Karamandan.com

Karamandan.com

14 Temmuz 2020 Salı
karaman

Babailik Ve Nure Sofi İlişkisi
13 Mayıs 1277 Yılı Dil Fermanı Anısına Karamanoğulları aşiretinin beyi (reisi) “Karamanoğulları” devletinin kurucusudur.
Kategori : Köşe Yazıları
03 Mayıs 2020 14:10
 
Babailik Ve Nure Sofi İlişkisi

13 Mayıs 1277 Yılı Dil Fermanı Anısına

Karamanoğulları aşiretinin beyi (reisi) “Karamanoğulları” devletinin kurucusudur. Karamanlılar’ın, Oğuzlar’ın Avşar Boyundan veya Salur Boyundan olduğu tartışmalıdır. Hangisinden olursa olsun illâ Oğuz Türklerindendir.

Şikari Tarihinde aile şecereleri şöyle:

1- Şirvan Han
2- Kâl Han
3- Alp Arslan
4- İbrahim Han
5- Sadeddin Bey
6- Nureddin Bey

Kim olduğunu böylece hatırladıktan sonra, şimdi de adı üzerinde kısa bir açıklama yapalım.

Asıl adı yukarıda da görüldüğü gibi “Nureddin” dir. O zamanın saygın bir tarikatı olan “Babai” tarikatına girip Sufi olunca, Nureddin’in kısaltılmışı olan “Nur” ile “Sufi” sıfatı birleştirilip “Nur Sufi” veya “Nur Sofu” denmiş. Halk arasında “Nur Sofu” diye söylenir.

Yazışmalarda; “Nureddin Sofi”, “Nuri Sofi”, “Nur Sofi”, “Nure Sofi”® olarak geçer.

Yalnız İbrahim Hakkı Konyalı Arapça’ya meylinden dolayı “Nurüh Sofi” demiştir. Eski yazışmalarda bunu görmüyorsak da son zamanlarda bazı yazarlar hiçbir dayanağı olmayan Nurüh adını Konyalı’ya uyarak yazmağa başlamışlardır.

Her sene 13 Mayıs’ta kutlanan Türk Dil Bayramının kutlanma sebebi Karamanoğullarının Devletinin temelini atan Nure Sofi’ye dayanır. Torunu Şemseddin I nci Mehmet Bey’in o meşhur Konya Alaaddin Tepesinde kurulan divanda söylendiği rivayet edilen fermanıdır.

Kerimüddin Karaman Beyin oğlu Şemseddin I nci Mehmet ne demişti 13 Mayıs 1277 yılında;

En eski iki kaynak : 

Yazıcızade Ali (1423) ve

İbni Bibi (1281) 

İbni Bibi’nin bir eserinden öğrenilmektedir.

Yazar;

“Al Avâmir-ül Alâiye” adlı Farsça eserinde, Karamanoğullarının Konya’yı zabt ettiklerinde kurulan divanda tutulacak tutanakların başına şöyle yazılmasını istediklerini bildirmektedir:

“Bâdel-yevm ber-divan, ber-dergâh, ber-barigâh, der-Meclis, der-meydan, çün be-zeban-ı Türkî, zeban-ı diğer nedâret.”

İbni Bibî'nin, eserinde naklettiği bu fermanı; Yazıcı-zâde, “Tevârih-i Al-i Selçuk” adlı eserinde şöyle tercüme etmiştir:

“Şimdiden girü hiç kimse ne kapuda ve divanda ve meclis ve seyranda Türkî dilinden gayri dil söylemeye.”

Fermanın şuan ki kullanımı TDK tarafından 2000 yılında sadeleştirilmiştir:

"Bugünden sonra hiç kimse sarayda, divanda, meclislerde ve seyranda Türk dilinden başka dil kullanmaya."

Aradan 600 sene gibi bir zaman sonra bu fermanın yenilenmesi veya hatırlatılmasa her nedense; “Kemal Paşazade Said” Lastik Said olarak da bilinir. 1848-1921 yılları arasında yaşamıştır. Vezir Ahmed Kemal Paşa’nın oğludur.

Kemal Paşazade Said zamanında Şemseddin I nci Mehmet’in söylediği bu fermanı aşağıdaki gibi teyit edercesine tüm dünyaya bir kez daha hatırlarak restini çekmiş ve noktayı koymuştur. 

Kemal Paşazade Said’in “Galatat-ı Terceme” adlı eseri, yaşadığı dönemde yoğun bir şekilde yürütülen tercüme eser faaliyetleri esnasında, mütercimlerin yaptığı çeviri hatalarına ilişkin önemli bir eserdir.

Arapça isteyen Urban’a gitsin
Acemce isteyen İran’a gitsin
Frengiler Frengistan’a gitsin
Ki biz Türksüz, bize Türki gerektir.”

Xxxxxxxxx

25 seneyi geçti her sene Nure Sofi ve hanımın mezarlarının bulunduğu Mersin İli Mut İlçesi Yalnızcabağ Köyü(Mahallesi) Değirmenlik Yaylasındaki mezarını ziyarete giderim. Bir hafta 10 gün kadar bölgede kalırım. Mezarlarının tamir edilecek / onarılacak yerlerini çevre halkın yardımı ile düzeltir, karşı tepeleri de bir geze gelirim.

Bu karşı tepe dediğim yer, bu bölgenin asıl yüzük taşı diye tabir edebileceğim “Mancınık Tepesidir.”  Nure Sofi bu mezar yerini kendisine neden seçtiğini veya Yörük aşiretleri bu mezar yerini neden bu tepeyi seçtiğini her gidişimde haklı bulurum. Eğer giden varsa o ardıç ağaçlarını mutlaka görmüşlerdir. Yörük aşiretleri daima mezarlarını tepelere koyarlar.

Çok kısa da olsa bu mancınık tepesinden de bahsetmek isterim; Anadolu’nun Moğol istilasından kurtarıldığı yer işte burasıdır. Şikari’nin Karamanoğulları Tarihinde bahsettiği “Yada Taşı” bölgesi (Yağmur Taşı) bölgesi bu mancınık tepesidir.

Buradan Temmuz sıcağında Moğollar ile yapılan savaşta Moğol ordularının üzerine arı kovanı mancınıklarla atılarak Moğollarının paniklemesinden yararlanan Karamanoğulları askerleri bu savaşı kazanmışlar ve Moğolların Anadolu’dan bir daha gelmemek üzere sürmüşlerdir.

Bu bölgenin önemini acaba kaç kişi biliyor gerçekten merak ediyorum. Birde Karamanoğullarının kurucu atası Nure Sofi ve hanımının mezarına kaç kişi gidip bir Fatiha okudu, ziyaret etti. Ömründe bir defa gidenler acaba tek başına bir ziyaret daha yaptı mı? Yoksa bir piknik yapmaya mı gitti?  Birde utanmadan sıkılmadan buranın/mezarların üstünden rant elde etmeye kalkışanlar var. Onları sadece terbiyeye davet ederim. Mineysizler sizi.

Anadolu’nun Türkleşmesine, İslamlaşmasına sebep olan, yükselten Karamanoğulları Devletidir. Özellikle Nure Sofi’nin Babai İslam inancı bunu tetiklemiştir.

Ebu'l-Baka Baba İlyas bin Ali el-Horasani ile müridi olan Baba İshâk Kefersudi'nin Selçuklulara isyanıyla tanınan Vefai Tarikatı çevrelerine verilen isimdir. 

Aslında ehli beyt sevgisini ön planda tutan tarikat Anadolu'ya yayılmış ve "Babailik" olarak tanınmıştır. Babailiğin Şiilik ile doğrudan bir ilgisi yoktur. 

Şamanizmden izler taşıdığı iddia edilen Babailik tarikatı Anadolu Türkleri arasında yayılmıştır. Daha sonra da bütün Anadolu'ya ve hatta Rumeli'ye de yayılmış ve Bektaşiliğe dönüşmüştür.

Baba İlyas adlı bir Türkmen şeyhi tarafından kurulmuştur. Ölümünden sonra tarikatın başına Baba İshak geçmiştir. Baba İshak’ın görüşleri Babailik tarikatına dönüştü.

Nûre Sofî, Barak Baba, Sarı Saltuk, Buzağı Baba, Börklüce Mustafa, Şeyh Bedrettin gibi liderler bu tarikatın içinden çıkmıştır.

Bektaşilik:                                                      

Yesevilik’ten doğan Bektaşiliğin Babailik tarikatı ile de ilişkisi vardır.   Tarikatın kurucusu, Horasan erenlerinden Hacı Bektaş Veli’dir.

Mevlevilik:                                                      

Horasan erenlerinden olan Mevlana Celaleddin Rumi’nin görüşleri, ölümün den sonra oğlu sultan veled tarafından tarikat haline getirilmiştir.

Ekberilik:

Kurucusu Muhyiddin Arabî’dir. Muhyiddin Arabî’ye göre, evrendeki bütün varlıklar Allah’ın bir parçasıdır. Her şey Allah’tan gelmiş ve Allah’a dönecektir. Onun bu düşüncelerine Vahdet-i Vücut “Varlıkta Birlik” felsefesi adı verilir. Muhyiddin Arabî’nin ölümünden sonra görüşleri Ekberilik adıyla tarikata dönüştürülmüştür.

Ayrıca; Bayramilik, Nakşibendîlik, Kadirîlik, Kürevîlik ve Rufaîlik tarikatları da Anadolu’da taraftar bulmuştur.

Karamanoğulları Beyliği’nde ilk Bey;

Nûre Sofî döneminde içte ve dışta gelişen bazı olayların kronolojik dizilişi:

1227-28 Karamanoğullarının Ermenek’e yerleşmesi.

1231 Nûre Sufî, Şeyh İlyas’a 2. kez gitti, yedi yıl kaldı.

1234 Baba İlyas’ın BABAÎ İsyanı.

1235 Karaman oğullarının Kilikyaya yerleşmesi.

1235 Karaman Bey’in tekrar bağımsızlık ilanı.

1236-1246 Gıyaseddin Keyhüsrev’in saltanatı.

1238 Baba İlyas’ın Kırşehir Malya ovasında yenilişi.

1238 Nûre Sofî’nin Baba İlyas’tan ayrılıp Karaman’a dönüşü. Nûre Sofî, Malya Ovası'nda yaşanan Babai ayaklanmasına katılmıştır. Türkmenlerin yenilgisinden sonra da, Baba İlyas'ın 7 yaşındaki oğlu Muhlis Paşayı alıp Balkusan yöresine kaçırıp büyütmüştür. Muhlis oğlu, Aşık Paşay-ı Veli, Garipname adlı Türkçe Mesnevisini yazıp yayınlamıştır.

1239 Baba İlyas’ın Amasya yenilgisi.

1243 Karaman Bey, Celayir ve Kıtayları ovaya yerleştirdi.

1243 KÖSEDAĞ Muharebesi (Selçuk Moğal’a yenildi).

1246-1249 İzzeddin Keyhüsrev (Keyhavus II.) iktidarı.

1248-1249 Rüknettin Kılıçaslan IV İktidarı.

1249-1257 II. İzzeddin Keykavus ile IV. Rükneddin Kılıçaslan ve II. Alâeddin Keykubat üçlüsünün (İlhaniler’ce Selçuklu tahtı üçe bölünüp her ayrı bölgeye ayrı hükümdar atandı).

1253-1254 Karamanoğlu Şemseddin I. Mehmet bey’in doğumu.

1254 Ermeni tekfuru Heytum’a ait Gorigos Kalesi, Afşar Reisi İslâm Bey tarafından yağma edildi.

Şerafettin GÜÇ

Karamanoğulları Tarihi Araştırmacısı Yazar

Emekli Öğretmen

Kaynak:  1- Kısmen alıntı, Ahmet Yaşar Ocak’ın Babailer İsyanı, Aleviliğin Tarihsel Altyapısı (Dergâh Yayınları, 4. Baskı, 2009)

2- Şikari Tarihi

Okunma : 3207
Foto galeri
karaman


guney sigorta
EKSPERTİZ
Gündem haberleri
Aracın Parçaları 300 Metre Savruldu
11 Temmuz 2020 Okunma: 14532 Asayiş
81 ilin atık sularında koronavirüse bakıldı! Karaman'da durum ne?
10 Temmuz 2020 Okunma: 6055 Gündem
Yunus Emre Lösemiye Yenik Düştü
11 Temmuz 2020 Okunma: 5814 Yaşam
Son dört günün en çok okunan haberlerini gösterir
Ayın en çok okunan haberleri için tıklayın