Karamandan.com

Karamandan.com

19 Ağustos 2019 Pazartesi
Ahi Evran Kimdir?
Karaman'da bir okula adı verilen Ahi Evran Kimdir? Karaman'da bir okula adını veren Ahi teşkilatının kurucusu Ahi Evran Karamanoğlu Devrinde Moğollar'a karşı önemli vazifeler görmüştür.
Kategori : Kim Kimdir
24 Nisan 2019 15:05
 
Ahi Evran Kimdir?

Karaman'da bir okula adı verilen Ahi Evran Kimdir?

Karaman'da bir okula adını veren Ahi teşkilatının kurucusu Ahi Evran Karamanoğlu Devrinde Moğollar'a karşı önemli vazifeler görmüştür.

1171 yılında bugün Azerbaycan sınırlarında kalan Hoy şehrinde doğ-muştur. Asıl adı Mahmud'dur. Daha sonra "dinin yardımcısı" anlamına gelen Nasiruddin lakabını alacak ve doğduğu yere nispetle de Na-siruddin Mahmud el-Hoyî olarak kayıtlara geçecektir. Evran isminin ise insanları büyük korkuya düşüren devasa bir yılanın onu görünce sakinleşmesi üzerine verildiği rivayet edilir.

İlk tahsil dönemini Horasan, Maveraünnehir gibi bölgelerde geçiren Ahî Evran ilmî tahsilini de Fahreddin-i Razî'den almıştır. Fahreddin-i Razî büyük Türk İslâm düşünürlerinden Farabî ve İbn-i Sînâ'ya ilgi duymuş, onların eserlerini derinliğine inceleme fırsatı bulmuştur. Ahî Evran da hocasının etkisinde kalarak Farabî ve İbn-i Sînâ'nın eserlerinden faydalanarak tefsir, hadis, kelâm, fıkıh, tasavvuf kitapları yanında felsefe, tıp, kimya konusunda da eserler vermiştir.

Birçok çağdaşı gibi Anadolu'ya gelen Ahi Evran Kayseri'de bir deb-bağ (deri işleme) atölyesi açar ve bir yandan esnaflıkla uğraşırken diğer yandan halka, özellikle de esnafa İslamiyeti anlatıp, dünya ve ahiret işlerini dengeli ve düzenli hale getirmelerini öğütlerken bir taraftan da yaklaşan Moğol tehlikesine karşı onları örgütler. İleride görülecektir ki Moğollar'ın Anadolu'da karşılaştığı ilk ciddi direnç Ahiler olacak, daha sonra bu mücadelede Karamanoğulları önemli vazifeler ifa ede-çeklerdir.

Türkçe'de cömert, eli açık anlamlarına gelen "akı" kelimesinin "h" sesi ile okunmasından türeyen Ahî kelimesi Arapça'da da kardeşler, dostlar, bir mesleğe ve tarikate tâbi olanlar gibi manalara gelmektedir. Osmanlı devletinin kuruluşunda ve Yeniçeri teşkilatının ihdâsında büyük rolleri olan Ahîler, fütüvvet meslekine sâlik olup, senetlerini Hz. Ali vasıtasıyla Hz. Peygamber'e kadar götürürler.

"Zülfikar'dan başka kılıç, Ali'den başka yiğit yoktur" Hadis-i Şerif'i-ne dayanan fütüvvet kavramı sözlükte soy temizliği, mertlik, gençlik, yiğitlik, delikanlılık, cömertlik, el açıklığı anlamlarına gelmektedir. Fütüvvet konusu üzerinde özellikle Horasanlı Melâmetîler tarafından önemle durulmuş ve bu hareketin önderleri daha çok Horasan'da yetişmiştir. Fetâ denilen ve en belirgin vasıfları cesaret, kahramanlık, cömertlik ve fedâkârlık olan bu kişilere büyük bir hayranlık duyulmak-taydı. Muhyiddin İbnü'l Arabî, fütüvveti ilahî bir vasıf olarak görür ve "Her ne kadar Allah'ın fütüvvet lafzından türeyen bir ismi yoksa da her şeyin O'na muhtaç olup O'nun hiçbir şeye ihtiyacı olmaması, herhangi bir karşılık beklemeden âlemi ve onda var olan her şeyi yaratmış olması ilâhî fütüvveti gösterir" der.

İnsanlara eziyet etmekten kaçınıp, onlara bol bol ikramda bulunmayı öğütleyen fütüvvetin esasının fedâkârlık olduğu, hatta bir ziyafet verileceği zaman mahalledeki köpeklerin bile doyurulması, bir karıncanın bile incitilmemesi gerektiği belirtilerek bu fedâkârlığın sevgi ve merhametin hayvanları da kapsayacak kadar geniş tutulması gerektiği düşünülmüştür. Bu esasa göre teşekkül eden ancak dağınık ve birbirin-den kopuk bir şekilde varlıklarını sürdüren fütüvvet birliklerini Abba¬si Halifesi Nâsır Lidinillah birleştirmiş, Şihâb'ud-Din Suhreverdi'yi bu teşkilatın başına geçirerek fütüvvetnâmeler yazdırmıştır.

Fütüvvet kurumunu belli ortak prensiplere ve merkezî otoriteye bağlayan Halife Nâsır, bunların yaygınlaşması için halifeliğin kontrolünden uzak bölgelere elçiler göndermiştir. Nâsır, Anadolu Selçuklu Sultanı¬na, Şihâb'ud-Din Suhreverdi ile Evhad'ud-Din Kirmanî'yi göndermiştir. Evhad'ud-Din Kirmanî, Ahîliğin pîri ve şeyhi Ahî Evran'in kayınpederi ve şeyhidir. Özellikle Alâeddin Keykûbâd'ın büyük destek ve yardımıyla, bir taraftan İslâmî-tasavvufî düşünceye ve fütüvvet ilkelerine bağlı kalarak tekke ve zâviyelerde şeyh-mürid ilişkilerini, diğer taraftan iş yerlerinde usta, kalfa ve çırak münasebetlerini ve buna bağlı olarak iktisadî hayatı düzenleyen Ahîliğin Anadolu'da kurulup geliş-mesinde Ahî Evran'ın büyük rolü olmuştur.

İbn-i Battuta'nın seyahatnâmesinde "bekâr ve sanat sahibi gençlerin oluşturduğu bir tür cemiyet" olarak tanıttığı Ahîler sadece bir esnaf teşkilatından ibaret değildir. Ahîlik, Selçuklu ve Osmanlı zamanında üretim ve kalkınma modeli olarak uygulanmıştır. Turan Yazgan, Ahî teşkilatına siyasî-ideolojik, iktisadî-sosyal ve meslekî-dinî eğitim olmak üzere üç ana fonksiyon yükler ve Anadolu'nun anavatan haline gelişinde Ahîleri en önemli saik olarak kabul eder.

Moğol tehlikesinin kapıya dayandığı dönemde Alâeddin Keykubat'a destek olan Ahiler sultanın zehirlenerek öldürülmesi üzerine II. Gıya-seddin Keyhüsrev ve Vezir Sadettin Köpek'e karşı koymuşlardır. Hatta bu dönemde Ahi Evran ve bazı ileri gelen Ahiler Konya'da tutuklan¬mışlardır. Bu durumun en büyük sebebi 1243 Kösedağ faciası sonrası bir tarafın Moğollarla iyi ilişkiler geliştirilmesini savunurken Ahilerin mücadele taraftarı olmasıdır.

II. Gıyaseddin Keyhüsrev'in ölümünden sonra saltanat naibliğine geti-rilen Celaleddin Karatay zamanında Ahiler ve Türkmenler üzerindeki baskı kalkmıştır.

Bundan sonra kısa bir dönem Denizli'ye giden Ahi Evran tekrar Konya'ya dönmüş; daha sonra da Kırşehir'e giderek ölüm tarihi olan 1261 tarihine kadar burada yaşamıştır.

Kaynak: Karamandan.com
 

Okunma : 3535
maboto
guney sigorta
EKSPERTİZ
Gündem haberleri
Karaman’da namaz sırasında cami tavanı çöktü
16 Ağustos 2019 Okunma: 12524 Gündem
Karaman'da bıçaklı kavga 
15 Ağustos 2019 Okunma: 11893 Asayiş
Direksiyon başında rahatsızlanan adam öldü
16 Ağustos 2019 Okunma: 8509 Asayiş
Son dört günün en çok okunan haberlerini gösterir
Ayın en çok okunan haberleri için tıklayın