girişi ise 1994 yılında Bursal ve Ercan’ın kavrama “Maliyet Muhasebesi” isimli kitaplarında yer vermesiyle başlamış ve daha sonra 1995 yılında Bilginoğlu’nun makalesiyle giriş yapmıştır. 2000’li yılların başlarına doğru ise birkaç makale ile sempozyum bildirisi olmuş ve “Target Costing” teriminin karşılığı olarak “Hedef Maliyetleme”  ifadesi yerleşmiştir." (Haşaşoğlu, 2011:44)

4.4. Hedef Maliyetlemenin Hesaplanması

Geleneksel fiyatlama yaklaşımında bir ürünün fiyatı, maliyetine belirli bir kâr ilave edilerek bulunmaktadır.

 

F = C + P           (F: Fiyat, C: Maliyet, P: Kâr,)

 

Hedef maliyetleme yaklaşımı ise;

 

C = F – P eşitliğine dayanır. Bu eşitliği;

Hedef Maliyet = Hedef Fiyat – Hedef Kâr şeklinde formüle edebiliriz.

Hedef satış fiyatı ve satış hacmi müşterilerden elde edilen bilgilerle ortaya çıkar. Hedef kâr ise, tüm ürün hayat döngüsünde istenen kâr oranlarına bakılarak, uzun vadeli kârlılık analizleri sonucunda bulunur. Hedef maliyet ise ikisi arasındaki farkı oluşturur.

Hedef maliyetlemenin diğer bir tanımında ise mamulün planlama aşamasında kullanılan tahmini satış fiyatı, satış miktarı ve hedef fonksiyonları önceden belirlenmiş mamullerin kabul edilebilir kâr seviyesini yakalayabilmek için belli bir maliyetle üretilebileceği mamul ve mamul üretim hattı seçim sürecidir şeklinde açıklanmıştır. 

Hedef maliyet yönetim sistemi, firmanın gelecekte elde etmeyi planladığı kârların yönetimine yönelik bir sistemdir. Bu sistemde yeni bir ürünün üretilmesine karar verilmeden önce, bu ürünle ilgili satış fiyatının, elde edilmesi düşünülen kâr oranının, ürün maliyetlerinin bilinmesi ve kabul edilmesi gerekmektedir. (Haşaşoğlu, 2011:43)

4.5. Hedef Maliyetleme Sürecinin Temel İlkeleri

“Hedef maliyetleme sisteminin dayanaklarını altı temel ilke olarak özetleyebiliriz. Bu altı temel ilke aynı zamanda, maliyet ve kar planlamasına ilişkin, geleneksel yaklaşımdan tamamen farklı bir yaklaşımı da ortaya koyduğunu da ifade etmemiz gerekir.”  Bu ilkeler; “Fiyata göre maliyetleme, Müşteriler üzerinde yoğunlaşma, Mamul tasarımı üzerinde yoğunlaşma, Geniş kapsamlı katılım, Yaşam dönemince maliyet azaltma ve Değer zinciriyle ilgilenme” (Kalkancı, 2008:23) olarak ifade edilir.

4.5.1. Fiyata Göre Maliyetleme:

Hedef maliyetlemenin en temel ilkelerinden biri olan “Fiyata Göre Maliyetleme”  geleneksel yaklaşımdan farklı olarak fiyat eksi olarak tanımlanan ürün maliyetlerine, piyasa tarafından belirlenen fiyattan işletmenin beklediği hedef kar marjının çıkarılarak ulaşılmasıdır.

4.5.2. Müşteri Odaklılık:

Hedef maliyetleme yönteminde patron her zaman müşteridir. Müşterilerin istek ve beklentilerini sürecin her aşamasında değerlidir. Hedef maliyetleme sisteminde tüketicilerin ne istediğini ve işletmenin bu beklentileri karşılamak için ne yaptığı en önemli kıstastır. Piyasa beklentilerinin tam olarak anlaşılması belirlenen hedeflere ulaşmak kolaylığı sağladığı gibi Pazar payını da artıracaktır.

 

 

Şekil 1. Tüketici odaklı ürün tasarım ve geliştirme süreci  (Aksoylu ve Dursun, 2001: 361)

 

4.5.3. Tasarım Odaklılık

AR-GE ve tasarım hedef maliyetlemenin en önemli unsurlarındandır. Hedef maliyetlemede maliyetler henüz oluşmadan önce planlanmakta ve maliyetlerin büyük çoğunluğu tasarım aşamasında belirlenmektedir. Dolayısı ile ürün ile ilgili mühendislik değişikliklerinin üretime gidilmeden evvel yapılması gerekmektedir.

4.5.4. Çapraz Fonksiyonlu Takımlar

“Hedef maliyetleme, ürün/hizmet tasarımını, hammadde ihtiyaçlarını ve üretim süreçlerini analiz ederek bir ürün/hizmeti hedef maliyette üretmek için maliyet düşürme çalışmalarına odaklanan işletme içi ve işletme dışı farklı fonksiyonlardan çalışanların katılımını gerektirmektedir.

Hedef maliyetleme uygulama sürecinde tasarım ve üretim mühendisliği, üretim, pazarlama, satın alma, maliyet muhasebesi ve diğer yardımcı hizmetlerde çalışanlardan oluşan ekiplerden yararlanılmaktadır. Ayrıca ekip içinde satıcılar, dağıtıcılar ve müşteriler gibi işletme dışından kişi ve gruplar da yer almaktadır. Hedef maliyetleme, yatay çapraz fonksiyonel takımlar ile dikey fonksiyonel takımların birleşimi olan metris organizasyon yapı tarafından desteklenmektedir.

Örneğin Daimer Chrysler minibüs, kamyon, cip, büyük ve küçük arabalar olmak üzere 5 takımdan oluşmakta ve her takım tasarım ve üretim mühendisliği, satın alma, üretim, finans bölümleri olmak üzere çapraz fonksiyonlardan oluşmaktadır. Hedef maliyetleme yöntemi her takım için performans ve maliyet hedeflerini belirlemektedir.

Ayrıca maliyet hedeflerine ulaşmada tedarik zinciri olanaklarından da faydalanılmaktadır. Örneğin Daimer Chrysler ve Continental Teves işletmelerinde ürün değerinin % 75’i hammadde alımında ortaya çıkmakta ve bu durumda hedef maliyetlere ulaşmak tedarikçilerin katılımı olmaksızın imkânsız hale gelmektedir” (Ergül, 2014:56-57).

4.5.5. Yaşam Dönemine Odaklanma

Hedef maliyetleme ürünün hammadde tedariğinden satış sonrası hizmetlere kadar tüm yaşam dönemi maliyetlerini dikkate alır. Ürün ya da hizmetin hem üretici hem de tüketici açısından tüm yaşam dönemi maliyetlerini düşürmeyi amaçlar.

“Müşteri açısından ürün/hizmetin elde edilme maliyetlerinin (alış fiyatı, kullanım, tamir, elden çıkarma) düşürülmesi” ve “Üretici açısından ürün geliştirme, üretim, pazarlama, dağıtım, destek, hizmet ve elden çıkarma maliyetlerinin düşürülmesi” (Ergül, 2014:56-57) en önemli hedeftir.

4.5.6. Değer Zinciri İle İlgilenme

Günümüzde firmaların ürettikleri ürünlerin maliyetleri yalnızca firma içi faaliyetlerden ibaret değildir. Satın alma gücü ve satıcıların yaklaşımları, servis, dağıtım gibi diğer firma dışı unsurlar da maliyete etki etmektedir. Hedef maliyetlemede,  tedarikçiler, dağıtımcılar, hizmet sağlayıcılar ve müşteriler gibi değer zincirinin tüm üyeleri ürün sürecine dâhil edilmektedir.

Daha çok kazanmak ya da piyasa fiyatlarına uyabilmek için gösterilen maliyet düşürme çabalarında işletme, değer zincirine üye tüm işletmelerle işbirliği yaparak hedef maliyetlere ulaşmaya çalışmaktadır.  

 

 

Şekil 2. Tüketici odaklı ürün tasarım ve geliştirme süreci

 

 

 

 

 

 

 

 

4.6. Hedef Maliyetleme Yönteminin Uygulanması

Hedef maliyetleme yönteminin uygulama aşamaları şu şekildedir:

 

 

Şekil 2. Hedef maliyetleme süreci. (Aksoylu ve Dursun, 2001: 361)

 

 

 

 

4.7. Hedef Maliyet Yönteminin Aşamaları

“Hedef maliyet yöntemi müşteri beklentileri ve pazarda oluşan fırsatlar üzerinde yoğunlaşan bir ürün geliştirme stratejisidir.

Bu strateji hedef maliyet veya daha doğrusu kabul edilebilir maliyetlerinin ürünü oluşturan parçalara veya üründen beklenen fonksiyonlara göre dağıtılması ilkesine dayanmaktadır. Hedef maliyet ayrımının somut yöntem biçimi, Japon bilim adamı TANAKA’nın metodiğine dayanmaktadır. Bu metodik 209 Japon işletmesinde yapılan deneysel araştırmanın sonuçlarına göre beş basamaklı model olarak geliştirilmiştir.

Bu model, sonradan Alman bilim adamları Peter HORVATH ve Werner SEIDENSCHWARZ tarafından benimsenmiş ve sekiz basamaklı süreç içinde genişletilerek, iyileştirilmiştir. Bir hedef maliyet belirleme süreci şunları içermektedir.

Gelecekte gelişmeyi sağlayacak özel ve dikkatli hedeflerin belirlenmesi,

Bu hedeflerin dikkatli bir biçimde test edilmesi,

İlerdeki çabaların ışığında belirlenmiş hedeflerin gerçekleştirilmesi. Hedef maliyetleme süreci şöyle özetlenebilir.

Üretilmesi düşünülen ürünle ilgili pazar araştırması yapılır. Bu araştırma ile tüketici ihtiyaç ve tercihlerine göre ürüne ait fonksiyonlar (konfor, emniyet, sağlamlık, estetik, saygınlık, çok amaçlılık, kullanım kolaylığı gibi) belirlenir. Tüketicinin her fonksiyona verdiği önem dereceleri tespit edilir.

Belirlenen fonksiyonlara ve bunlara verilen önem dereceleri de dikkate alınarak ürün oluşturan parçalar belirlenir. Ürünü oluşturan parçalar ve fonksiyonları analiz edilir. Bu noktada bir ilk örnek çıkarılır. Belirlenen prototipe göre pazara dayalı bir hedef fiyat belirlenir.

Satışlardan beklenen asgari karlılık oranı belirlenir (hedef kar, yatırımlardan beklenen karlılık oranına göre de belirlenebilir) Karlılık oranına göre hedef kar hesaplanır.

Hesaplanan hedef kar satışlardan düşülerek hedef maliyet belirlenir. Bu maliyet “Kabul Edilebilir Maksimum Maliyet” anlamına gelir.

Ürünü oluşturan her parçanın üretim maliyeti hesaplanır. Tahmini maliyet bir öngörü maliyet olup, herhangi bir hedef söz konusu değildir.

Tahmini üretim maliyeti, kabul edilebilir maksimum maliyetinden büyük ise bu noktada maliyet düşürücü tekniklerden yararlanılır. Bu noktada değer mühendisliği ve değer analizi devreye girer.

Tahmini üretim maliyetinin kabul edilebilir maliyet düzeyine indirilmesiyle hedef maliyetin uygunluğu sağlanmış olur.” (Kaya, G.A., 2010: 322-323)

4.8. Hedef Maliyetlemeye Bir Örnek:

“X firması, tıbbi cihaz üretmekte ve satmaktadır. Bu firma hem uzun vadede maliyetlerini karşılayacak ve kar sağlayacak hem de rakipleri ile başarılı bir şekilde rekabet edebilecek bir ürün tasarımlamak istemektedir. Firmanın maliyet bilgileri aşağıdaki gibidir:

 

Genel Üretim Giderleri                   Dağıtım Anahtarı                 Dağıtım oranı

1. Materyal işleme                             Parça adedi                             $ 1

2. Göreve başlama                             Basılmış devre adedi              $ 20

3. Parçaların makine montajı             Parça adedi                             $ 0.50

4. Parçaların elle yerleştirilmesi        Parça adedi                             $ 4

5. Lehimleme                                     Devre adedi                            $ 30

6. Kalite kontrol                                 Kalite kontrol saati                 $ 50

 

X firmasının hali hazırda ürettiği HM-105 cihazı $2.029’ a mal olmaktadır. Ancak, ürün geliştirme bölümü hedef maliyeti $ 1.600 olarak tespit etmiştir. Bu nedenle HM-105 ürünü hedef maliyetin üstünde bir maliyetle üretilmektedir. Bu nedenle ürün dizaynırları hedef maliyeti aşmayacak ürünün dizayn edilmesini amaçlamışlardır.

Bu çalışmalar sonucunda HM-108 ürünü dizayn edilmiş ve ürünün maliyetinin $ 1.553 olacağı tahmin edilmiştir. Çünkü HM-108 ürünü HM-105 ürününden daha az parça ve daha az kalite kontrol zamanı gerektirmektedir.

 

HM- 105                    HM-108

Parça adedi                                                    210                              170

Makine ile yerleştirilen parça adedi              142                              138

Elle yerleştirilen parça adedi                         67                                31

Kalite kontrol saati                                        5.8                               3.6

 

Bu verilerden yaralanarak HM-105 ve HM-108 ürünlerinin maliyetleri aşağıdaki gibi hesaplanmaktadır:

 

Maliyetler                                                                             HM-105         HM-108

Direk Üretim Maliyetleri:

Direk hammadde ve malzeme                                $ 1.140            $ 960

Genel Üretim Giderleri:

Materyal işleme

(210;170 x $1)                                                           210                  170

Göreve başlama

(1;1 x $ 20)                                                                20                    20

Parçaların makine ile yerleştirilmesi

(142;138 x $ 0.50)                                                     71                    69

Parçaların elle yerleştirilmesi

(67;31 x $ 4)                                                              268                  124

Lehimleme

(1;1 x $30)                                                                 30                    30

Kalite kontrol

(5.8;3.6 x $ 50)                                                          296                  180

Toplam                                                                      $ 889               593

Toplam üretim maliyeti                                          $2.029             $1.553

 

Örnekten de anlaşılacağı üzere, hedef maliyetleme için gerekli olan bilgiler faaliyete dayalı maliyet sistemi tarafından sağlanmıştır.

Faaliyete dayalı maliyet sistemi gerekli olan doğru bilgileri hedef maliyetleme analizine uygun 207 Hedef ve Kaizen Maliyetleme bir şekilde sağlamaktadır. Bu nedenle iki sistemin birlikte kullanılması işletmeler açısından oldukça yararlı olacaktır.

Örneği incelediğimizde, ürünün dizayn aşamasında, aynı işlemleri daha az parça ile yerine getirecek ürünün dizayn edilmesi ile firmalar gelecekte oluşacak maliyetlerini düşürebileceklerdir.

Dolayısıyla gelecekteki maliyetler daha gerçekleşmeden bugünden kontrol altına alınacaktır. Japon firmalarının standart maliyet yerine hedef maliyetleri ağırlıklı olarak kullanmalarının sebebi de hedef maliyetlerin daha etkili maliyet kontrolü sağlamalarıdır.” (Türk, 1999: 206-207-208)

 

 

 

5. KALİTE MALİYETLEME

5.1. Kalite Maliyetleri’nin Tanımı

Günümüzde organizasyonların kalite performanslarının bir kriteri olarak kabul edilen kalite maliyetleri, 1950’lerden önce sadece kalite bölümünün maliyetleri ile hurda ve garanti maliyetleri olarak düşünülmekteydi.

Kalite maliyetine yönelik ilk bilimsel ve sistematik yaklaşım 1950’li yılların başlarına rastlamaktadır. Kalite maliyetleri ile ilgili ilkyazı J.M. Juran tarafından 1951 yılında yayınlanan “Kalite Kontrol El Kitabı’nda yer almıştır. Bu yazıda Juran kalite maliyetlerinin, sadece kalite bölümünün maliyetleri olmadığını açıklamıştır. Juran, kalite maliyetlerini kendi ifadesiyle “maden içindeki altın” olarak tanımlamıştır.

Kalite maliyeti, oluşabilecek hataları önlemek amacıyla yürütülen faaliyetlerin planlı kalite gözlem ve kontrolleri ile mamul üretim sırasında veya sonrasında görülen hataların sonucunda ortaya çıkan maliyetler veya uygun kalitenin gerçekleştirilebilmesi için yapılan faaliyetlerin maliyetleri ve yetersiz kontrolden kaynaklanan maliyetler olarak tanımlanmaktadır.

Kalite maliyetleri; sistem başarısızlıkları sonucunda kullanılmayacak durumda olan stoklar, üretim kayıpları, üretim yada operasyonda gecikmeler, ek iş, hurda,  yeniden işleme, düzeltme işleri, geç teslimatlar, ek taşıma maliyetleri, uygun olmayan ürünler, ürün veya hizmet başarısızlıkları sonucunda garanti ile ilgili şikayetler, müşteri şikayet yönetimi ve araştırmaları, ürünün geri çağrılması, ilave müşteri hizmet maliyetleri ile müşteri iyi niyetinin kaybedilmesi gibi olumsuzluklardan oluşmaktadır. (Topçu, N. 2005)

5.2. Kalite - Maliyet İlişkisi

Kaliteli ürün veya hizmetin sunulmasıyla yapılan işlemler verimliliği arttırmakta, verimlilikteki gelişmeler de, katlanılan maliyetleri azaltmakta bu da işletmenin kârlılığı arttırmaktadır. Maliyetlerin azaltılmasıyla, ürün veya hizmetin satış fiyatlarının düşürülmesi anlamına geldiği için bu da satışlardaki bir artışa neden olmakta, satışlardaki artış da kârlılıktaki bir artışa neden olmaktadır.

Geleneksel düşünce yaklaşımında kalite arttıkça maliyetlerin de bu oranda artacağını öngörmektedir. Başka bir ifadeyle kaliteli bir ürün veya hizmet sunulması, daha fazla kontrol ekipmanı ve çalışanıyla daha fazla test ve muayene gerektireceğinden ürün veya hizmetin maliyetleri arttırdığı yöndedir. Günümüzde ise bunun tam aksine kalitesiz ürünlerin işletmelerde meydana getirdiği maliyetlerin kaliteyi sağlamak için katlanılan maliyetlerden çok daha fazla olduğu kabul edilmektedir.

Başka bir ifadeyle geleneksel düşüncede, işletmelerde sadece ölçülebilen kalite maliyetleri hesap edildiği için istenilen kaliteyi yakalayabilmek için yapılan harcamaların maliyetleri yükselttiği görüşü hakimdir. Bu görüşte üretim sürecindeki hataların azaltılması maliyetleri artıracak olup aynı zamanda sıfır hatalı mamul üretimini de mümkün olmayacağı düşünülmektedir.

Günümüzdeki modern yaklaşıma göre ise kaliteli mal veya hizmet üretmek işletmelerin kalite maliyetleri azalırken, gelirlerinde de artış sağlanabilmektedir. Kalite maliyetlerini azaltmak yoluyla tasarruflarda artış sağlanabilecektir. İşletmeler kusurlu ürün oluşmasını önlemek amacıyla önleme harcamalarını arttırmak yoluyla başarısızlık maliyetlerini azaltacak ve kazançlarını arttırabilecektir. Başarısızlık maliyetlerinin payı, toplam kalite maliyetleri içerisinde çok büyük bir yer tutmakta olup, önlemeye yönelik yapılacak harcamalar ile başarısızlık maliyeti dolayısıyla toplam kalite maliyetleri büyük ölçüde düşecektir. (Bozdemir, E. ve Ulu, Ö. (2007)

5.3. Kalite Maliyetleri’nin Sınıflandırılması

Kalite Maliyetleri’nin bileşenleri "Önleme Maliyetleri", " "Değerleme Maliyetleri" ve "Başarısızlık Maliyetleri" olmak üzere üç bölümde incelenebilir. Başarısızlık maliyetleride kendi içerisinde iç ve dışbaşarısızlık maliyetleri olarak ikiye ayrılır.

 

 

 

Şekil 1:

Kalite Maliyetleri

B

ileşenleri

 

 

Kalite Maliyetleri’nin bileşenlerine kısaca değinmemiz gerekirse;

-Hata meydana gelmeden önce; önleme maliyetleri,

-İmalat aşamasında; değerleme maliyetleri ve

-İmalattan sonra; başarısızlık maliyetleri üzerinde durmak gerekmektedir.

 

5.3.1. Önleme Maliyetleri

Önleme  maliyetleri ortaya çıkabilecek kusur ve hataları önceden önlemek veya azaltmak için yapılan tümfaaliyetlerin maliyetleridir. Önleme maliyetleri, hatalar gerçekleşmeden önce hataları önlemek için katlanılan maliyetlerden oluşmaktadır.

5.3.2. Değerleme Maliyetleri

Değerleme maliyetleri,  imalatın her aşamasında üretilen mamullerin kusurlu olup olmadıklarını tespit etmek amacıyla yürütülen ve nihai kontrol, test, muayene gibi tümfaaliyetlerin maliyetleridir.

5.3.3. Başarısızlık Maliyetleri

Başarısızlık maliyetleri, iç ve dışbaşarısızlık maliyetleri olarak ikiye ayrılır.

İç Başarısızlık Maliyetleri: İç başarısızlık maliyetleri,  mamul tüketiciye gönderilmeden önce mamulün kalitesinde meydana gelen ve işletme içerisinde ortaya çıkan uygunsuzluklardan kaynaklanan maliyetlerdir.

DışBaşarısızlık Maliyetleri: Dışbaşarısızlık maliyetleri, satış sonrası ortayaçıkan maliyetlerdir. Bu maliyetler, mamulün tüketiciye ulaştırılmasından sonra, tüketici düzeyinde ürün hatalarından kaynaklanmaktadır (Topçu, N. 2005).

5.4. Kalite Maliyetleri Örneği:

 

Şekil 2: Kalite Maliyetleri Örneği

 

 

 

 

 

5.5. Kalite Maliyetlerinin Ölçülmesi

Bir işi ilk başta doğru yapmak, onun üzerinde yeniden işlem yapmaktan ve o kusuru düzeltmektençok daha az maliyetlidir. İşletmelerde bu görüşün benimsenebilmesiiçin kalite ile ilgili  faaliyetlerin para ile ifade edilerek yönetime sunulmasıgerekir.

Kalite maliyet ölçümü, dikkatleri  yüksek maliyetlere ve potansiyel maliyet azaltma fırsatlarınıbelirlemeüzerine yoğunlaştıracak ve “bir işi ilk kez doğru yapmak” veya“birişi en az maliyetle yapmanın onu dahabaşlangıçta doğru yapmaktır” düşüncesinin işletmelerde yerleşmesine yardımcıolacaktır.

Ayrıca kalite  maliyetlerinin ölçülmesi, faaliyetlerin bütçelerdeki amaçlara uygun olarakyürütülüp yürütülmediğini izleme, alınmasıgereken önlemleri tespit etmeve gelecektekibütçeler için bilgi sağlama amaçlarına da hizmet edecektir (Topçu, N. 2005).

 

 

 

 

 

 

 

 

SONUÇ

Sınırsız rekabet ortamında piyasadaki sürekli gelişmeler, tüketicilerin tercihlerinin artması ve daha iyi hayat standardı talepleri işletmelerin piyasaya sundukları mal ve hizmetlerde bazı temel kriterleri de göz önünde bulundurmalarını gerekli kılıyor. Bunların başında ise, fiyat ve kalite geliyor.

Çağdaş maliyetleme sistemlerinden biri olan “Hedef maliyetleme”, bir ürün ya da hizmetin yaşam dönemindeki tüm maliyetlerini düşürmek için uygulanan bir tekniktir.

Japonya’da 1970’li yıllarda ortaya çıkan ve sonrasında A.B.D. ve Almanya gibi batılı devletler tarafından geliştirilip uygulanan hedef maliyetleme tekniği, ülkemize 1994 yılında Bursal ve Ercan’ın “Maliyet Muhasebesi” isimli kitapları ile girmiştir.

Hedef maliyetlemede amaç; arzu edilen kâra ulaşacak üretim süreci maliyetini yakalamaktır. Bugün işletmeler sadece kendi çevrelerinde değil tüm dünya genelinde yaşanan yoğun bir rekabet ortamına maruz kaldıkları için hayatlarına devam edebilmeleri bu rekabette başarılı olmalarına bağlıdır. Dolayısı ile işletmeler yüksek kaliteli, düşük maliyetli ürünler üretebilmek için en doğru maliyet sistemini kullanmak zorundadırlar. Böylece hem firmanın devamlılığı hem de müşteri memnuniyeti sağlanabilmiş olacaktır.

Geleneksel “maliyet artı” yöntemi, kendi içine kapanmış bir yaklaşımı temsil ederken hedef maliyetleme; tüketiciden başlayarak dışa açık sistem yaklaşımını temsil eder. Hedef maliyetleme yöntemi, işletmelerin büyük yatırımlar yaparak piyasaya sürdükleri ürünleri için kaliteden ödün vermeden maliyet avantajı sağlamaktadır.

Günümüz rekabet stratejileri, tüketicinin isteklerine önem veren, kalite - maliyet ölçüsünün en uygun noktasını yakalamaya çalışan üretim teknikleri geliştirmeyi gerektir. Hal böyle olunca işletmeler, rekabet stratejileriyle ve işletmenin gelecek politikalarıyla ilgili karar alırken muhasebe sisteminden elde ettiği bilgileri kullanmak durumundadır. Fakat Türkiye’de uygulanan maliyet sistemleri bu bilgileri sağlamada çok yeterli değildir.

Dolayısıyla maliyetlerin belirlenmesi ve dağıtımında kullanılan yöntemlerin yeniden gözden geçirilmesi gerekmektedir.

Kalite maliyet sistemi; Elde edilen finansal ve finansal olmayan bilgilerle, kalite iyileştirme fırsatlarının büyüklüğünü ve nerelerde olduğunu belirlemede, kalite iyileştirme programlarını sürekli olarak planlamada ve kalite maliyetlerini kontrol etmede kullanılabilir. Bu sistemin uzun dönemdeki gayesi ise, katma değeri olmayan faaliyetleri ortadan kaldırmak, katma değeri olan faaliyetleri de daha verimli hale getirmek ve kaliteyi sürekli olarak iyileştirmek şeklinde özetlenebilir.

Neticede, yukarıda verilen bilgiler ışığında, kalite maliyetlerinin planlanması ve ölçülmesi ile işletmenin toplam kalite yönetimine, müşteri memnuniyetine ve maksimum kâr beklentisine cevap verilebilir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KAYNAKLAR

Akdoğan, N. (2000), Maliyet Muhasebesi Uygulamaları, Ankara:Gazi Kitabevi.

Akın, O., ve Onat, O.K. (2016). Modern Maliyet Yönetimi Teknikleri ve 2000-2014 Döneminde Bu Teknikleri Ele Alan Lisansüstü Tezlere Dair Bir Değerlendirme. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 3, Bahar, 2016; 6-15.

Aksoylu, S., ve Dursun, Y, (2001) Pazarda Rekabetçi Üstünlük Aracı Olarak Hedef Maliyetleme. Sosyal Bilimler Enstitüsü¸ Dergisi Sayı: 11 Yıl : (357-371)

Alagöz, A. Ve Özpeynirci, R. (2015). Bilgi Toplumunda Entelektüel Varlıklar ve Raporlanması. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9 (2), 167. (http://dergipark.gov.tr/akuiibfd/issue/1630/20444)

Bozdemir, E. ve Ulu, Ö. (2007). Kalite Maliyetlerinin Bir Otomotiv Yan Sanayi İşletmesinde Paf Modeline Göre Analizi, Düzce Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl: 7, Sayı: 1. ss.25.

Çalışkan, A. (2005), Uygulamalı Maliyet Muhasebesi, Ankara: Nobel yayınevi.

Duman, H. ve diğ. (2015). Genel Muhasebe. Konya: Dizgi Ofset

Ergül, A. (2014). Hedef Maliyetleme Çerçevesinde Çağdaş Maliyet Yöntemlerinin Maliyet Etkinliği Boyutunda Entegrasyonu ve Konaklama Işletmelerinde Uygulanmasi. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Ana Bilim Dalı Doktora Tezi. (4-8.) (56-57)

Ertaş, F. (1999). İşletmelerde Maliyet Düşürme Yaklaşımı: Kaizen (Sürekli İyileştirmeye Yönelik) Maliyetleme Yöntemi. Atatürk Üniversitesi İİBF Dergisi, C. XIII, sayı 1, 93. (dergipark.gov.tr/atauniiibd/issue/2680/35149)

Gersil, A. (2000) Üretim Sistemleri ve Teknolojilerindeki Gelişmelerin ve Küreselleşmenin Geleneksel Maliyet Muhasebesine Etkileri. Adnan Menderes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi. 109

Gürsoy, C.T. (2009), Yönetim ve Maliyet Muhasebesi, İstanbul:Beta. 

Haftacı, V. (2011), Maliyet Muhasebesi, Kocaeli: Umuttepe Yayınları.

Haşaşoğlu, U. (2011). Stratejik Maliyet Yönetim Aracı: Hedef Maliyetleme.  Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi  Sosyal Bilimler Enstitüsü. İşletme Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi . Sayfa: 44-46

Hüseyinzade, S. (2006). Bir Maliyet Düşürme Yaklaşımı Olarak Dış Kaynak Kullanımı (Outsourcing): Örnek Bir Uygulama. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi.

Kalkancı, N. (2008) Hedef Maliyetleme Sisteminde Bütçe Yaklaşımı, Yöneticilerin Eğitimi Ve Bir İşletmede Uygulama. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi. Sayfa:23

Karakaya, M. (2014). Maliyet Muhasebesi. Ankara: Gazi Kitabevi

Kartal, A. (2005). Maliyet Muhasebesi. Eskişehir: Açıköğretim Fakültesi Yayınları

Kaya, G.A., (2010) Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Cilt: 20, Sayı: 1, Sayfa: 313-332.

Küçüktüfekçi, M. ve Güner, M.F. (2014, 10 Şubat). Zamana Dayalı Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Sistemi ve Faaliyet Tabanlı Maliyetleme Sistemi. Çukurova Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 23, Sayı 2, Sayfa; 213

Kürkçü, Ö., (2015). Hastane İşletmelerinde Maliyet Hesaplamaları, Muhasebesi, Karşılaşılan Sorunlar Ve Uygulama. Okan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans.

Maliyet Muhasebesi. (2015, Ocak 3). Erişim tarihi 28 Ekim 2018, http://www.muhasebedersleri.com/maliyet-muhasebesi/maliyet-muhasebesi.html

Lazol, İ. (2009), Maliyet Muhasebesi, Bursa:Ekin

Topçu, N. (2005). Faaliyete Dayalı Maliyetleme Yöntemine Göre Kalite Maliyetlerinin Ölçülmesi - Tekstil Sektöründe Bir Uygulama, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6 (2), ss.343-355.

Özel, S. (2010), Maliyet Muhasebesi, Ankara: Maliye Hukuk yayınları

Üstün, R.  (1996), Maliyet Muhasebesi, Eskişehir:Bilim Teknik Yayınevi

Sevilengül, O. (2011). Genel Muhasebe. Ankara: Gazi Kitabevi

Türk, Z., (1999). Geleceğin Maliyetlerinin Kontrolünde Yeni Bir Yaklaşım: Hedef ve Kaızen Maliyetleme. Dokuz Eylül Üniversitesi. İ.İ.B.F. Dergisi Cilt:14, Sayı: I, Yıl:1999:199-214

Talebi, A. Kalite Maliyetleri. (2003). Erişim tarihi: 3 Haziran 2018, https://lean.org.tr/kalite-maliyetleri/

Yükçü, S. (2015). Yönetim Açısından Maliyet Muhasebesi. İzmir: Altın Nokta Yayınevi

12 Şub 2019 - 13:58 - Gündem

Son bir ayda karamandan.com sitesinde 1.307.928 gösterim gerçekleşti.


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Karamandan.com Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Karamandan.com hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Karamandan.com editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Karamandan.com değil haberi geçen ajanstır.


Şehir Markaları

Karamandan.com, Karaman ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (532) 765 24 01
Reklam bilgi