Karaman’daki Derbe Şehri’ni Divele de, Karaman’ın köylerinden Degle’de, Zoltsa köylerinde , hatta Kybistra ‘da Gödeles hüyüğü civarında , Bosala Köyü ile İlisra arasındaki harabelerde, Ereğli’ ye bağlı Anbar- Sidemara köyünde de arayanlar olmuştur.
Karamanoğulları zamanında Derbe köyü vardı. Karamanoğlu İbrahim Bey bu köyü Karaman’daki imaretine vakfetmişti.
Fatih, 2.Bayezid, Yavuz, Kanuni, 2. Selim zamanlarındaki il yazıcı defterinde Derbe vardı. 3.Murad adına yazılan defterden öğrendiğimize göre 150 erkek mükellef nüfusu bulunan büyük bir köy idi, defterde aynen şöyle denir:
“uşri İbrahim bey imaretinin vakfı, urfiyesi timardır.”
Derbe; Yunus Emre’nin dedeleri İsmail Hacı ve Yunus Emre’nin Karacalar Kuyusu ve daha birçok köy gibi üst üste devam eden yedi yıllık bir kuraklıktan sonra dağılmıştır.
Karaman’a bağlı Bin bir kilise , Madenşehri köyleri Fatih, 2.Bayezid, Yavuz, Kanuni ve 3.Murad il yazıcı defterlerinde Deyle, Degle , Devle , İne Deyle, İne Devle şekillerinde geçer.İşte bu adlar da tarihçileri şaşırtmıştır.Derbe’yi buralarda aramışlardır.
Şarl Teksiye Hazret-i İsa’nın havarisi Sen Pol’ün Hıristiyanlığı neşrettiği yerleri yazarken Derbe’yi de yerini tayin edemeden şöyle anar:
“Sen Pol’un ilk mevzilerine ve telkinlerine şahid olan Listra ve Derbe namlarındaki bu iki kasaba Hıristiyanlığı epeyce yaşatmış ve hususan Derbe’ye civar olan dağlarda Bizans imparatorları devrinde birçok manastırlar inşa edilmiştir. Elyevm Karadağ sath-ı maillerinin bir kısmını işgal eden bu eserlerin harabelerine Türkler Binbir Kilise adını verirler.”
Anadolu Hıristiyanlığın ilk izlerini taşıyan uygarlıklar beşiğidir. Manazan mağaralarından, Binbir kiliseye oradan Konya Sille’ye, Kapadokya’ya kadar Hıristiyanlığın izlerini sürmek mümkündür.
Hıristiyanlığın gelişimiyle alakalı olarak hiç bilinmeyen bugün de esamesi okunmayan izlerden birisi de “Ağin” Köyü’ndedir. Yani, bugünkü Gülkaya Köyü’nün eski yerleşim yerindedir. Gödet deresinin devamı olan vadi içerisinde Taşkale’deki gibi oluşumları görmek mümkündür. 1993 yılında o civardaki mağaralarda küçükbaş hayvan besleyen köylülerle çıktığımız, (o yıkılan eski caminin üst tarafındaki kayalara oyulan) mağaralarda Hz. İsa ve Meryem annemizin resimlerine rastlamak mümkündü. Ama, bir çok yerde olduğu gibi buralarda ‘nebbaşlar’ tarafından tahrip edilerek, soyulmuştur.
Sen Pol yanındaki arkadaşı Barnabas ile promangadasına devam ederek ve birçok puta tapınanlara Hıristiyanlığı kabul ettirerek nihayet hz. İsa’nın doğumunun 41. Yılında İkonyom’a (Konya’ya) geldiler. Şehrin Yahudiler sinegokunda Hıristiyanlık hakkında vaaz ettiler. Bu itibarla da Hz. İsa’nın havarilerinden sen Pol’ün Hıristiyanlığı ilk yaydığı yerin Divle olduğunu söyleyenler olmuştur. Bu ‘Derbe’ ile ‘Divle’nin karıştırlmasından kaynaklanmıştır.
Derbe Karaman’da Sudurağı ile Aşıran Köyü arasında yol üzerindedir. Köylüler hala buraya (Derbe Mevkii) derler. Eski tarihi Derbe şehri Aşıran Köyüne kadar uzanıyordu. Aşıran Köyü’nün kuzeyindeki Kerti Hüyüğü de Derbe’nin mahalleleri arasındaydı. Hüyükten çıkan kitabeli taşlarda Derbe adına rastlanmıştır. Konya Arkeoloji Müzesi’ne kaldırılan beş-altı taştan birisi 1146 numara ile teşhir de edilmiştir.
Halen Konya Arkeoloji Müzesi 1146 envanter numarasında kayıtlı 105 X 66 cm. ölçülerindeki İ.S. 157 yılına ait 15 satırlık yazıtın metin çevirisi şöyledir:
“... Derbe’nin belediye ve halkı, Antoninus Pius’un ve Cornelius’un valiliği, Aulus Lulius’un belediye başkanlığı, Sestillianus’un rahipliği zamanında....”
Bu yazıtın bulunmasından sonra Kertihöyük çevresinde Sudurağı yakınlarında 10 cm. kalınlığında, 68 X 85 cm. ölçülerinde, siyah kireç taşından, üzerinde beş çizgili daire içinde 6 satır yazı yer alan ikinci bir yazıt bulunur. Halen Karaman Müzesinde 1 envanter numarasında kayıtlı olan İ.S. 4 – 6 yüzyıllara ait yazıtın metin çevirisi şöyledir:
“ Burada Allah tarafından çok sevilen Derbe Piskopusu Michael yatmaktadır. 8 Haziran İndictionun 14. yılı”
Derbe Selçukiler, Karamanoğulları ve Osmanlılar zamanında varlığını ve yerini muhafaza etmiştir. Muazzam kabristanı 20. asır ölü soyucuları (nebbaşlar) tarafından İsrafil’in suru üfürülmüş gibi kazılmış ve soyulmuştur. Buralardan pek çok kıymetli eser çıkmıştır. Derbe ve yakınındaki hüyük araştırılırsa yeni eserler de çıkar. Buralarda kazı yapılmalıdır.
Hıristiyanlığa beşiklik eden ve küçüle küçüle köy haline gelen bu şehir; hicri 881-miladi 1476 tarihinde Fatih adına Karaman Vilayeti Vakıfları tespit edilen defterde de vardır.(…..= Devri) şeklinde yazılmıştır. Bu ‘Dervi’ veya ‘Dervey’ gibi de okunabilir.
Rumlar bu şehrin adını ‘Derve’ şeklinde konuşur ve yazarlardı. Rumcada ‘B’ harfinin ‘V’ ile değişmesi dil kurallarınca olağandır.
Şehir bu adını Çiçero’nun dostu Amyantas’ı öldüren Derbe zalimi Antiparter’in birleştirdiği şehir olarak bilinen ve İstrabon’un coğrafyasında Tira Antipater Derbetes’in hükümet merkezlerinden biri olarak tanınan Derbe, sonra Hıristiyanlık dininin mühim merkezlerinden birisi olmuştur.
İ.S. II. ve III. yüzyıllarda da devam eden eyalet sistemi içerisinde güney Lykaonia bölgesinin Barata, Derbe, Hyde, İlistra ve Laranda gibi bazı kentlerin kendi adlarına şehir sikkeleri bastırdıkları ele geçen sikkelerden açıkça anlaşılmaktadır.
Laranda-Derbe-Barata ve Hyde yol bağlantılarını Hierocles (675, 9) ifade ederken, Stephanus Byzantinus (I, 404) Derbe’nin sulak ve çok verimli bir araziye sahip olup, göl kenarında bulunduğunu belirtmektedir.
Kilise tarihi içerisinde İ.S. 381 yılında İstanbul’da toplanan konsil heyetinde Lykaonia bölgesinden İkonion, Umanada, Samatra, Lystra, Mistheia, Hyde, Derbe, Posala ve İsauropolis kentlerini temsilen, Episkoposların katıldıkları, listelerden anlaşilmaktadir. Bu tür konsil toplantilarindan, 431 Ephesos, 451 Chalkedon (Kadıköy), 692 Konstantinopel toplantılarına Derbe temsilcisinin katıldığı kesin olarak bilinmektedir.
Anadolu’nun tarihi Coğrafyasını yazan Prof. Dr. W.M.Ramsay “M.S. 41 Yılında Antiochus’un Yeniden krallığı döneminde Derbe’nin Lykaonya’ya tamamen katıldığını, Galatia krallığı yapmış olan Amintas’ın Derbe ile İsavra’nın bir kısmı dahil olduğu halde bütün Lykaonya’ya hakim olduğunu” belirtmektedir
Aziz Pavlos tarafından İ.S.47 – 49 ve 53 yıllarında üç kez ziyaret edilen Derbe, İncilde adı geçen tüm Hıristiyanlık dünyası tarafından kutsal kabul edilen bir Piskoposluk Merkezidir.
Derbe Karaman İli, Merkez İlçeye bağlı Aşiran (Ekinözü) köyünün 3 km. kuzeyindedir. Ulaşım Karaman – Ayrancı – Ereğli yolunun 18. kilometresinden kuzeye (Sudurağı yönüne) dönülerek sağlanmaktadır. Bu dönüşten itibaren Ekinözü Köyü 8 km. uzaklıkta, köyden de Derbe 3 km. uzaklıktadır. Son 3 km. hariç yol asfalttır.
Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir
