HALİL EFENDİ MESCİDİ (KAYA HALİL MESCİDİ) KARAMAN
Karaman İl merkezinde, Hoca Mahmud Mahallesi'ndedir.
Tarihi: Yapının üzerinde herhangi bir yazıt bulunmamaktadır. Ancak yaptıran kişinin yaşadığı dönem gözönüne alınarak XIV.yy ikinci yarısına tarihlendirebiliriz.
Yaptıranı: Karamanoğulları'ndan Süleyman Şah ve Alaeddin Beyler'in komutanı Kaya Halil Bey.
Yapının İncelenmesi: Büyük ölçüde özgün biçimini yitirmiş olan cami, çeşme ve kümbetle bir yapi toplulugu oluşturmaktadır. Mescid, güney ve batıdan yol, doğu ve kuzeyden sarnıçlı bir avlu ile çevrilmiştir. Mescidin kapisi bu küçük avluya açilmaktadir. Yamuk planli mescidin ana mekani ortalama, 9.00mx9.00m. ölçüsünde kareye yakindir. Batidaki 3.45mx6.50m. ölçüsündeki yazlik mescidin önü bir duvarla kapatılmış ve onunda önüne 2.40mx4.00m. ölçüsünde camekanlı bir bölüm yapılmıştır. Bu camekanlı bölüme, kuzey ve batıdaki birer kapıdan girilmekte, buraya açılan güneydeki kapıdan yazlık mescide, doğudaki kapıdan mescid ana mekanına girilmektedir. Büyük ölçüde yenilenmiş olan mescidin mihrabı dışında orijinal bölümü kalmamıştır. Doğuya bir, güneye iki büyük kare; kuzeye, içe doğru genişleyen iki dikdörtgen pencere açılmaktadır. Batıdaki yazlık bölüm ise bir pencere ile bağlanmıştır.
Bugünkü şekliyle, tavan çitali ahşap kaplamadir ve güney-kuzey dogrultusundaki iki ahşap kirişe taşitilmiştir. Bu kirişlerden doğudakinin altında iki kare kesitli ahşap destek bulunmaktadır. Yazlık mescid bölümü güneye ve kuzeye birer pencere ile açılır. Batı duvarında bir niş görülmektedir. Caminin kuzey cephesindeki iki penceresi dışında tüm pencereleri yenilenmiştir.
Yapı içte ve dışta tümüyle sıvanmıştır. Bu nedenle yapının özgün malzemesini bilemiyoruz. İçte tavan ahşap kaplamalı olup dışta kiremit kaplamalı kırma çatı biçimindedir.
Bugünkü şekliyle yapi yalindir. Tek süs elemani içteki mihraptir. Düz ve egimli silmelerle çerçevelenmiş olan mihrap, kesme taş malzemeyle yapilmiştir. Beş kenarli mihrap nişi duvar içine gömülmüş ve diişta iki zar başlikli sütunçe ile sinirlandırılmıştır.
Mihrap kavsarasının bazı bölümleri bozulmuş olup altı sıra mukarnas dolguludur. Üstte bir kitabe yeri ve iki yanında iki kabara motifi bulunmaktadır. Bugün üzerine ve çevresine boya sürülerek çirkinleştirilmiştir.
