II. Murat – II. İbrahim Bey Sevgendnâmesi | Karamandan.com - Karaman Haber

II. Murat – II. İbrahim Bey Sevgendnâmesi | Karamandan.com - Karaman Haber

15 Ağustos 2020 Cumartesi
II. Murat – II. İbrahim Bey Sevgendnâmesi

II. İbrahim Bey Mehmet oğlu (1423-1464) En Uzun Süreli Karamanoğlu Beyi, 2. Muradın kız kardeşiyle evlidir. II. Murat 1421 / 1451Fatih’in Babasıdır.

Sevgendnameden / Sözleşmeden Ne Anlaşılıyor?

Osmanlı – Karamanoğlu devletleri arasındaki olaylara soğukkanlı ve tarafsız olarak bakmak gerekir.

Hz Ali - Muaviye ve Moğol fitnesinden sonra İslam Dünyasının 3. en trajik zamanı Anadolu Beylikler Döneminin kahramanlarını anlamak için her iki tarafı da okumak lazımdır.

13. yüz yılda Orta Asya’dan Moğolların önünden Batı Asya’ya yani Anadolu’ya dayanan obalar, beylikler ve hanlıkları Moğollardan daha tehlikeli bir fitne bekliyordu o fitne taç taht kavgaları ve sen ben savaşlarıydı.

Öte yandan Timur, Memluk ve Osmanlı gibi Müslüman üç Türk Devletinin birbiriyle çatışmaları bu 3. kriz döneminin sonunu teşkil eder.

Anadolu beylikler arası mücadelelerin en şiddetlisi Osmanoğlu ve Karamanoğlu arasındaydı. Selçuklu İmparatorluğunun Moğol vesayetine geçip 14. yüz yıl başlarında tarihten silinmesiyle büyük bir veraset kavgasına tutuşulmuştu.

Ne yazıktır ki bu kavga Osmanlıların İstanbul’u fethedip rüştünü ispatından sonra da Karamanoğullarıyla 1476 yılına kadar sürdü.

Burada Karamanoğullarının Mısır Memluk Hilafet merkezine bağlı olarak hareket etmeleri onları bir dereceye kadar mazur gösterir. Bir dereceye kadar çünkü ecdadımız Karamanoğulları sürekli bağlılığı asla kabul etmemelerine rağmen zaman zaman Selçuklular, Osmanlılar, Memlukler ve Timuroğulları arasında varıp gelmişlerdir.

Karamanoğulları her hâlükârda güney sahillerinde Hristiyanlarla, doğu ve kuzeyde ise Ermeni ve Moğollarla savaşmayı sürdürmüşlerdir.

Ancak Osmanlılar Avrupa Hristiyanlarıyla, haçlılarla savaşırken selefi ve halefi de dâhil İbrahim Beyin karşı tarafla bir olup Osmanlı aleyhine ittifaklara girişmesi İslam dünyasında büyük infiallere neden oldu ve yazımızın konusu olan antlaşmaya mecbur bırakan olaylar yaşandı.

Bu Oğuz Boyu Türklerinin iki devleti arasında 1350 ila 1485 yılları arasında kalan 135 yıl çok büyük huzursuzluklar yaşanmıştır.

“II. Murad döneminde Osmanlılar Rumeli’nde Hıristiyan devletlerle mücadele ederken Karamanlılar birkaç kez Osmanlılar aleyhine Bizans, Macarlar ve Papalık ile ittifak yapmışlardır. Bu durum Osmanlıları çok zor durumda bırakmıştır.”*

İkinci Murat, bu sıkıntılı durumda Karamanoğullarından emin olmak için Hilafet merkezi de olan Memluk İmparatorluğunun memleketlerinde Baş kadı ve Şeyhülislam olarak vazifeli dört mezhebin temsilcisi zatlardan askeri harekâta izin veren fetva istemiştir. Bu hususta Amasya Hanefi âlimlerinden Abdurrahman Muslihi’ye bir mektup yazdırarak aşağıda adı geçen İslam âlimlerine göndermiştir.

Bu her mezhepten İslam Âlimlerinin isimleri:  Baş kadı Şeyhülislam  Ahmet bin Hacer eş- Şâfii el-Askalâni ö. 1449; Baş kadı, Şeyhülislam Sâ’deddin ed-Deyrî el-Hanefî ö. 1462; Baş kadı, Şeyhülislam Bedreddin et-Tenesî el-Mâlikî; Baş kadı, Şeyhülislam Bedreddin el-Bağdâdî el-Hanbelî; Baş kadı, Şeyhülislam Abdüsselâm el-Bağdâdî el-Hanefî ö. 1453. **

Zamanlarının baş kadıları ve şeyhülislamları olan bu zatlar Karamanoğlu’na yapılacak askeri bir harekâtın meşru olduğu yolunda fetvalar verdiler. ****

Karamanoğulları topraklarına Osmanlı askeri girdikçe kendi sınırları saymalarından dolayı tepki veren Timuroğullarına da bu fetvalar delil olarak sunulmuştur.

Fetvaları aldıktan sonra 12 Temmuz 1444 yılında II. Murat tarafından Karamanoğlu üzerine büyük bir harekâta girişilmiştir.

İbrahim Bey Ermenek’e çekilerek karısını ve Server Ağayı Yenişehir’de otağını kurmuş bulunan kayın biraderi II. Murat’a göndermiştir.

Aşağıda tam metnini göreceğiniz ağır şartlar içeren anlaşmayı imzalayan İbrahim Bey anlaşma metnini kendi diliyle II. Murat ve oğlu Fatih Sultan Mehmet’e hitaben yazmıştır.  

Karamanoğlu II. İbrahim Bey de en azından Sultan Murad’ın ölümüne kadar, yeminine sadık kalmıştır. Zira Haçlılarla Osmanlı Devleti arasında cereyan eden Varna ve II. Kosova savaşlarında, Osmanlı ülkesine taarruzda bulunmak yerine, Osmanlı ordusuna yardımcı kuvvetler göndermiştir. Görünen o ki İbrahim Bey bu dönemde Osmanlılarla uğraşmak yerine, yönünü güneye çevirmiştir ve buna bağlı olarak da 1448 yılında Kıbrıslıların elinde bulunan Gorigos'u / Kızkalesi zapt etmiştir.

Karamanoğlu II. İbrahim Beyin Osmanlı Sultanı II. Murad’a Vermiş Olduğu Sevgendname – Ahitnamenin ulaşılabilen iki nüshası vardır.

Birisi; Paris Milli Kütüphanesinde, Türkçe ilave kitaplar arasında 660 numarada kayıtlı olan 55-56 yapraklı bir mecmuanın içerisindedir.

Bu İsmail Hakkı Uzunçarşılı tarafından 1937 yılında “Karamanoğulları Devri Vesikalarından İbrahim Beyin Karaman İmareti Vakfiyesi” isimli makale içerisinde yayınlanmıştır.

 mecmuanın içerisinde yer almaktadır. Konya’daki bu nüsha daha önce M. Mesud Koman tarafından görülmüş ve Konya Halkevinin yayın organı olan Konya dergisinde (Ekim Kasım 1948, yıl 11, Sayı 120-121, s. 14-16) yayınlanmıştır.

Şimdi Osmanlılarla Karamanoğulları arasında yüz yılı aşkın süren tatsız olayları sonlandırmayı hedefleyen iki devletin sahibi tarafından varılan ve İbrahim Beyin diliyle Kaleme alınan antlaşmayı aynen veriyorum.

Bu anlaşmadaki ayet ve benzeri metinleri Türkçeye çevirip ayetlere numara verdim. Şahsen bu yaptığım çeviriler parantez içinde olanlardır.

SEVGENDNÂME – (AHDNÂME)  ***

Bismillahirrahmannirrahim (Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla başlarım)

Şahitlik ediyorum ki Allah şahit olarak yeter. (Sana ne iyilik gelirse Allah'tandır, sana ne kötülük dokunursa kendindendir. Seni insanlara peygamber gönderdik, şahit olarak Allah yeter. Nisa 79)

Antlaşma yaptığınız zaman, Allah’a karşı verdiğiniz sözü yerine getirin. Allah’ı kendinize kefil kılarak pekiştirdikten sonra yeminlerinizi bozmayın. Şüphesiz Allah, yaptıklarınızı bilir. (Antlaşma yaptığınız zaman, Allah’a karşı verdiğiniz sözü yerine getirin. Allah’ı kendinize kefil kılarak pekiştirdikten sonra yeminlerinizi bozmayın. Şüphesiz Allah, yaptıklarınızı bilir. Nahl 91)

Ben kim İbrahim Begüm Merhum Mehmed oğlu –el- Karamanî, elümi Tanrı kelamına koyup sıdk ve ihlâs ile bila hile vela istisna and içüb iderüm ki Vallahi ve Tellahi ve Billahi Talip, Galip, Müdrik, Mühlik, Hayy, Kayyum olan Allaha yemin ederim ki o asla uyumaz, ölümsüzdür, sonsuzdur, eş ve çocuğu yoktur. (

“Doğrusu Rabbimizin şanı çok yücedir; ne bir eş edinmiştir, ne de bir çocuk. Cin 3)

Bu tanrı kelâmı hürmetiçün ki Muhammet Mustafa’ya selâvatullâhi aleyhi ve selâmihiye Cebrail vasıtasiyle nazil oldu.

Merhum ve mağfür Mehmed Han oğlu Murad Begün şerif nefislerine ve canlarına ve ırzlarına ve dostlarına ve memleketlerine ve vilâyetlerine ve vilâyetlerindeki şehirlerine ve kalelerine ve kuralarına  ve sınurlarına ve oturur raiyetlerine ve göçerlerine ve beylerine ve vezirlerine ve sipahilerine ve kullarına ve etbâına ve eşbahına ve cemi-i taallükatlarına zâhiren ve bâtınan hiç veçhile düşmanlık etmeyim ve ettirmeyim ve etmek isteyene dahi şerik olmayım ve muavenet etmeyim ve  kimesne etmek dilerse elümden geldiği kadar men ve def idem. Taksirler itmeyim, dostlarına dost düşmanlarına düşman olam ve devletlerine ziyan gelecek yaman olmayım.

Ve mezkûr Murad Beğün devletlerini ve rifatlarını dilemeyen düşmanlarına Müslümanlardan ve küffardan ihfa ile ve âşikâre adamım ve haberim ve mektubum varmaya ve mezkûr Murad Beğün ve oğlu Mehmed Begün düşmanlarından ve bed-endişelerinden bana gelen mektubların ve haberlerin aynile bildürem.

Ve halklarından kimesne hain olub kalelerinden ve şehirlerinden bana virürlerse almayım ve mezkûr Murad Beğün ve oğlu Mehmed Beğün kullarından ve etba kullarından ve kendülere müteallik olan vilâyetlerinden kimesnenin kulluğu veyahut halayığı ve davarı kaçıp veya uğurlanıb benüm ilüme girürse buluna virem, özür etmeyim filcümle dostlarına dost ve düşmanlarına düşman olup her yıl bir oğlumu çerümla mezkûr Murat begün hizmetine vireyim.

Vallahi bu mezkûratta (yazılan maddelerde) hiç veçhile nakz-ı ahd (sözden dönmek) etmeyim ve ahdımı nakzedüb kefaret vermeyim ve verdirmeyim.

Vallahi her Bâr nakzı ahd ettüğümce (bu sözümden dönersem) yemin benüm üzerime ola ve tallahi doğru and içtim hile ve istisna etmedüm, ve bu ahitten muhalefetim ve tecavüzüm yoktur. Eğer edecek olursam vallahi bu tanrı kelâmı bana ve evlâdıma garim (düşman) olsun.

(“Allah, söylediklerimize vekildir.” Kasas 28, “Allah bize yeter, O ne güzel vekildir!” Ali İmran 173)

Sevgendnameden Ne Anlaşılıyor?

1- Karaman Beyleri İslam’a ve onun mukaddesatına bağlı kişilerdir.

2- Karaman Oğulları ve beyleri Kur’an ve Sünneti baş tacı yapmaktadırlar.

3- Sadeleştirmeye bile ihtiyaç duyulmayacak kadar bir Türkçe okuyup yazmaktadırlar.

4- Bu sözleşmede: daha önce yapılmış olan ve kardeşkanı akmasına neden olan hatalar tek tek anılarak bir daha olmayacağı vurgulanıyor.

5- “Osmanlılar için, dostlarına dost ve düşmanlarına düşman olunacağı” ifadesi defalarca teyit ediliyor.

6- Bu sözleşmede ikinci İbrahim Beyin hitabı İkinci Murat ve oğlu Fatihe dönüktür.

7- İbrahim Bey sağlığında Osmanlıların savaşlarına bir oğlunun serdarlığında askeri birlik göndererek yardımcı olmuştur.

8- Bu anlaşma ikinci Muradın Karamanoğullarına yapacağı askeri harekâtı durdurmuştur.

Sengendnamenin Konya Nüshasının giriş kısmı: **

*Karamanoğlu Osmanlı Münasebetlerine Ait İki Hukuki Vesika Yahya Başkan

**Karamanoğlu II. İbrahim Beyin Osmanlı Sultanı II. Murad’a Vermiş Olduğu Ahidnâme Alaaddin AKÖZ

***İsmail Hakkı Uzunçarşılı Anadolu Beylikleri 26 – 27

****Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi 10 cilt / Kombassan Yayınları

 

Düzenleme : 29 Temmuz 2020 10:35 Okunma : 976
Foto galeri