Karamandan.com

Karamandan.com

24 Haziran 2019 Pazartesi
AYNÎ KİMDİR?
Karaman’ın yetiştirdiği en büyük şair AYNÎ kimdir? Ağlasun ol şah için iklim-i Yunan ağlasun Taht-u baht-u devlet-u mülki Karaman ağlasun.
Kategori : Kim Kimdir
08 Mayıs 2019 15:05
 
AYNÎ KİMDİR?

Karaman’ın yetiştirdiği en büyük şair AYNÎ kimdir?

Ağlasun ol şah için iklim-i Yunan ağlasun Taht-u baht-u devlet-u mülki Karaman ağlasun.

15. yüzyılda yaşamış Karamanlı şairdir. Doğum ve ölüm tarihleri bilinememekle birlikte tespit edilen son şiirinin 1490'ların başında yazılmış olması ve hayatının büyük bölümü yanında geçirdiği ve şiirlerini adadığı Cem Sultan'ın ölümüne dair bir şiirine rastlanamaması dolayısıyla ölüm tarihi kaynaklarda 1490-1494 aralığında rivayet edilir.

Yaşadığı devir aynı zamanda Karamanoğulları'nın son dönemine te-sadüf eder. Bu dönemde Kastamonu Sancakbeyliği'nde iken, ağabeyi Şehzade Mustafa'nın ölümü üzerine babası Fatih Sultan Mehmet tarafından onun yerine Karaman eyaletine görevlendirilen Cem Sultan ile beyliğin bütün toprak ve kaleleri Osmanlılar'ın eline geçmesine rağmen Cem Sultan'la dostluğu vesilesi ile yeniden ihya ümidi beliren Karamanoğulları'ndan Kasım Bey'in çok yakınlarında bulunur.

Aynî'nin şiirlerinin edebî değerinden başka tarihî kıymeti de bu kişile-rin kişisel tarihi ile devrin olaylarını ilk gözden ve yakinen yansıtabilmesidir.

Çünki Sultân Kasımun nâzük teni oldı türâb Vaktidür şimden girü mülk-i Karamân ol harâb
 
Gerek yakınındakiler gerekse halk tarafından çok sevilen Cem Sul-tan'la giriştiği taht mücadelesinden dolayı Sultan Bayezid da tabiî olarak Aynî'den nasibini almaktadır:

Der-miyân-ı kavm-i Sultân Bayezid İy Hüseyn mesken-em şud Kerbelâ

Aynî'nin günümüze gelen tek divanı Konya Mevlana Müzesi İhtisas Kitaplığı'nda "Aynî-i Kadîm" adıyla kayıtlıdır. *
*(Bu divan 1997 yılında Ahmet Mermer tarafından yayımlanmıştır)

"Aslen Türkistan'ın Türmüz kasabasındandır. Küçük yaşta ailesiyle birlikte Anadolu'ya gelmiş, dönemin önemli sanat ve bilim merkezlerinden olan Konya'ya yerleşmiş.Tahsilini Konya'da yapan sanatçı genç yaşta şehrin tanınmış şairleri arasına girmiştir. Dönemin şiir dehaları arasında sayılabilecek şiir gücüne sahip olan sanatçının malesef hiçbir şairler tezkiresinde hayatı ve şiirleri hakkında bilgi verilmemiştir. Onun hayatı hakkında bazı bilgileri kendi el yazısıyla oluşturduğu Biricik Divanı'ndan alabiliyoruz. Bu divan günümüzde Mevlana kütüphanesi'nde 2425 numarada kayıtlıdır. 301 sayfadan oluşan bu divan hem kendi hayatı hakkında hem de Karamanoğulları'nın tarihi hakkında bilgiler ihtiva etmektedir.

Doğum ve ölüm tarihleri hakında kesin bilgiler yoktur. Divanında yer alan şiirlerle Ayni'nin yaklaşık 30 yıllık hayatı takip edilmektedir. Fatih Sultan Mehmet'in oğlu olan Şehzade Cem Sultan'ın nedimi ve mürebbisi olan sanatçı, Cem Sultan'ın Rodos'a gittiği zamana kadar onun yanında yer almıştır.(Osmanlı tarihinde ve tezkirelerinde yer al-mayışının temel nedeninin bu durum olduğu kanatindeyim.)

Cem Sultan'ın Kastamonu'dan ayrılışı, cem'in vefasetini zayıflatırken Aynî'nin de umutlarının zayıflamasına yol açtığını şu bentte görebiliriz.
Gerçi cennetsin seni terk ederim sevdiğimsiz cenneti ben niderim Gitti yârim çünki senden giderim Elfîrak ey tahtı Çandar elfîrak
 
Yine Cem Sultan'ın Konya'ya vali olduğunu aynı şiirin bir baka ben-dinde Aynî şu mısralarla anlatıyor bizlere.
Bizim oldu çünki verdi hâk dilek Konya vü Larende vü dârül mülük Yâri yârdan ayırır devri felek Elfîrak ey tahtı Çandar elfîrak
Aynî'nin bu dönüşte Konya'dan çok Larende'de yaşadığını (Karaman) yaşadığını ve Karamanoğulları'ndan Sultan Kâsım'ın himayesine gir-diğini farklı zamanlarda Sultan Kâsım için yazdığı şiirlerden anlaya-biliyoruz.

Cem Sultan'a Arapça öğretmek amacıyla kaleme aldığını düşündü-ğümüz Arap Sarf ve Nahvini anlattığı manzum Avâmilin2in başında kendisiyle ilgilişu bilgilere yer veriyor Aynî.

"El kâside fi nazmil avâmil min kelâmı sultan
Eşşuara Bürhânül füseha vehüv Esseyyit el
Aynî yül Hüseyni Eşşafi-i yül Türmizi"

Bu ifadelerde kendisini dönemin sultanı şuarası( şairler sultanı) kabul eden Aynî, Türmüz'de doğduğunu, Şafiî mezhebinden olduğunu ve Hz.Ali soyundan geldiğini söylüyor. Sultan Kâsım'a yazdığı mersiyeden, Kâsım'ın yerine geçen Turgut oğlu Mahmet Bey'e medhiyesinden ve çok sevdiği Cem sultan'ın ölümüyle ilgili bir şeyler yazmamasından hareketle 1492-1494 yılları arasında öl-düğü düşünülebilir.

Aynî Şiirlerinde Karaman
Şair Karaman'ı o kadar benimsiyor ki doğduğu yeri (Türmüz) dahi unutuyor adeta.
Bir kâre gözlü Karaman dilberi sevdi dil Kim onun bir bakışı birmülki Türkistan değer
Aynî Karaman'a aidiyetini mısrasında "Bizim Karaman" ifadesini kullanarak gösterir.
 
"Dediler oldu bizim mülki Karaman dahi biğ"(Bey)
"Aldı gönlüm bir cefâlu bi vefa Bir Karaman dilberi bir dilrüba
Eyledi âhir beni senden cüda Elfîrak ey tahtı Çandar elfîrak"
"Ol ki Osman elinin hakimi devran durur
Ol ki hükmünde durur mülkü Karaman diyem"
"Yıktı dâr ü devletin mülkü Kraman'ın diriğ Çarh-ı Zâlim zulmedip yine âdavet eyledi"
"Çünki Sultan Kâsım'ın nâzik teni oldu türâp Vaktidir şimden gerü mülkü Karaman ol harap"
"Ağlasun ol şah için iklim-i Yunan ağlasun Taht u baht u devlet u mülki Karaman ağlasun"
"Hane-i âli Karaman er diriğ oldu harap Kendi zehr oldu ve lûtfu kahr anın suri serap"
"Serbet-i nâliş için ehli Karaman zâr olup Ger içersen yâr ölen Şerbetdemidir âhu vah"
"Türk" kelimesini şiirlerinde kullanarak şiir lisânıyla Türklüğü haykır¬maktadır.
"Onlar tâ kim neseb Arap ve Acemde Olar nâsıhr olan Türk ü Tatar"
"Türk çeşmün aldı Aynî'de gönül mülkin kamı Hey neler etti ana ol nergisi fena baht"
"Dedim çeşm-ü müjen neye deler dil Dedi Türk oku her yerde atar üz"

Bu yazı Bünyamin Ceyhan'ın makalesinden alıntıdır.

KAYNAKÇA
1)    Bakı, Edip Ali."Aynî, Ankara, 1949, Ulus Basımevi
2)    Mermer, Ahmet. "Aynî Divânı, 1999, Akçağ Yayınevi
3)    Şemseddin Sami, "Kamusu Âlâm. Cilt 3.
 

Okunma : 2366
maboto
guney sigorta
EKSPERTİZ
Gündem haberleri
Karaman'da piknik alanında "sarıkız" paniği
22 Haziran 2019 Okunma: 16028 Gündem
TOKİ Kırbağı Kura Sonuçları Açıklandı!
21 Haziran 2019 Okunma: 15437 Gündem
TOKİ Karaman Kırbağı Kura Çekilişi Yapıldı!
21 Haziran 2019 Okunma: 13130 Gündem
Son dört günün en çok okunan haberlerini gösterir
Ayın en çok okunan haberleri için tıklayın