Karamandan.com

Karamandan.com

14 Temmuz 2020 Salı
karaman

Gece Sesleri
Gece vakti duyulan ilginç sesleri vardı Eskişehir’in.
Kategori : Köşe Yazıları
14 Mayıs 2020 22:07
 
Gece Sesleri

Gece vakti duyulan ilginç sesleri vardı Eskişehir’in. 

Biri boza satıcısının âhenkli sesiydi. Beklenirdi. Bilhassa kış gecelerini tatlandıran, insana güven ve yaşama sevinci veren bir sesti bozacının sesi. Çok da renkli bağırırdı satıcı. Kimi kendi imal ettiğini, kimi de şehrin pastanelerinden birinin yaptığı malı satardı. Mazlumların bozası meşhurdu. Bunu bilen satıcı, pastanenin adını bilhassa ve ezgiyle söyler, birçok sokakta yolunu gözletirdi.

Bir başka ses ise gazetecinin sesiydi. Taşraya yollanan gazeteler, eskiden, bir gün önce basılır ve trenle dağıtılırdı. Eskişehir’in ünlü garı gece-gündüz arı kovanı gibi işlerdi. Hareketin arttığı zamanlardan biri de gazetelerin gara geldiği saat olurdu. Gece yarısını geçen bir saatte gelen gazeteleri işgüzar bir bayi bazen bir adamın koluna sıkıştırır, onu sokaklara salardı. Son Posta en çok okunan gazeteydi ve beklenirdi. Gazetecinin bağırması bekleyenlere musiki gibi gelirdi ve katlanmış gazete eve girerdi.

Bir başka ses vardı ki, bugünün insanına anlatmak mümkün değildir. Tarakçıların sesi. Omzuna astığı yarı-sepet, yarı-çanta tezgâhını uygun bir yere koyar, bağırırdı: “Tarakçı, tarakçı…” Bu gezici esnaf, çantasında yarı mamul, boynuzdan düzenlenmiş küçük levhalar taşırdı. İsteyen hanım onu durdurur, siparişini verirdi. Enini boyunu söyler, tarağın diş boyutunu tayin eder, beklerdi. Gerçek boynuzdan ince dişli veya kalın dişli bir tarak yarım saat içinde hazırlanır, müşteriye sunulurdu. Talep vardı, bu esnaflar yaşıyordu, tarak satarak kazanıyordu ve evini geçindiriyordu.

Bir başka ses vardı ve olağanüstüydü. Karşılıklı geçmiş, birbirleriyle günler-geceler boyu lâf yarıştıran iki nineyi andırırlardı. Gecenin sessizliğinde, kireç harçla sıvanmış evlerin soğuk duvarlarında yankılanan ve şehrin nerdeyse her tarafından duyulan bu sesler, kentliye huzur telkin ederdi. Bunlar, Kanatlı ailesiyle Yasin Çakır’a ait un değirmenlerinin motor sesleriydi. “Lak, lak, lak..” diye ses çıkarırlardı. Tek patlarlı, tek zamanlı, o zamana göre teknoloji hârikası dizel motorlardı bunlar. Ellerine örgülerini almış, dizleri battaniyeli, gözlüklü, ağarmış saçlarıyla birbirlerinin yüzüne bakarak, bazen aynı anda konuşarak,bazen sırayla, fakat yüzde yüz iyi anlaşan iki yaşlı dünürü andırırlardı. Hiç susmazlardı…

Günleri, geceleri renklendiren başka sesler de vardı. Meselâ kalaycılar. Sizin ev ile birlikte komşulardan da sağladığı bakırları sokağın hafifçe genişleyen bölümüne toplar, orada açık-hava atölyesini hemen kurardı. Kalayı iyice incelmiş, kaybolmaya yüz tutmuş bakır kaplar, temizleme kumlarıyla iyice temizlenir, özel kömürüyle yanan ocağa körükle hava üflenirdi. Akkor şekline gelen ocakta kap ısıtılır, el büyüklüğündeki pamuk ile, kalaycının “kargatuzu” dediği nişadır yardımıyla yüzeydeki istenmeyen kimyasallar bertaraf edilirdi. Çubuk şeklindeki kalay, sıcak bakıra değince erir, o pamuk ile bütün yüzeye dağıtılırdı. Kaplar eşrafa aitse kalay ikinci, üçüncü operasyonlarla kalınlaştırılır, ona göre ücret alınırdı. Kaşı-gözü kömür karasıyla boyanan kalaycı günün hasılatını toplar, akşamın kararmasıyla, çantasına eklediği ekmek ve katıklarını yuvasına taşırdı.

Lehimcileri vardı Eskişehir’in. Özellikle güz mevsiminde çıkardıkları farklı reklâm sesleriyle sokakta olduklarını ilân eder, kendilerini çağıracak kapıların açılmasını beklerlerdi. Turşu kuran hanımlar bu iş için en emin kap olarak, eskiden içinde gazyağı satılan 20 litrelik tenekeleri kullanırlardı ve bu seçimleri kesinlikle doğru ve sağlıklı olurdu. Turşu ve benzeri salamura malzemelerinin bu ekonomik ve pratik kapları lehimlenerek izbelere kaldırılırdı ve bu konuyla ilgili bir esnaf türü ortaya çıkmıştı.

Hallaçlar sadece kendi karanlık dükkânlarında değil, evlerin bahçelerinde ve sanatlarını icra ederlerdi ve beklenen esnaflardı. Bazıları “Haydaaa hallaç..” diye, bazıları “…çırpıcı geldi…” şeklinde bağırırlardı. Kış boyunca bedenlerin altında ezilen yün yatakların yüzleri, baş taraflarından açılır, içinde topak topak olmuş yün veya pamuklar serilen temiz çarşaf üzerine dökülürdü. Elinde dev bir yayı andıran ve adı da yay olan aleti önce sanki akort ederdi. Gerginliğinin uygun seviyede olduğunu tespit ettikten sonra yayın teline, sağ elindeki özel formlu ve kirkit kılıklı ahşap aletle vurur, teli titretir, titreyen tel ile yün topaklarını lif lif ayırmaya başlardı. Topakların arasındaki toz-toprak bu arada çarşafın üzerine dökülür, giderek bahçede bembeyaz (veya kahverengi) bir bulut, yumuşak görünüşlü koca bir bulut dağı oluşurdu. Daha sonra, kabartılmış bu malzeme tekrar yatak şiltesine doldurulur, çırpı ile düzenlenir, torbanın ağzı dikilirdi.

Eskişehir’in gezici esnaflarından biri de kırmızı toprak satan, eşekli esnaflardı. Bu kırmızı toprak, gerek muhacir, gerek manav evlerinde toprak oda zeminlerini cilâlamak için kullanıldığı gibi, beyaz kireç badanalı duvarların toprağa değdiği yerlerde, su basmanı seviyesi gözetilir gibi, yerden 60 veya 80 santim yüksekliğe kadar bir bölümün boyanması için de kullanılırdı. Böylelikle hem cephelere bir şekil verilmiş olur, hem de herhangi bir sebeple, sokaktan duvara sıçrayan çamurun cepheyi kirletmesi perdelenmiş olurdu. Bu toprak duvara şöyle uygulanırdı: Bir ölçek toprak kovaya konulur, içine taze inek mayısı karıştırılır, boya kıvamına getirilirdi. Fırça yerine paçavra kullanılır, ölçülere dikkat edilirdi uygulama sonrası evin içi mis gibi bir menekşe kokusuyla dolardı. Bursa yolu üzerinde bu toprağın bolca çıktığı ocaklar vardı. Aşı toprağı da denilen bu malzeme pişmiş toprak inşaat malzemesi imal eden kiremit ve tuğla fabrikalarının da malzemesiydi. Fakat eşeğin heybesine doldurulan ve sokak sokak dağıtılan, satılan kırmızı kil çok kaliteli olmak zorundaydı. Ev hanımları, hele gün görmüş kayınvalideler bu toprağın uzmanı gibiydiler.

Kötü mala para vermezdi onlar.

Okunma : 981
guney sigorta
karaman


EKSPERTİZ
Gündem haberleri
Aracın Parçaları 300 Metre Savruldu
11 Temmuz 2020 Okunma: 14529 Asayiş
81 ilin atık sularında koronavirüse bakıldı! Karaman'da durum ne?
10 Temmuz 2020 Okunma: 6053 Gündem
Yunus Emre Lösemiye Yenik Düştü
11 Temmuz 2020 Okunma: 5808 Yaşam
Son dört günün en çok okunan haberlerini gösterir
Ayın en çok okunan haberleri için tıklayın