Karamandan.com

Karamandan.com

24 Eylül 2017 Pazar
Karaman Cerit Köyü
Cerit Köyü.
Kategori : Köyler
11 Eylül 2017 00:32
 
Karaman Cerit Köyü

Cerit Köyü. Karaman Merkez'in güneyinde ve Merkeze 40 km uzaklıkta olup 1515 rakımdadır. Kuzeyinde Ağaçyurdu (Buyuntu), Güneyinde Elmadağı (Avlağı), Batısında Özdemir, Doğusunda Araköy ve Değirmenbaşı (Erbişim) köyleri ile çevrilidir. Cerit Köyünün Araköy adlı mahallesi Erbişim tarafında, Adaysız ve Maşat mahalleleri ise Göksu kenarındadır. Önceleri Avlağı Mahallesi de bu köye bağlı iken müstakil köy olmuştur. 

1935 yılında 586 nüfusa sahip iken Avlağı’nın (Elmadağı) ayrılması ile 1950 yılında 492, 1980 yılında 473, 1990 yılında ise 498 nüfus yaşamaktadır. Nüfusun çoğu Cerit Köyünde sonra Araköy’de yaşamaktadır. 06.11.1944 tarihinde; İçel'in Mut ilçesine bağlı olan Buyuntu, Cerit, Medreselik ve Değirmenbaşı köyleri, Karaman ilçesine bağlanmıştır.

Aslında köyün Cerit ismi belli mahallenin adı değilken ve şu an Cerit denilen muhtarlık olan köyün adı Gördele’dir. Her mahallenin ayrı adı vardır. Cerit mensup oldukları boyun adıdır ve bu adı köylerine vermişlerdir. Diğerleri Avlağı, Araköy ve Devli’dir. Adaysız (Azeğilsiz)  Kelköy ve Maşat sonradan mahalle olmuştur.

Suriyenin Halep yöresinden gelen Türkmen boylarından göç ederek bu köye yerleştiği bilinmektedir. Köyün kurucusu Küçük Osman Bey'dir. Cerit adının aslı ve manası üzerinde kesin bir bilgi yoktur.  Boyun adının “Cirit” oyunundaki değneğin Arapça adı olan  “Cerit”den gelmiş olması kesin değildir.  Ülkemizin bazı yerlerinde “Cerit”;  canlı, eli çabuk ve becerikli anlamlarına  geliyor. Fakat bu Cerid’in  de ne ile ilgili olduğu bilinemiyor.  “Cerid” kelimesinin  çabuk  ve becerikli  şeklindeki  manası Cerid boyundan da çıkmış olabilir.

Ceritler, çok hızlı ve mahir binicilerdir. Engebeli arazide at sürmek ve hızlı göçebilmek işi tam bir beceri işidir. Bu noktadan hareketle Cerit kelimesi hem cirit oyunundan, hem de Anadolu’nun muhtelif yerlerinde kullanılan  “canlı, eli çabuk ve becerikli” anlamından çıkmış olmalıdır.  Ceritler, arasında hâla cirit oyunu ve inceliklerinden bahsedilmektedir. Cerit adı, anlaşılacağı gibi; atik, eli çabuk, becerikli, iyi ata binen, çabuk göçebilen, cesur ve yiğit anlamlarını içermektedir. Zaten cirit oyunu da bütün bu anlatılan şeylerle oynanır. Cerit adının ortaya çıkışı ve kullanılmasında Cerit boyuna mensup insanların davranışı ve karakteri, hayat anlayışları birebir etkili olmuştur.

Cerit boyunun yirmi dört Oğuz boyundan hanginse dâhil olduğu tam olarak bilinmemektedir.  Bununla  beraber  Anadolu’da  yerleşim esnasındaki  konumu, sosyal  yaşantıları ve kültür birikimine bakıldığında Cerid boyunun  24 Oğuz boyundan  Avşarlar’dan geldiğini söylemek mümkündür.  Cerid Aşireti  Dulkadirli ulusuna, Dulkadirli  de Avşar boyuna bağlıdır. 

Ama bunu bu şekilde ifade etmek çok zordur.  Orta Asya’dan  yapılan göçler esnasında Ceritler hangi tarihte ve nereden Anadolu’ya doğru göç etmişlerdir bunları aydınlatabilecek kesin belge ve kaynaklar henüz mevcut değildir. Özellikle Moğolların acımasız ve hızlı talanlarında Anadolu; Cerit gibi Türk topluluklarının  korunağı ve barınağı konumuna gelmiş çok  sayıda göç almıştır. Bu göçler esnasında ortalık ana-baba gününe dönmüştür.  Türk boyları arasındaki müthiş dalgalanmalar bu dönem ve sonrası için Aşiret ve göçebe topluluklar hakkında kesin bilgilere ulaşılmasını neredeyse imkânsız hale getirmiştir. Zaten bunları araştırmak da çok manalı değildir. Çünkü Türk boylarının Anadolu’da yaşadıkları kültür ve  yaşam biçimleri onların köklerinin  aynı olduğunu ispatlayan  en önemli delildir. Cerit boyunun Anadolu’ya gelişi Anadolu Selçuklu Devleti’nin son dönemine denk  gelmektedir. Büyük bir olasılıkla da Avşar boyuyla beraber hareket edilmiştir.  XV. ve XVI. Yüz yıllarda Anadolu’da  Kayı boyundan sonra en fazla  yer adlarına sahip olan Avşar boyu, Anadolu’nun fethinde ve iskânında önemli roller üstlenmiştir. 

Anadolu’ya muhtelif yollardan  gelen Cerid boyu Ceyhan nehrinin sol yakasında kışlayıp yazları ise;  Bulanık (Bahçe) kazasında geçerek, Gavurdağı’nı(Nurdağı) aşarlar ve Maraş ovasında Uzunyayla’ya giderlerdi.  Cerid Aşireti uzun yıllar bu şekilde yaşamını sürdürürken Osmanlı Devleti’nin iç ve dış bünyesi  olabildiğince bozulmuştur.  Bu durum ise iç kargaşa ve güvensizlik doğurmuştur.
Osmanlı  devleti’nde meydana gelen Celali isyanları Anadolu’da iyiden  iyiye asayişin bozulmasına neden olmuştur.  Can ve mal güvenliğini tehlikede hisseden insanlar daha güvenli  ve emin yerlere gitmek için  yerlerini terk etmişlerdir. Ayrıca konar-göçer toplumlar göç esnasında ekili dikili alanlara zarar verimektedirler. Bütün bunları göz önünde tutan Osmanlı Devleti konar-göçerlerin  iskânı için çalışmalar başlatır.  Böylece boşalan tarım alanlarını canlandırmayı, virane kalan yerleşim  yerlerini ise şenlendirmeyi düşünmektedir.  Ama bu pek  de kolay olmayacaktı. Çünkü konar-göçerler binlerce yıllık adet ve göreneklerinden, binlerce yıllık alışkanlıklarında  kolay kolay vazgeçmeyeceklerdir. 

Osmanlı Kanunnamelerinde  konar-göçerler için  “Yörük Konar-Göçer taifedir, karada ikametleri yoktur” ibaresi kullanılmıştır. Sert önlemlere başvuran Osmanlı, kimi Aşiretleri  yaylaklarına kimi Aşiretleri ise kışlaklarına iskân etmiştir.  Bazen  de sürgün yoluyla iskân yapılmıştır. 
1702 yılında Rakka bölgesini dolayısıyla sürekli kuzeye doğru  gelmeye çalışan Arapları engellemek için Cerid Aşireti Rakka’da Belih nehri havalisine yerleştirildi.  Silsüpür Ceridi 1692 yılında  bir kısım Türkmen oymakları ile birlikte Urfa’nın güneyindeki Rakka bölgesine  zorla iskân edildi. 

Rakka bölgesine  yapılan iskânların  en önemli sebebi bu bölgede Türk kuvvetini güçlü tutmak içindir. Ayrıca Anadolu’nun güneyde kapısı konumunda olan Rakka, Türk unsurlarla güçlendirilip, Arapların daha kuzeye  yani Anadolu’ya gelmelerinin  önüne bir  set çekilmek istenmiştir.  Rakka bölgesinde, Ceridler diğer Türk oymakları ile birlikte Arap oymaklarından  Taylar  ve Anezeler’e karşı savaşmışlardır. Birçok  savaşlar  yapıldı.  Bu savaşlarda Ceridler büyük kahramanlıklar gösterdiler.  Ceridlerin Araplarla olan uğraşlarından Cerid Bekir Türk oymaklarının güvendiği en önemli kahramanlarıdır. Bu yiğit kahraman Türk savaşçısı ile ilgili güzel  ve dokunaklı bir şiir günümüze kadar gelmiştir. Bu şiir şöyledir: 

“  Rakka çöllerinden gelen  gaziler 
Rakka’nın da gonca gülü soldu mu? 
Yeniden bir haber duydum oradan 
Cerid Bekir öldü derler öldü mü? 

Cerid Bekir öldü ise kırıldı kilit 
Yolumuza çöktü bir kara bulut 
Gördülü kerim ile Bayındır Halit 
Kolu bağlı cellatlara vardı mı? 

Kul  Sadun’um  der ki bulamadık vefa 
Hükmümüz  geçerdi şol Kaf’tan Kaf’a 
Ulaşlı oğlu Hacı Mustafa 
Alayları bölük bölük böldü mü?” 

Fakat Ceridler, Rakka bölgesinin havasını suyunu sevmemişlerdi.  Onlar eskisi gibi Anadolu’ da yaşamak istiyorlardı.  Bu yüzden  fırsat buldukça   Anadolu’ya kaçtılar. Bu nedenle  de devletle karşı karşıya geldiler.  Devlet onları bulup Rakka’ya gönderiyor onlar bir fırsatını bulup yine kaçıyorlardı.  O Ceridler için Anadolu’nun yaylaları hayat kaynağı idi. Bir kısım Ceritliler de Humus ve Hama’da yaşamaktadır. Anadoluda yaşayanlardan Kıbrıs’a sürgün edilenlerde vardır. Bir kısım Cerit aşiretleri ise İran’a giderek oraya yerleşmişlerdir.

Birçok konar-göçer Aşiret yazları Maraş’tan geçerek  Uzunyayla’ya  çıkar, kışları ise Çukurova’da  kışlarlardı. Ceridler de bu Aşiretlerden  biridir. Düzenli bir şekilde iskan çalışmalarını sürdüren  Osmanlı  devleti  1691 yılında; Kancı Ceridi, Dipgalı Ceridi, Göçer Ceridi, Derdili Ceridi, Kara-Hasanlı Ceridi’ni Ceyhan nehrinin üzerinde Kınık, Berendi, Ayas kazalarına yerleştirmiştir. 

Ceritler ile Recepliler (Avşar oymağıdır) arasında, 1791 yılında bir savaş olmuştur. Bu savaşın yeri Osmaniye ile Nizip arasındaki Yarsuvat ile Zencirli denen yerler arasındadır. Buraya daha sonra Kanlıgeçit denmiştir. Bu savaştan sonra bölgeye Yedibel Yaylasına gelmişlerdir. Yedibel ve Göksu vadisinin yayla ve kışlaklarını kendilerine uygun bularak obalar halinde yerleşmişlerdir. İşte bu köyde bu obaların yurt tuttuğu ve aşiretin adını alan bir köydür. 

İlk zamanlarında arı olan bu aşiret zamanla diğer aşiret ve boylarla karışarak kız alışverişinde bulunmuşlardır. Bugün yörede ve çevresinde başta Cerit olmak üzere, Melemenci, Tosmurlu, Karabelalı, Karadöneli, Cırıklı, Horzum, Sarı Keçili, Donsuzlu ve Bahşiş gibi aşiretlerden oluşmaktadır. 

Köyün hem yaylaları geniş ve hayvancılığa elverişlidir. Hem de tarım yapma alanları geniştir. Hem yaylada hem de sahilde, Göksu kenarında tarım yapmaktadırlar. Bu nedenle bağcılıktan, zentinciliğe kadar çok çeşitli tarım ürünü yetişmektedir. Cerit köyü zeytinlikleri ile öne çıkabilir. Bizans döneminde en kaliteli zeytinlerin çıkarıldığı bölge olduğu söylenmektedir. Hatta son 20 senede tekrar zeytincilik canlanmaya başlamıştır. Zeytin yetiştirilen bölgede tarihi zeytinyağı taşınan kanalların varlığından bahsedilir. Yüksek yerlerde üretilen yağların kanallar vasıtasıyla Göksu sahillerine indirildiği söylenir. İşlenmiş zeytiyağında AB normlarına göre % 8 olarak kabul edilen asit oranı bölge zeytinlerinden üretilen yağda % 4 olarak çıkmaktadır. Zaten kalitesi de buradan gelmektedir. 

Bucakkışla ile Cerit köyleri arasında yer alan Göksu Nehri'nin kenarında bir doğa harikası olan Yeni Dünya Mağarası vardır. Cerit’e bağlı Azeğilsiz denilen mahallede Göz'ün karşısında, Karaman’a 42 km mesafede olan Yeni Dünya Mağarası içerisinde bulunan travertenler, sarkıtlar, dikitler sütunlar ve derinliği 25 metreyi bulan gölü ve bazı bölümlerine ip yardımıyla çıkılmaktadır. Ayrıntılı açıklama Bucakkışla Köyünde vardır. Ayrıca bu mağara önemlidir. Çünkü Karamanoğulları tarihinde böyle bir mağarada Alaaddin Ali Bey kayıkla yolculuk ettiğini Şikari kitabında belirtmiştir. Bir diğer mağarada gözden yukarıda salla geçilebilecek bir bölgededir.

Osman Ülkümen / Mehmet Çetin

 

Okunma : 5866
Foto galeri
Göksu Emlak
gultes c6
Aktekke
akyürek
yg makina
Gündem haberleri
Karaman'dan Pop Star Çıktı
23 Eylül 2017 Okunma: 13555 Magazin
Karaman’da yılkı atları yakalanmaya başladı
20 Eylül 2017 Okunma: 12889 Gündem
AK Parti Karaman Ermenek İlçe Başkanı Belli Oldu
20 Eylül 2017 Okunma: 7792 Siyaset
Son dört günün en çok okunan haberlerini gösterir
Ayın en çok okunan haberleri için tıklayın