7 Ulu Ozanlar Tarihi | Karamandan.com - Karaman Haber

7 Ulu Ozanlar Tarihi | Karamandan.com - Karaman Haber

21 Eylül 2020 Pazartesi
7 Ulu Ozanlar Tarihi

Yedi Ulu Ozan; değişik tarihsel dönemlerde yaşamış Aleviliği, Bektaşiliği, Bâtınilik, Karmatilik,  Bektaşiliğin alt yapısını oluşturan Babaî, Kalenderî, Yesevî, Haydarî, Hurufî, Anadolu Ahi ve Abdal zümreleridir. 

Gerek içerik olarak gerekse edebi olarak en iyi ifade eden 7 kişiden oluşan ozanlardır. Aşıkpaşazâde 13. ve 14. yy. Anadolu’sundaki göçmen (misafir) nüfusu tasnif ederken Abdalân-ı Rum, Gaziyân-ı Rum, Ahiyân-ı Rum ve Bacıyân-ı Rum adlı dört zümreye ayırmıştı.

Bu ozanların isimlerini sayarsak:

1. SEYYİD NESİMİ (1369 – 1417)

Bağdat’ın Nesim Kasabası’nda yetişmiş, Diyarbakır bölgesine yerleşen Türkmenlerdendir. Halep’te Hallac-ı Mansur’un düşüncelerinin iz sürücüsü olduğu için kâfir sayılıp derisi yüzülerek öldürülmüştür.

1. Âlemde bu gün sencileyin yâr kimün var
    Ger var dir isen yoh dimezen var kimün var

1. (Bugün dünyada senin gibi sevgili kimin vardır. Eğer yok dersen
     ben kimin böyle sevgilisi var demem.)

2. Dildâr-ı mecâzî bulınur âşıka yüz min
    Benzer sana tahkîkda dildâr kimün var

2. (Âşık için yüz binlerce geçici sevgili bulunur; ancak gerçekte
     sana benzer hakiki sevgili kimin vardır.)

2. ŞAH HATAYİ (Şah İsmail) (1487 – 1524)

Yedi Ulu’lardan Şah Hatayi; 1487 yılında İran-Erdebil’de doğdu. Anadolu’daki Alevi cemlerinde nefesleri en sık yer alan ululardandır. Babası Şeyh Haydar, anası Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın kızı Alemşah Halime Begüm Sultan’dır.

Ezel bahar olmayınca
Kırmızı gül bitmez imiş
Kırmızı gül bitmeyince
Sefil bülbül ötmez imiş

3. FUZULİ (1504 – 1556 )

Asıl adı Mehmet olan Fuzuli; 1504 ‘de Kerkük’te doğdu. Kerkük’te Bayat Türkmen boyunun Karyağdı soyundan gelmektedir.

Biz cihan sarayını gerçekte viran bilmişiz;
Esenlik hazinesini bu virane içinde gizli bilmişiz.

Gerçi suretperest, taklit ile kendini alim bilir;
Gerçekler aleminde biz onu cahil bilmişiz.

4. YEMİNİ (15. yüzyıl sonu-16 yüzyıl başı)

Yemini 15. yüzyılın sonu ile 16. yüzyılın ilk yarısında Tuna Irmağı yörelerinde yaşadı. Çeşitli kaynaklar tarafından asıl adının Ali olduğunu, Akyazılı İbrahim Dede zaviyesinde hizmet ettiğini ve “Yemini” mahlasını kullandığını yazar. Demir Baba Velayetnamesi’nde adı “Hafız Kelam Yemini” olarak geçer. Bundan da Kuran’ı ezbere okuduğu anlaşılır.

Sekiz yüz yetmişe varınca hicret
Cihana gün gibi doğdu kudret 
İyan etil vilayet nuru ol mah
Hemen kendisi idi Hazret-i Şah

5. VİRANİ (16.yüzyıl)

Doğum ve ölüm tarihi belli olmayan Virani’nin; 16. yüzyılda Eğriboz adasında doğduğu söylenir. Hurufiliği benimsemiş bir Bektaşi ozanı olan Virani; bir süre Necef’te Hz.Ali’nin türbesinde türbedarlık hizmeti vermiştir.
Virani; Balkanlarda Demir Baba’dan babalık icazeti almış, Hz. Ali tutkusunu dile getiren çok sayıda şiir yazmıştır.

Edebsiz Âdem’in olmaz îmânı,
İçinde dopdolu, şekk ü gümânı.

Hayâsız olanın yanına varma,
Kulak tutup işit, işbu beyânı.

Amelsiz uş âlim, bil âlim olmaz,
Ana la’net idin, yoktur ziyânı.

6. PİR SULTAN ABDAL (16. yüzyıl)

Pir Sultan Abdal’ın 1500 yıllarında doğduğu tahmin ediliyor. Doğduğu yeri ise kendisi şiirlerinde, “Benim Aslım Horasan’dan Hoy’dandır” diyerek belirtiyor.

Alçakta yüksekte yatan erenler
Yetisin imdada aldi dert beni
Basimi alip hangi yere gideyim
Gittigim yerlerde buldu dert beni
 
Oturup benimle ibadet kildi
Yalan söyledi de yüzüme güldü
Yalin kiliç olup üstüme geldi
Çaldi bölük bölük böldü dert beni

7. KUL HİMMET (16. yüzyılın ikinci yarısı)

Kul Himmet; Tokat’a bağlı Almus ilçesinin bugünkü adı Görümlü Kasabası olan Varsıl Köyü’ndendir. 16. yüzyılın ikinci yarısında yaşamıştır. Kul Himmet bütün nefeslerinde Hz. Ali, 12 İmamlar ve Hacı Bektaş Veli’yi büyük bir içtenlikle anlatır.
 
Gel gönül kimsenin aybına bakma 
Hazer kıl sevdiğim değme gönüle 
Arif ol cihanda bir gönül yıkma 
Hazer kıl sevdiğim değme gönüle 

Daim aşk atına bin de atlı gez
Edep öğren erkan öğren otlu gez
Gönül yıkma halk içinde tatlı gez
Sakın ey sevdiğim değme gönüle

“Herkes biraz ya Karamanlıdır; ya da Karamanoğullarındandır. Ş.G”

Şerafettin GÜÇ
Karamanoğulları Tarihi Araştırmacısı Yazar

Kaynaklar:

http://www.alevikulturdernekleri.com/yedi-ulu-ozanlar
http://www.edebiyatname.com/index.php/divan-edebiyat/216-seyyid-nesimi-1369-1417/307-seyyid-nesimi-1369-1417
https://edebiyatvesanatakademisi.com/sairler/detay/pir-sultan-abdal-siirleri/583
https://islamansiklopedisi.org.tr/kul-himmet
https://www.beyaztarih.com/Islam-tarihi/alevilik-bektasilik-iliskisi-ve-aleviligin-bektasilik-ile-entegrasyonu

Okunma : 2007
Foto galeri