Lekelenmeme Hakkı | Karamandan.com - Karaman Haber

Lekelenmeme Hakkı | Karamandan.com - Karaman Haber

05 Nisan 2020 Pazar
Lekelenmeme Hakkı

Modern devlet anlayışı ve ceza hukukunun en önemli haklarından birisi “Lekelenmeme Hakkı”dır. Bu hak ile kastedilen, suç şüphesi nedeniyle hakkında soruşturma veya kovuşturma yürütülen kişinin bu işlemlerden dolayı onur, şeref ve haysiyetinin zarar görmemesi, toplum içindeki saygınlığının zedelenmemesi, hakkında henüz kesin hüküm verilmemiş kişinin masumiyetine zarar verecek, kişiyi toplum nezdinde mahkum edecek her türlü söz, yayın ve haber gibi davranışlardan kaçınma olarak tanımlayabiliriz.

Lekelenmeme hakkı ile soruşturmanın gizliliği arasında doğrudan bir ilişki vardır. Bilindiği üzere gizlilik ilkesinin iki temel anacı vardır;

1) Delillerin korunması,
2) Şüphelinin toplumsal saygınlığının şeref ve onurunun gereksiz yere zarar görmemesi amaçlanmaktadır.

Ancak günümüzde çoğu zaman henüz soruşturma yahut kovuşturma aşamasında,şüpheli kişilerin gerek yazılı ve gerekse görsel medyada boy boy resimleri afişe edilerek suçlu gibi tanıtıldığı sıkça görülen bir husustur.

Ceza yargılamasında temel amaç, insan onuru, masumiyet ilkesi ve lekelenmeme hakkı gibi ceza hukukunun temel ilkeleri dikkate alınarak hukuka uygun biçimde maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasıdır. Bu nedenle kanunun başka usulü öngörmediği hallerde, CMK madde 257 uyarınca soruşturma evresindeki usul işlemleri gizli tutulmaktadır.

Soruşturmanın gizliliği aynı zamanda henüz hakkındaki iddialar araştırılmakta olan kişinin saygınlığını ve manevi hakların korunması açısından son derece önemlidir.

TCK 285 ve Basın Kanununun 19. maddesindeki yer alan düzenlemeler, soruşturmanın gizliliğinin ihlal edilmesini önlemek amacıyla düzenlenmiştir.

Ceza Hukukunun En Temel Evrensel İlkelerinden Olan Masumiyet Karinesi ise lekelenmeme hakkını içermektedir. Haklarında soruşturma başlatılma olasılığı bulunankişilerin bir adli sürece karşı soruşturma aşaması başlatılmadan dahi korunmasını gerektirmektedir. Bu korumayı sağlamak devletin pozitif yükümlülükleri arasında yer almaktadır.

Lekelenmeme Hakkı, Cumhuriyet Savcılarına filtre görevi yüklemektedir. Gereksiz yere Beraat edecek kişiler hakkında kamu davası açılmamalıdır. Nitekim CMK 158/6 maddesi “soruşturmaya yer olmadığı“ kurumunu düzenleyerek lekelenmeme hakkını güçlendirmiştir. Bu yasal düzenleme ile kişilerin haksız ve yersiz ihbar ve şikayetler ile kamu ve toplum nezdinde suçlu muamelesi görmesini ve ceza soruşturmasına muhatap olmalarının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

İçeriği suç oluşturmayan soyut ve genel nitelikteki ihbar ve şikayetler için soruşturma öncesi başvurular, soruşturma defterine kayıt edilmemekte, ihbar kaydı yapılarak burada değerlendirilmektedir.

Adil Yargılanma Hakkının temel ilkelerinden olan suçsuzluk karinesi aynı zamanda lekelenmeme hakkını kapsamaktadır. Şüphelinin lekelenmemesi için en büyük görev yargı makamlarına düşmektedir.

Anayasanın 38/3maddesinde “suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz” hükmü yer almakta, AİHS 6/2 de ise, "Bir suç ile itham edilen herkes suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz sayılır" düzenlemesi yer almaktadır.

Ceza yargılamasında sanık ne suçlu nede masum sayılır. Sanık suçsuz olduğuna inanılan kişidir.Kesin hüküm ile suçluluğu sabit olmayan her kişi masum sayılır.

Bu nedenle özellikle yazılı ve görsel basın organlarında yahut günümüzde yaygın olarak kullanılan sosyal medya hesaplarında, hakkında kesinleşmiş mahkumiyet kararı bulunmayan şahıslar hakkında, onların şeref, onur ve kişilik haklarına saldırı teşkil edecek haber, yayın, yorum, ima gibi fiillerin lekelenmeme hakkını ihlal ettiği gözönünde bulundurulmalıdır. Bu hakkın ihlali hem suç teşkil etmekte, hemde tazminat hakkını gündeme taşımaktadır.

Mevlüt Akgün
Avukat-Arabulucu.

Okunma : 1100